Uzasadnienie
Z. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [..] r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie skierowania skarżącego na badania lekarskie celem stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami.
Skarżący, wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie ma żadnego majątku, z nikim nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, a jego jedynym dochodem jest renta w kwocie [...] zł netto miesięcznie, z której [...] zł wydaje na leki, a [...] zł przeznacza na wynajęcie pokoju i partycypację w kosztach utrzymania domu.
Wezwaniem z dnia [...] r. (doręczonym w dniu [...] r.) referendarz sądowy wezwał skarżącego do przedłożenia w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy:
- - dowodów potwierdzających dochody wnioskodawcy i jego żony, z okresu ostatnich trzech miesięcy,
- - dowodów potwierdzających wydatki na utrzymanie domu i leki, z okresu ostatnich trzech miesięcy,
- - kserokopii decyzji dotyczących podatku od wszystkich skarżącego i jego żony nieruchomości, za ostatni rok podatkowy,
- - wyciągów lub wykazów z wszystkich skarżącego i jego żony rachunków bankowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy,
- - kserokopii umowy najmu pokoju,
- - zaświadczenia z właściwej do spraw pomocy i opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy dotyczącego liczby osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym oraz korzystania z pomocy opieki społecznej w okresie ostatnich dwóch lat.
W odpowiedzi na wezwanie skarżący oświadczył, że nie prowadzi z żoną gospodarstwa domowego od 1998 r. kiedy to umową znieśli wspólność majątkową. Ponadto, nie posiada umowy najmu, mieszka w pokoju w domu żony, partycypując w kosztach utrzymania domu. Ponieważ sam nie posiada żadnego mieszkania, nie ma też rachunków. Nie ma dowodów zakupu leków ponieważ ich nie zbierał, nie posiada konta bankowego. Wnioskodawca przedłożył wypis z aktu notarialnego dotyczącego wyłączenia małżeńskiej wspólności ustawowej, zaświadczenie o stanie zdrowia oraz kserokopię decyzji ZUS dotyczącą wysokości renty.
W myśl art. 245 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 271) – dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 3).
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2).
Powyższe oznacza, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej.
Zgodnie z cytowanym wyżej przepisem art. 246 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z pomocy.
W myśl art. 255 ww. ustawy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Zasadą wynikającą z art. 199 p.p.s.a. jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w postępowaniu. Prawo pomocy ma natomiast gwarantować zapewnienie realizacji prawa do sądu osobom, które z uwagi na ich sytuację materialną, rodzinną, majątkową, kosztów tych w całości lub w części ponieść nie mogą. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy należało rozważyć zarówno konieczność zapewnienia stronie możliwości obrony jej praw przed sądem, jak i ocenić zakres tej niezbędnej, udzielanej wszak z budżetu państwa, pomocy przy ponoszeniu kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym może być zatem przyznane osobie, która wykaże, że mimo ograniczenia wydatków do niezbędnego minimum nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Z art. 252 p.p.s.a. wynika, że sąd rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy bada nie tylko stan majątkowy wnioskodawcy w ścisłym tego słowa znaczeniu, ale bierze pod rozwagę także jego stan rodzinny i w tym zakresie poza ustaleniem obciążeń związanych z utrzymaniem rodziny powinien uwzględnić możliwy wkład członków tej rodziny w koszty utrzymania, obowiązek wzajemnej pomocy małżonków nawet przy rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 26 października 2011 r. sygn. akt II FZ 509/11 LEX nr 1070032).
Skarżący w oświadczeniu o sytuacji rodzinnej i dochodach złożonym na urzędowym formularzu w ogóle pominął okoliczność, że pozostaje w związku małżeńskim, a w odpowiedzi na wezwanie oświadczył, iż nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego z uwagi na rozdzielność majątkową. Tymczasem fakt prowadzenia osobnych gospodarstw domowych wnioskodawcy i jego żony nie jest okolicznością przemawiającą za przyznaniem prawa pomocy. Rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Przede wszystkim dotyczy zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania swoim majątkiem. Rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka (tak postanowienie NSA z 25 sierpnia 2011 r. sygn. akt II FZ 441/11 LEX nr 896371).
Ponieważ oświadczenie wnioskodawcy złożone na urzędowym formularzu nie było wystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, a skarżący nie przedłożył dokumentów źródłowych dotyczących dochodów i majątku żony do czego był zobowiązany, należy uznać, że nie wykazał w sposób przekonujący, by znajdował się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie pełnych czy też częściowych kosztów postępowania. Z tej przyczyny wniosek należało oddalić na podstawie art. 246 § 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.