Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] lipca 2019 r., Prezydent Miasta S., po rozpoznaniu wniosku P. M., dalej jako "strona", "skarżąca", przyznał - na podstawie art. 16 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 – j.t.), dalej jako "u.ś.r.", zasiłek pielęgnacyjny w tytułu niepełnosprawności, na rzecz jej dziecka - małoletniego C. Z., w wysokości 184,42 zł miesięcznie w okresie od 1 maja 2019 r. do dnia 31 października 2019 r. i w wysokości 215,84 zł od dnia 1 listopada 2019 r. do dnia 30 czerwca 2021 r. miesięcznie.
Decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. organ, w związku z przedłużeniem z mocy prawa ważności orzeczenia o niepełnosprawności, znak [...], z dnia [...] czerwca 2019 r. do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zmienił decyzję z dnia [...] lipca 2019 r. w ten sposób, że przedłużył prawo do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności do ostatniego dnia miesiąca, w którym upłynie ważność orzeczenia.
Decyzją z dnia [...] lutego 2023 r., wydaną na podstawie art. 16, art. 20 ust. 3, art. 25 ust. 1, art. 30 ust. 1, ust. 2, ust. 2 b, ust. 6-9 u.ś.r. i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U z 2022 r., poz. 2000 – j.t. ze zm.), dalej jako "k.p.a.", Prezydent Miasta S. uznał świadczenie rodzinne, tj. zasiłek pielęgnacyjny wypłacony na osobę uprawnioną: Z. C., ur. [...] lutego 2019 r. za okres od 1 sierpnia 2021 r. do 31 grudnia 2022 r., w wysokości 3669,28 zł, za świadczenie nienależnie pobrane i orzekł o obowiązku jego zwrotu wraz z kwotą ustawowych odsetek za opóźnienie, które są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych tj. od dnia 1 września 2021 r., do dnia całkowitej spłaty należności, wskazując jednocześnie, że wysokość ustawowych odsetek za opóźnienie, wyliczonych na dzień wydania decyzji wynosi 324,92 zł.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wyjaśnił, że strona w dniu 17 stycznia 2023 r. złożyła kolejny wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego wraz z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności znak: [...] z dnia [...] lipca 2021 r. Organ wskazał, że zgodnie z art. 24 ust. 2a i 4 u.ś.r. jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony chyba, że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia.
W związku z tym, że nowy wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego został złożony po upływie 3 miesięcy od daty wydania orzeczenia o niepełnosprawności, prawo do zasiłku pielęgnacyjnego zostało przyznane od miesiąca złożenia wniosku, tj. od stycznia 2023 r., na czas obowiązywania orzeczenia.
Organ wyjaśnił, że z uwagi na fakt, iż decyzja z dnia [...] lipca 2019 r. wygasła z dniem wydania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, tj. z dniem [...] lipca 2021 r. - zasiłek pielęgnacyjny w okresie od 1 sierpnia 2021 r. do 31 grudnia 2022 r. nie przysługiwał.
P. M. wniosła odwołanie od decyzji organu I instancji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Podniosła, iż nie była świadoma tego, że powinna dostarczyć nowe orzeczenie o niepełnosprawności. Obecnie wie, że należało je dostarczyć. Potwierdziła, iż otrzymała zawiadomienie o wszczęciu postepowania w sprawie zasiłku pielęgnacyjnego, ale o nim zapomniała. Wskazała, że przyczyną tego stanu rzeczy mógł być przewlekły stres po operacji serca dziecka, jego częste choroby i pobyty w szpitalu. Podkreśliła, iż ze względu na [...] jest zmuszona do częstych wyjazdów poza miejsce zamieszkania celem odbywania konsultacji ze specjalistami, rehabilitacji i kontroli.
Strona załączyła kopię orzeczenia o niepełnosprawności i wniosła o całkowite umorzenie sprawy podnosząc, że konieczność zwrotu środków będzie miała wpływ na dalsze funkcjonowanie jej dziecka.
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2023 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ przytoczył treść art. 30 u.ś.r. i wyjaśnił, że "świadczenie nienależne" ma charakter obiektywny i występuje między innymi wówczas, gdy zostało wypłacone bez podstawy prawnej lub, gdy taka podstawa odpadła. Z kolei "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, dotyczy także osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń. Oznacza to, że o świadczeniu nienależnie pobranym w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych można mówić wtedy, gdy strona pobiera świadczenia, chociaż wie, że nie powinna ich pobierać w ogóle lub w danej wysokości. Istnieje wtedy element obiektywny (wystąpienie okoliczności) oraz subiektywny w postaci świadomego i celowego działania wbrew pouczeniu.
Odnosząc powyższe rozważania do realiów niniejszej sprawy organ wskazał, że decyzja z dnia [...] lipca 2021 r., którą zmieniono decyzję o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego określała, iż świadczenie przysługuje między innymi do czasu wydania nowego orzeczenia. Skarżąca została pouczona także o obowiązku informowania organu o każdej zmianie sytuacji mającej wpływ na prawo do świadczeń. Stąd też w ocenie organu prawidłowo ustalono, że prawo do zasiłku nie istniało w okresie począwszy od miesiąca, w którym strona uzyskała nowe orzeczenie o niepełnosprawności. Prawidłowo zatem wypłacone po wydaniu nowego orzeczenia świadczenie uznano za nienależnie pobrane i zobowiązano stronę do jego zwrotu.
Końcowo Kolegium wskazało na możliwość umorzenia bądź zastosowania innych ulg w spłacie należności.
P. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję organu II instancji, wskazując na podobne okoliczności jak w odwołaniu. Dodatkowo podniosła, że nigdy nie pobierałaby świadczenia wiedząc, że jej nie przysługuje. Podkreśliła, że nowe orzeczenie o niepełnosprawności jest kontynuacją poprzedniego. Wniosła o umorzenie sprawy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje
Na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 – j.t.), dalej jako "p.p.s.a.", sprawa niniejsza została rozpoznana w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym.
Skarga jest niezasadna, bowiem przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji, dokonana w oparciu o art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 – j.t.), wykazała, że akt ten nie narusza prawa.
Przedmiotem skargi uczyniono decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, którą organ ten utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta S., w przedmiocie uznania pobranego przez skarżącą zasiłku pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 30 ust. 1 pkt 1 u.ś.r., zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.
Organ przyjął, że skarżąca została prawidłowo pouczona o tym, że zasiłek pielęgnacyjny przysługuje jej do czasu wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności dla dziecka, jednak pomimo tej informacji i uzyskania nowego orzeczenia nie poinformowała organu o tej okoliczności i w dalszym ciągu pobierała świadczenie. O wydaniu nowego orzeczenia organ dowiedział się w dacie złożenia przez skarżącą kolejnego wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego.
W tym miejscu należy wyjaśnić, że zasiłek pielęgnacyjny przyznawany jest na wniosek, zatem w celu otrzymania świadczenia konieczne jest wykazanie aktywności przez stronę ubiegającą się o świadczenie i to zarówno, gdy świadczenie przyznawane jest po raz pierwszy, jak i wówczas, gdy wnioskodawca ubiega się o nie po raz kolejny.
W badanej sprawie skarżąca taki wniosek złożyła i otrzymała zasiłek pielęgnacyjny, o którym mowa w art. 16 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Świadczenie zostało przyznane do dnia 30 czerwca 2021 r. Następnie decyzję przyznającą zasiłek zmieniono w związku z regulacjami wprowadzonymi ustawą z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374), dalej jako "ustawa o przeciwdziałaniu COVID-19". Z treści tej decyzji wynika, że decyzję przyznającą prawo do zasiłku pielęgnacyjnego przedłużono do ostatniego dnia miesiąca, w którym upłynie ważność orzeczenia o niepełnosprawności. W sentencji tej decyzji wskazano, że prawo do zasiłku będzie przysługiwało nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności.
W efekcie, z datą wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności dla dziecka skarżącej, poprzednio przyznane prawo do zasiłku pielęgnacyjnego wygasło. Nie było przy tym konieczności wydania decyzji potwierdzającej ten fakt, bowiem decyzja z dnia [...] lipca 2021 r. jasno określała moment końcowy, do którego świadczenie przysługuje. Stąd też, aby otrzymywać zasiłek pielęgnacyjny w dalszym ciągu, w związku z treścią orzeczenia o niepełnosprawności, niezbędnym stało się złożenie kolejnego wniosku o jego przyznanie, czego skarżąca nie uczyniła bezpośrednio po wydaniu nowego orzeczenia. Nie poinformowała również organu o jego uzyskaniu.
Rację zatem mają organy obu instancji wywodząc, iż świadczenie pobrane przez skarżącą w okresie od miesiąca następującego po dniu wydania nowego orzeczenia ([...] lipca 2022 r.), to jest od dnia 1 sierpnia 2022 r., do dnia 31 grudnia 2022 r. (dzień złożenia kolejnego wniosku o przyznanie świadczenia), jest świadczeniem nienależnie pobranym. Skarżąca była bowiem pouczona zarówno o tym, że ma obowiązek informowania organu o wszelkich okolicznościach, które mogą mieć wpływ na prawo do świadczeń i w decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny, jak i w decyzji ją zmieniającej.
Z decyzji zmieniającej jasno wynika, że datą graniczą, do której świadczenie przysługuje jest wydanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności. W tych okolicznościach obowiązkiem skarżącej było przedłożenie nowego orzeczenia organowi oraz złożenie kolejnego wniosku o przyznanie świadczenia. Brak aktywności skarżącej w tym zakresie spowodował, iż świadczenie było wypłacane pomimo tego, że decyzja je przyznająca wygasła. Przy czym organ świadczenie wypłacał ponieważ nie posiadał informacji o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności.
Niewątpliwie zatem ziściła się przesłanka uznania świadczenia wypłaconego pomiędzy uzyskaniem orzeczenia o niepełnosprawności, a złożeniem przez skarżącą kolejnego wniosku o jego przyznanie, za świadczenie nienależnie pobrane, na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.
Nie zmienia tej oceny przywoływana przez skarżącą trudna sytuacja związana z problemami zdrowotnymi dziecka, częstymi wizytami u specjalistów, pobytami w szpitalu, czy remontem mieszkania. Jak trafnie zauważył organ uznanie świadczenia za nienależnie pobrane ma charakter obiektywny. Do jego stwierdzenia niezbędne jest wyłącznie ustalenie, że świadczenie było wypłacane pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczenia oraz, że osoba uprawniona była pouczona o braku prawa do ich pobierania i obie te przesłanki w niniejszej sprawie się ziściły. Z tego względu podnoszone w skardze okoliczności nie mogły odnieść zamierzonego skutku.
Przywoływane przez skarżącą okoliczności mogą i powinny zostać przez organ rozważone przy rozpatrzeniu wniosku o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Jak wynika z akt postępowania skarżąca taki wniosek złożyła i organ będzie miał obowiązek go rozpoznać.
Sąd nie jest władny do rozpoznania wniosku o umorzenie należności, pozostaje to bowiem poza granicami niniejszej sprawy, której przedmiotem jest jedynie uznanie świadczenia za nienależnie pobrane i zobowiązanie do jego zwrotu. Umorzenie, którego domaga się skarżąca stanowi natomiast odrębną sprawę, w której organ wyda stosowną decyzję.
Z powyższych względów, uznając, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.