Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096), art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1508), art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2018, poz. 570), po rozpatrzeniu odwołania J. D. (zwany dalej: "stroną, wnioskodawcą lub skarżącym") od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza B. S. nr [...] z dnia [...] dotyczącej odmowy przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na zakup opału utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne:
Na podstawie wniosku strony z dnia 3 stycznia 2019r. zostało wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na zakup opału. Na podstawie przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, iż rodzina 3 osobowa utrzymujące się z dochodu z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku w kwocie [...]zł. Kryterium dochodowe dla rodziny zgodnie z art. 8 ust. 1 stanowi kwotę [...]zł. W związku z powyższym osiągane dochody przez rodzinę nie przekraczają kryterium ustawowego i rodzina kwalifikuje się do ubiegania o świadczenia z pomocy społecznej.
Z ustaleń organu I instancji wynika, że rodzina dysponuje zasobem własnym w formie świadczenia wychowawczego w ramach Programu RODZINA 500 PLUS na dziecko w kwocie 500,00 zł miesięcznie. Ponadto w miesiącu grudniu 2018r. decyzją nr [...] z dnia [...] przyznano pomoc w formie zasiłku celowego w kwocie [...]zł z przeznaczeniem na zakup opału i zobowiązano do dostarczenia potwierdzenia dokonanego zakupu z czego wnioskodawca się nie wywiązał.
Rodzina korzysta z pomocy społecznej i to w znacznym zakresie, jest objęta pomocą Ośrodka w formie zasiłku okresowego w kwocie [...]zł miesięcznie na okres styczeń - luty 2019r. Przy rozpatrzeniu wniosku organ I instancji wziął pod uwagę nie tylko sytuację materialną wnioskodawcy, ale również możliwości finansowe ośrodka w kontekście kompleksowego rozdzielania pomocy pomiędzy wszystkich potrzebujących, zwłaszcza osób starszych, schorowanych, niezdolnych już do zarobkowania. Rodzina wnioskodawcy jest objęta systematyczną pomocą społeczną, korzysta z comiesięcznych świadczeń, których wartość wypłaconych świadczeń w roku 2018 wyniosła [...] zł.
Organ I instancji decyzją z dnia [...] odmówił przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na zakup opału.
Od tej decyzji odwołał się wnioskodawca, który rozstrzygnięcie organu uważa za krzywdzące dla jego rodziny, a w szczególności dla jego dziecka. Argumentuje, iż nie może udokumentować zakupu drewna dokonanego w miesiącu grudniu 2018 r. ponieważ kupił go bez rachunku. Wnosi więc o ponowne rozpatrzenie sprawy i przyznanie pomocy na ww. cele na następny miesiąc.
Po rozpatrzeniu odwołania opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. otrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że wnioskodawca jest stałym podopiecznym miejscowego ośrodka pomocy społecznej ze względu na niepełnosprawność w stopniu lekkim, długotrwałą chorobę, brak własnych środków utrzymania, bezrobocie. Nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, nie ma uprawnień do świadczeń rentowych, jest osobą w wieku produkcyjnym (55 lat). Rodzina jego składa się z 3 osób, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubiną. Wychowują wspólnie dwuletnie dziecko. Oboje nie podejmują prac dorywczych ze względu na stan zdrowia. Współpraca pracownika socjalnego z rodziną jest utrudniona.
Podstawowy dochód własny rodziny to zasiłek rodzinny i świadczenie wychowawcze na dziecko. Dochód uzyskany z powyższych świadczeń wynosi 595,- zł. miesięcznie. Wobec powyższego rodzina oczekuje stałego wsparcia ze strony pomocy społecznej, zaś ze swojej strony nie podejmuje żadnych działań w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji bytowej. Sytuacja zawodowa i bytowa rodziny nie ulega zmianie od wielu lat.
Według ustaleń organu w roku 2018 pomoc pieniężna dla rodziny skarżącego wynosiła średnio 912,-zł miesięcznie. W ocenie Kolegium świadczenia z pomocy społecznej mają charakter uzupełniający i wspomagający - przyznawana stronie pomoc pieniężna jest właśnie takim uzupełnieniem i nie ma na celu zaspokojenie wszystkich potrzeb w pełnym zakresie bowiem środki, którymi dysponuje organ pomocy społecznej są ograniczone.
Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł J. D., który stwierdził, że wydana decyzja jest dla jego rodziny krzywdząca. Ze względu na to, że nie została przyznana mu pomoc na zakup opału, jest zmuszony dogrzewać pokój, w którym przebywa dziecko grzejnikiem elektrycznym w związku z czym płaci duże rachunki za prąd.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Wojewódzki sąd administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. - p.p.s.a.) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego, stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107), nie będąc w sprawowaniu tej kontroli związany granicami skargi i powołanymi w niej zarzutami, wnioskami oraz podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli Sądu stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza B. S. o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku celowego na zakup opału.
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do przekonania, iż skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu.
Materialnoprawną podstawę kwestionowanych skargą decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r. poz. 1508 ze zm., zwanej dalej "u.p.s.").
Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.
Z przepisu tego wynika, że przyznanie świadczenia w postaci zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że o tym, czy i w jakim rozmiarze zasiłek celowy zostanie przyznany stronie decyduje organ, kierując się ogólnymi zasadami przyznawania pomocy społecznej, wyrażonymi w przepisach ustawy o pomocy społecznej. W świetle art. 2 ust. 1 w związku z art. 3 u.p.s. (zasada pomocniczości), celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości przez wspieranie tych osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rolą organów pomocy społecznej jest też zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem.
Należy jednak pamiętać, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4). Oznacza to, że organ rozpatrując dany wniosek ocenia indywidualne potrzeby wnioskodawcy w kontekście jego sytuacji życiowej i materialnej z uwzględnieniem jednak ilości posiadanych środków pieniężnych, ilości osób potrzebujących i hierarchii zgłaszanych potrzeb innych osób. Bezsprzecznym jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Nie ulega także wątpliwości, że organy pomocy społecznej nie są w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Dlatego też nawet w sytuacji, gdy istnieją podstawy do udzielenia pomocy osoba uprawniona musi liczyć się z tym, że organ może odmówić przyznania jej żądanego świadczenia (o ile nie jest ono obligatoryjne), albo że zostanie ono przyznane w rozmiarze innym od tego, jaki został określony we wniosku.
Poza tym, zgodnie z treścią art. 4 w związku z art. 11 § 2 u.p.s., osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej, a brak właściwego współdziałania osoby, w tym odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, bądź niedotrzymywanie jego postanowień jest co do zasady podstawą do odmowy przyznania świadczenia.
Wyjaśnić też należy, że kontrola sądu administracyjnego, prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych, jest w stosunku do decyzji uznaniowych ograniczona. Sprowadza się bowiem do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy i czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności; a zatem czy organ prowadzący postępowanie nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz czy w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po takim rozważeniu owego materiału dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących możliwość przyznania określonego uprawnienia (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2011 r., I OSK 1794/10, CBOSA).
Sąd stwierdził, że w sprawie dokładnie ustalono istotne dla sprawy okoliczności, w sposób wszechstronny rozważono materiał dowodowy i przeprowadzono prawidłową jego ocenę, a rozstrzygnięcie zostało oparte o kryteria, sformułowane w przytoczonych powyżej art. 2-4 u.p.s. Organ obu instancji z jednej bowiem strony przeanalizowały i oceniły sytuację materialną i życiową wnioskodawcy, w tym uwzględniły dotychczasową pomoc uzyskaną od organu i udział skarżącego w przezwyciężaniu trudności życiowych, z drugiej zaś strony wzięły pod uwagę możliwości finansowe ośrodka pomocy. Przesłanki odmowy przyznania zasiłku celowego zostały czytelnie wyjaśnione w uzasadnieniach obu decyzji.
Organy obu instancji wzięły pod uwagę, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubiną i córką (w wieku 2 lat). Rodzina jest objęta systematyczną pomocą społeczną, obecnie w formie zasiłku okresowego w kwocie [...]zł w grudniu 2018 r. oraz zasiłku celowego na zakup opału [...] zł i zakup żywności w kwocie [...]zł. W miesiącu styczniu 2019 r. rodzina skarżącego otrzymała zasiłek okresowy w kwocie [...]zł. Według ustaleń organu w roku 2018 pomoc pieniężna dla rodziny skarżącego wyniosła średnio [...] zł miesięcznie, otrzymuje też świadczenie w ramach Programu Rodzina 500 PLUS na dziecko w kwocie [...]zł. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd uznał, że organy orzekające w sprawie, działając w ramach uznania i w oparciu o zasady przyznawania pomocy społecznej były uprawnione do odmowy przyznania skarżącemu zasiłku celowego na opał.
Zdaniem Sądu z argumentów skarżącego wynika, że pozostaje on w błędnym i niewłaściwym przekonaniu, że świadczenia z pomocy społecznej ze względu na stan zdrowia i sytuację życiową w jakiej się znalazł, mają mu zapewnić stałe źródło utrzymania siebie i rodziny, którego nie posiada i zaspokoić wszystkie podstawowe potrzeby życiowe. Tymczasem pomocy społecznej nie można traktować jako stałego źródła dochodów, czego zadaje się nie dostrzegać skarżący. Rolą pomocy społecznej nie jest stałe dostarczanie obywatelom środków utrzymania ani pokrywanie wszelkich wydatków przez nich ponoszonych, lecz wyłącznie - jak to ujęto w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 u.p.s. - umożliwienie przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej oraz wspieranie w wysiłkach zmierzających do zaspokajania niezbędnych potrzeb.
Podkreślić należy, że skarżący objęty jest systematyczną pomocą społeczną. Z akt administracyjnych wynika, że skarżący ma lekki stopień niepełnosprawności, skarżący nie może dźwigać, co też nie jest jednoznaczne z brakiem możliwości w ogóle zatrudnienia, a jedynie stanowi ograniczenie przy wyborze rodzaju zatrudnienia. Skarżący posiada zatem możliwości pozwalające na poprawę trudnej sytuacji życiowej rodziny i powinien podjąć wszelkie kroki zmierzające do uzyskania zatrudnienia, gdyż jak już wcześniej wskazano, świadczenia z pomocy społecznej nie mogą stanowić jedynego stałego źródła dochodu.
Wobec powyższych okoliczności nie sposób przyjąć, aby organ odmawiając skarżącemu pomocy w postaci kolejnego zasiłku celowego, przekroczył granice uznania administracyjnego. Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z obowiązującym prawem, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania, z zachowaniem nie tylko zasad przyznawania pomocy społecznej, ale też stosownie do zasad procedury administracyjnej, określonej w art. art. 7 i 77 § 1 oraz 80 i 107 § 3 k.p.a.
W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania legalności zaskarżonej decyzji, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.