Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 154 § 1 i 2 kpa i art. 25 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 20 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zmianami) odmówił J. T. W. uchylenia własnej decyzji z dnia [...] r. r [...] utrzymującej mocy decyzję z dnia [...] r. stwierdzającej nieważność decyzji wydanej przez Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia [...]r. o przyznaniu J. T. W. o przyznaniu uprawnień wdowy po kombatancie tytułu walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej od [...] r. do [...] r. podczas służby w szeregach MO oraz jednocześnie odmówił przyznania uprawnień wdowy po kombatancie.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podaje, że postępowanie w sprawie zostało zainicjowane wnioskiem J. T. W. z dnia [...] r., w którym wnosi ona o uchylenie decyzji o odmowie przyznania uprawnień wdowy pozostałej po kombatancie i przywrócenie uprawnień kombatanckich zmarłemu mężowi. Wniosek ten na podstawie art. 235 kpa Kierownik Urzędu uznał za wniosek o uchylenie decyzji w trybie art. 154 kpa. Organ orzekający w sprawie stwierdził jednak, że w sprawie nie zmienił się stan prawny jak również nie uległo zmianie orzecznictwo Kierownika Urzędu, postępowanie w sprawie było niewadliwe, a materiał dowodowy oceniony właściwie. Przytoczył nadto pogląd wyrażony w orzecznictwie Sądu Najwyższego, zgodnie z którym, dla potrzeb orzekania o uprawnieniach wdów, dopuszczalna jest weryfikacja uprawnień kombatantów jeżeli przed śmiercią nie zostali jeszcze zweryfikowani. Akta kombatanckie [...] nie zawierały dowodów potwierdzających jakąkolwiek działalność kombatancką męża J. T. W. w rozumieniu art. 1-4 ustawy o kombatantach(...).
Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy, natomiast jednostki [...] współpracujące z oddziałami wojskowymi nie uprawniają do zachowania uprawnień kombatanckich, gdyż również nie mają charakteru zmilitaryzowanego, chyba, ze współdziałając z wojskiem były wcielone organizacyjnie do oddziałów Wojska Polskiego i podlegały bezpośrednio dowództwu wojskowemu. J. T. W. nie przedłożyła dowodów na okoliczność potwierdzającą uprawnienia kombatanckie męża.
W piśmie z dnia [...] r., które wpłynęło w terminie do złożenia wniosku o powtórne rozpatrzenie sprawy J. T. W. wniosła o przysłanie zaświadczenia dlaczego nie zweryfikowano jej męża H., a tylko ją. Wniosła nadto o przysłanie zaświadczenia w ustawowym 14-dniowym terminie.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r. Nr [...] na podstawie art. 127 § 3 w związku z art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał mocy własną decyzję z dnia [...] r.
Uzasadniając swoją decyzję Kierownik Urzędu stwierdził, że w sprawie nie zaistniały przesłanki do zmiany lub uchylenia w trybie art. 154 kpa własnej decyzji stwierdzającej nieważność decyzji o przyznaniu J. T. W. uprawnień wdowy po kombatancie oraz odmowę przyznania tychże uprawnień.
Wniosek J. W. o wydanie zaświadczenia stwierdzającego powody nie zweryfikowania jej męża Kierownik Urzędu potraktował jako odwołanie. W postępowaniu odwoławczym stwierdził, że decyzja z dnia [...] r. stała się prawomocna, albowiem Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia [...] r. sygn. akt SA/Sz [...] oddalił wniosek J. W. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi i skargę odrzucił.
Ze względu na obowiązującą w kpa zasadę trwałości decyzji wyrażoną w art. 16 § 1, zmiana decyzji ostatecznej na mocy której strona nie nabyła prawa może nastąpić po jej wzruszeniu na podstawie art. 154 kpa, o ile przemawia za tym słuszny interes społeczny lub słuszny interes strony.
Jakkolwiek pojęcie interesu społecznego nie jest w kpa zdefiniowane, to jednak, zdaniem Kierownika Urzędu nie może on oznaczać obchodzenia przepisów i przyznania uprawnień kombatanckich w sytuacji, gdy one nie przysługują. Mąż odwołującej, H. W. według ustaleń dokonanych przez organ orzekający w sprawie, posiadał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu walk o utrwalanie władzy ludowej od [...] do [...] r. Był w tym czasie członkiem [...]. Wdowom lub wdowcom – emerytom i rencistom oraz osobom pobierającym uposażenie w stanie spoczynku lub uposażenie rodzinne pozostałym po kombatancie przysługują uprawnienia pochodne. H. W. mógłby zachować uprawnienia kombatanckie, gdyby mimo pozbawienia tychże z tytułu uczestniczenia w walkach o utrwalanie władzy ludowej wykazał, że posiada te uprawnienia także z tytułu uczestnictwa w wojnie domowej w latach [...] lub służby w Wojsku Polskim pełnionej z poboru od [...].
Mąż J. T. W. mógł wykazać się jedynie uprawnieniami kombatanckimi za działalność w [...], a tego rodzaju działalność nie pozwalała na zachowanie uprawnień zarówno przez dotychczasowego kombatanta jak i wdowę po nim.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. o odmowie przyznania uprawnień wdowy po kombatancie J. T. W. wnosi o wyjaśnienie czy ustawa kombatancka daje uprawnienia do zweryfikowania uprawnień wdów i wdowców po kombatantach, którym uprawnienia nie zostały zweryfikowane za życia. Skarżąca podaje, że z uprawnień kombatanckich po zmarłym mężu korzystała do [...] r. następnie ją tych uprawnień pozbawiono, po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia [...] r. ponownie przyznano, by w [...] r. po raz kolejny uprawnienia wdowy po kombatancie jej zabrać.
Skarżąca podaje nadto, że nie zgadza się z ustaleniami, że jej zmarły mąż otrzymał uprawnienia kombatanckie za działalność w [...], bowiem od [...] r. do [...] r. pracował w Milicji Obywatelskiej, gdzie został skierowany z wojska.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania, Sąd dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji stwierdził, że decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych została wydana z naruszeniem przepisów kodeksu postępowania administracyjnego.
Postępowanie administracyjne w sprawie zakończone wydaniem przez Kierownika Urzędu decyzji w dniu [...] r. zostało zainicjowane wnioskiem J. T. W. z dnia [...] r. w którym skarżąca domagała się ponownego rozpatrzenia sprawy zakończonej decyzją tego organu z dnia [...] r., stwierdzającej nieważność decyzji w przedmiocie przyznania uprawnień wdowy po kombatancie i jednocześnie odmawiającej przyznania tych uprawnień na podstawie art. 22 ust. 2 i art. 20 ust. 3 w zw. Z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Skarżąca podała, że została wprowadzona w błąd co do możliwości odwołania się od niekorzystnej dla niej decyzji i nie rozumie przyczyn dla których jej odebrano uprawnienia w sytuacji, gdy jej zmarły mąż – H. W. zachował uprawnienia kombatanckie do końca życia. J. T. W. wniosła o wydanie jej dokumentu wskazującego przyczyny dla których pozbawiono ją uprawnień.
Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...] r. wydaną na podstawie art. 154 § 1 i 2 kpa orzekł o odmowie uchylenia własnej decyzji z dnia [...] r. utrzymującej w mocy decyzję stwierdzającą nieważność decyzji przyznającej J. T. W. uprawnienia wdowy po kombatancie i jednocześnie odmawiającej przyznania tych uprawnień.
Postępowanie prowadzone na podstawie art. 154 kpa jest elementem systemu nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego, obejmujących przypadki weryfikacji decyzji dotkniętych wadami kwalifikowanymi i niekwalifikowanymi oraz decyzji prawidłowych. W wyniku rozpoznania sprawy na podstawie tego przepisu organ administracji publicznej ostateczną decyzję zmienia lub uchyla ją usuwając z obrotu prawnego.
Wszczęcie postępowania w trybie nadzwyczajnym i wydanie decyzji w sprawie, podobnie jak wszczęcie postępowania administracyjnego prowadzonego w trybie zwyczajnym wymaga jednak przeprowadzenia przez organ administracji publicznej wyjaśniającego mającego na celu ustalenie rzeczywistej woli strony. W przypadku trybów nadzwyczajnych ustalenie tej woli jest o tyle istotne, że przesądza o dalszym biegu procesowym sprawy.
Poszczególne tryby nadzwyczajne mają na celu usunięcie określonego typu wadliwości i nie mogą być stosowane zamiennie (B.Adamiak. Polskie postępowanie administracyjne, str. 214). Ze względu na uprzednie zastosowanie w decyzji dotyczącej uprawnień wdowy po kombatancie jednego z tych trybów i uznania za nieważną decyzję przyznającą skarżącej te uprawnienia, należało szczególnie rozważnie rozpatrzyć wniosek J. T. W..
Nie można nadto wykluczyć i takiej sytuacji, że strona była i jest nadal zainteresowana wyłącznie uzyskaniem informacji prawnej o stanie jej spraw prowadzonych przez organ administracji publicznej, do którego skierowała wniosek.
Pismo skarżącej, które zainicjowało postępowanie w swej treści zawiera szereg różnych wniosków: o ponowne rozpatrzenie sprawy, o wydanie dokumentu wyjaśniającego pozbawienie skarżącej uprawnień, o wyjaśnienie kwestii nie odebrania uprawnień jej zmarłego męża.
W ocenie Sądu, wydanie przez Kierownika Urzędu decyzji na podstawie art. 154 kpa było w tej sytuacji przedwczesne, a wniesiona skarga do Sądu świadczy, o tym, że organ orzekający w sprawie nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego mającego - co już Sąd wyżej stwierdził - ustalenie rzeczywistej treści wniosku.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nadał art. 154 kpa charakter przepisu uniwersalnego, którego celem jest załatwienie wniosku strony, niezależnie od jego rzeczywistej treści. Stanowi to oczywiste zaprzeczenie funkcji art. 154 w postępowaniu administracyjnym, tym bardziej, ze treść tego przepisu nakłada na organ orzekający określone obowiązki, chociażby ustalenie dopuszczalności wzruszenia decyzji od zgodności z interesem społecznym lub słusznym interesem strony.
W tym stanie rzeczy, ze względu na naruszenie przez organ orzekający w sprawie art. 7, 9 i 77 kpa, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji. W kwestii wykonalności decyzji orzeczono na podstawie art. 152 tej ustawy.