Uzasadnienie
W. D. wnioskiem z dnia [...] r. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Braki formalne wniosku, przez złożenie go na urzędowym formularzu PPF uzupełnione zostały w dniu [...] r.
Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi sam gospodarstwo domowe, nie osiąga żadnych dochodów, posiadany majątek stanowi jedynie mieszkanie o pow. 48 m2.
Postanowieniem z dnia [...] r. (doręczonym wnioskodawcy w dniu [...] r.) referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.
Od powyższego orzeczenia w dniu [...] r. skarżący wniósł sprzeciw, podnosząc, że jego sytuacja materialna i osobista została źle oceniona.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje
Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sad na posiedzeniu niejawnym.
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 3).
W myśl art. 246 ww. ustawy prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wnioskujący o taką pomoc wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny.
Przedmiotem sprawy, w której został złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy, jest zasiłek celowy. W tej sytuacji zastosowanie ma art. 239 pkt 1 lit. a powołanej wyżej ustawy, zgodnie z którym nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Wobec ustawowego zwolnienia skarżącego od ponoszenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, brak jest możliwości przyznania prawa pomocy w tym zakresie na mocy orzeczenia sądu.
Odnośnie wniosku o ustanowienie radcy prawnego lub adwokata należy wskazać na wstępie, że instytucja przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą ustanowić profesjonalnego pełnomocnika z wyboru.
Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a.. Zatem to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy, od tego co zostanie prze stronę udowodnione.
Na podstawie art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
W związku z powyższym zarządzeniem referendarza sądowego z dnia [...] r. skarżący został zobowiązany do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów i oświadczeń
- - zaświadczenia z powiatowego urzędu pracy potwierdzającego, że skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku,
- - oświadczenia, czy osoba u której skarżący mieszka, prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe, jeśli tak do przedłożenia dowodów potwierdzających dochody tej osoby, a jeśli nie, umowę najmu pokoju,
- - umowę najmu mieszkania skarżącego i dowodów potwierdzających zadłużenie tego mieszkania,
- - wyciągów lub wykazów z wszystkich rachunków bankowych wnioskodawcy i osoby z którą zamieszkuje, o ile osoba ta prowadzi z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, z okresu ostatnich trzech miesięcy,
- - dowodów potwierdzających wydatki na leki i inne wydatki związane z utrzymaniem skarżącego poniesione w okresie ostatnich trzech miesięcy.
W odpowiedzi na wezwanie skarżący oświadczył, że mieszka w mieszkaniu które jest jego własnością, a okresowo ma prawo przebywać poza miejscem swojego zamieszkania. Osoba u której czasowo przebywa nie jest jego krewną i nie ma obowiązku go utrzymywać, a ponadto ma prawo do ochrony swojej prywatności i miru domowego. Wnioskodawca przedłożył umowę najmu należącego do niego lokalu mieszkalnego zawartą w dniu [...] r. na czas nieokreślony z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, z której wynika, że wynajmuje mieszkanie za kwotę [...] zł miesięcznie, z której opłaca czynsz w kwocie [...] zł, pozostałe opłaty ponoszą wynajmujący, zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w [...] potwierdzające, że skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, dowód potwierdzający zadłużenie skarżącego w Spółdzielni Mieszkaniowej "[...] " w [...] na kwotę [...] zł, a także dowody potwierdzające wysokość opłat za zużycie wody, energii elektrycznej i gazu. W pozostałym zakresie skarżący wezwania nie wykonał.
Mając na uwadze niewyjaśnioną sytuację mieszkaniową skarżącego oraz jego oświadczenie, że zamieszkuje w wynajętym pokoju przy ul. [...] w [...] zarządzeniem Sądu z dnia [...] r. ponownie zobowiązano wnioskodawcę do przesłania w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy:
- - umowy najmu pokoju przy ul. [...] w[....],
- - oświadczenia, czy osoba u której skarżący zamieszkuje prowadzi z Nim wspólne gospodarstwo domowe, jeżeli tak to przedłożenie dowodów potwierdzających wysokość uzyskiwanych przez Nią dochodów,
- - wyciągów z posiadanych rachunków bankowych,
- - dowodów potwierdzających wydatki ponoszone na zakup lekarstw.
W odpowiedzi skarżący oświadczył, że nie przedłoży umowy najmu, ponieważ taka umowa nie istnieje. Osoba u której czasowo przebywa nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego ani nie złoży oświadczenia potwierdzającego ten fakt. Odnośnie wyciągów z posiadanego konta bankowego skarżący oświadczył, że przesłał je przy piśmie z dnia [...]r. Wnioskodawca wskazał, że jego miesięczne wydatki to mieszkanie [...] zł, wyżywienie [...] zł oraz zakup lekarstw [...] zł.
Pomimo ponownego wezwania sytuacja majątkowa i osobista skarżącego nadal pozostaje niejasna. Skarżący potwierdził, że czasowo zamieszkuje w wynajmowanym pokoju. Jednakże zasady wynajmu pozostały niewyjaśnione, nie wiadomo, czy skarżący płaci za wynajem pokoju, czy też nie. Mimo ciężkiej sytuacji finansowej skarżący zrezygnował z obiadów. Skarżący dwukrotnie wzywany przez Sąd nie podał, czy posiada konto bankowe ani nie przedłożył wyciągów. Mimo posiadanego wykształcenia wyższego W. D. pozostaje bierny zawodowo, oświadczając, że korzysta z pomocy przyjaciół. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżący swoje mieszkanie wynajmuje różnym osobom od [...] r. (k-29 akt administracyjnych), co przeczy jego oświadczeniu o czasowym zamieszkiwaniu w innym miejscu.
Uchylanie się przez skarżącego od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 P.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Sąd nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, a władny jest jedyne oceniać w świetle art. 246 P.p.s.a., które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym Sądowi prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 P.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy tez dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. W niniejszej sprawie wnioskodawca sam uniemożliwił Sądowi dokonanie takiej oceny, uchylając się od przedłożenia wymaganych dokumentów, co skutkowało nie wyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06). Nie wyjaśniając swojej sytuacji osobistej i majątkowej skarżący uniemożliwił Sądowi dokonanie oceny jego możliwości płatniczych i dostosowanie zakresu prawa pomocy do wykazanej sytuacji.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 p.p.s.a należało orzec, jak w postanowieniu.