Uzasadnienie
M. N. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie opisaną w sentencji decyzję Wojewody w przedmiocie wymeldowania.
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od rzeczonej skargi w wysokości [...] zł skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
W motywach uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego na urzędowym formularzu PPF oświadczył, że z uwagi na ogólną sytuację gospodarczą, sytuacja materialna jego czteroosobowej rodziny jest ciężka. Zmuszony jest jeździć za pracą i tylko on utrzymuje rodzinę, ponieważ żona nie pracuje. Rodzina nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku, uzyskiwany z prac dorywczych dochód wynosi [...] zł miesięcznie, a ponoszone wydatki to: [...] zł – czynsz, gaz, prąd, [...] zł – wyżywienie rodziny, [...] zł – środki higieniczne i leki, [...] zł – odzież i obuwie, [...] zł – dojazd do pracy.
Mając na uwadze, że złożone oświadczenie okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy, starszy referendarz sądowy zobowiązał stronę do przedłożenia w terminie 7 dni, od daty doręczenia niniejszego wezwania, dodatkowych dowodów dotyczących jego sytuacji majątkowej, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o akta sprawy, tj.:
- - oświadczenia, czy lokal w którym aktualnie zamieszkuje wraz z rodziną stanowi jego własność, czy jest przedmiotem najmu (w sytuacji wynajmowania mieszkania przedłożenie umowy potwierdzającej powyższy fakt),
- - dowodów potwierdzających wysokość niezbędnych wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania w okresie ostatnich trzech miesięcy (np. gaz, prąd, woda itp.) oraz innych niezbędnych wydatków z tego okresu,
- - wyciągów z posiadanych przez skarżącego oraz jego żonę M. N. rachunków bankowych z zestawieniem operacji z okresu ostatnich trzech miesięcy,
- - zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy w przedmiocie posiadania przez M. N. oraz skarżącego (jeśli nie prowadzi działalności gospodarczej, bądź nie jest zatrudniony) statusu osoby bezrobotnej,
- - stosownie do oświadczenia złożonego przez matkę B. R. w przedmiocie prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej, podanie jakiego rodzaju jest to działalność oraz przedłożenie dokumentów potwierdzających uzyskiwany z tego tytułu dochód w okresie ostatnich trzech miesięcy,
- - zaświadczenia z właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy o sytuacji rodzinnej M. N. i M. N. wraz z podaniem, czy korzysta z pomocy społecznej.
W odpowiedzi na powyższe skarżący oświadczył, że lokal w którym aktualnie zamieszkuje wraz z rodziną nie stanowi jego własności, wynajmowany jest na podstawie umowy ustnej w związku z pracami wykonywanymi na rzecz właściciela i w ramach rozliczenia; skarżący nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, utrzymuje się z prac dorywczych, z zawodu jest stolarzem, z uwagi na brak zleceń od lat nie prowadzi działalności gospodarczej. Żona nie pracuje zawodowo, ponieważ opiekuje się dziećmi. Rodzina nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Żadnych dokumentów wymienionych w wezwaniu skarżący nie przedłożył.
Starszy referendarz sądowy, oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy, zważył:
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a. zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu Państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
W rozpoznawanej sprawie zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia ma analiza przesłanek przyznania prawa pomocy wymienionych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. zgodnie z którą, to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. To strona ma wykazać sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem (referendarzem sądowym) w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładanie wyczerpujących oświadczeń musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 11 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1474/13).
Oceniając wniosek skarżącego z punktu widzenia powyższych przesłanek zdaniem starszego referendarza sądowego oświadczenia skarżącego na temat jego położenia osobistego, rodzinnego i nawet mieszkaniowego nie mogą być uznane za wiarygodne i rzetelne. Bezsprzecznie uchyla się on od złożenia wyjaśnień dotyczących sytuacji jego gospodarstwa domowego. Za niewiarygodne w aktualnych realiach życia uznać należy udostępnienie mieszkania czteroosobowej rodzinie jedynie na podstawie ustnej umowy. Skarżący nie przedłożył również dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania, a przecież nawet jeżeli ponosi je właściciel, to nic nie stoi na przeszkodzie, aby je udostępnił. Powyższe uniemożliwia zestawienie wysokości deklarowanego dochodu z wysokością ponoszonych niezbędnych kosztów utrzymania. Zarówno skarżący jak i jego żona są osobami nie pracującymi, a mimo to żadne z nich nie jest zarejestrowane jako osoba bezrobotna, co wiąże się chociażby z ubezpieczeniem społecznym.
W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w literaturze dotyczącej tego zagadnienia przyjęty został pogląd, że niedopełnienie nawet w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. post. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn. akt I OZ 51/13). Z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Skarżący nie wykonał w sposób prawidłowy wezwania starszego referendarza sądowego, uniemożliwiając tym samym dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny jego sytuacji finansowej. Brak właściwego wykonania referendarza sądowego skutkować musiał odmowa przyznania prawa pomocy, wobec niewykazania, że w sprawie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.
Należy pamiętać, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu Państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W przedstawionej sprawie starszy referendarz sądowy nie mógł dokonać takiej oceny, gdyż nie posiadał wystarczających informacji i dokumentów potwierdzających podnoszoną przez skarżącego trudną sytuację finansową.
W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji postanowienia.