Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczeciniez 17 września 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 455/20

Uzasadnienie

Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 17 ust. 1, ust.5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2020 r. poz.111), zwanej dalej u.ś.r., utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy D. z dnia [...] r. nr [...]

Powyższe rozstrzygnięcia zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu [...] r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w D. wpłynął wniosek Pani B. M. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką C. G.. Z ustaleń organu I instancji wynika, że pani C. G. legitymuje się orzeczeniem z dnia [...] r. o znacznym stopniu niepełnosprawności [...]). Orzeczenie zostało wydane na stałe. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Stargardzie nie ustalił od kiedy istnieje niepełnosprawność, natomiast znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 23.02.2004 r. Jest wdową i wymaga opieki innej osoby. Wnioskodawczyni jako - osoba sprawująca opiekę - od dnia [...] r. ma ustalone prawo do emerytury (decyzja o przyznaniu emerytury z dnia [...] r., znak: [...]).

Organ powołując się na treść art. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zgodnie, z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1. 1) matce albo ojcu,
2. 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3. 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4. 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
5. - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, a także na treść art. 17 ust. 1b ww. ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1. 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
2. 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a zgodnie, z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Wobec treści wskazanych powyżej przepisów tj. art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a Wójt Gminy D. uznał, że nie są spełnione warunki, o których mowa w tych przepisach, albowiem orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r. nie ustalono od kiedy istnieje niepełnosprawność C. G., a znaczny stopień datuje się od [...] r., tj. od [...] roku życia, ponadto osoba sprawująca opiekę - B. M. ma ustalone prawo do emerytury od dnia [...] r.

Od powyższej decyzji odwołanie wniósł pełnomocnik wnioskodawczyni, zarzucając naruszenie prawa materialnego tj.

1. - art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r., sygn. K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,
2. - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 32 Konstytucji RP, poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie, co doprowadziło do nieprzyznania świadczenia pielęgnacyjnego przynajmniej w części stanowiącej różnicę między kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a emeryturą uzyskiwaną przez stronę, mimo istnienia wszystkich przesłanek do przyznania świadczenia,
3. - naruszenie prawa procesowego tj.
4. - art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieustalenie prawidłowego stanu faktycznego, tj. brak ustalenia różnicy wysokości świadczeń, tj. emerytury w stosunku do świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji brak rozważenia, czy różnica wysokości świadczeń - emerytury wnioskodawczyni w stosunku do świadczenia pielęgnacyjnego, uzasadnia przyznanie tego świadczenia, chociażby w części stanowiącej tę różnicę oraz naruszenie tego przepisu poprzez brak uwzględnienia przy orzekaniu interesu społecznego i słusznego interesu strony, który wyraża się w szczególności pominięciem celu, w jakim ustawodawca przewidział istnienie świadczenia pielęgnacyjnego.

W związku z powyższym, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. wniósł o:

1. - uchylenie zaskarżonej decyzji w całości,
2. - rozstrzygnięcie sprawy co do istoty poprzez ustalenie B. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką C. G..

Po rozpatrzeniu odwołania opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Kolegium wskazało, że przywołany przez organ I instancji przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych ze względu na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r. o sygn. akt K 38/13 nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia. Natomiast za uzasadnioną podstawę odmowy przyznania świadczenia organ odwoławczy uznał art. 17 ust. 5 lit. a ww. ustawy. W ocenie organu skoro wnioskodawczyni jest uprawniona do emerytury od dnia 11.04.2019 r., to jest to przesłanka negatywna uniemożliwiająca przyznanie stronie świadczenia pielęgnacyjnego. Cytowane wyżej przepisy mają charakter bezwzględnie obowiązujący, a co za tym idzie decyzje wydawane na ich podstawie mają charakter decyzji tzw. związanych.

Pismem z dnia 20 maja 2020 r. pełnomocnik B. M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, w której zrzucił organowi:

1. 1. naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 32 Konstytucji RP, poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie, co doprowadziło do nieprzyznania świadczenia pielęgnacyjnego przynajmniej w części stanowiącej różnicę między kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a emeryturą uzyskiwaną przez stronę, mimo istnienia wszystkich przesłanek do przyznania świadczenia,
2. 2. naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieustalenie prawidłowego stanu faktycznego, tj. brak ustalenia różnicy wysokości świadczeń, tj. emerytury w stosunku do świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji brak rozważenia, czy różnica wysokości świadczeń - emerytury wnioskodawczyni w stosunku do świadczenia pielęgnacyjnego, uzasadnia przyznanie tego świadczenia, chociażby w części stanowiącej tę różnicę oraz naruszenie tego przepisu poprzez brak uwzględnienia przy orzekaniu interesu społecznego i słusznego interesu strony, który wyraża się w szczególności pominięciem celu, w jakim ustawodawca przewidział istnienie świadczenia pielęgnacyjnego.

W związku z tak postawionymi zarzutami wniósł o:

1. - uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. i poprzedzającej jej decyzji Wójta Gminy D..

Ponadto na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym oraz o zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych w podobnych sprawach (II SA/Go 833/18, II SA/Kr 137/19) wskazał, że sądy stosując wykładnię systemową, celowościową oraz funkcjonalną w odniesieniu do art.17 ust.5 pkt 1 lit. a u.ś.r. stoją na stanowisku, zgodnie z którym zastosowanie powyższych reguł interpretacyjnych w odniesieniu do powyższego przepisu wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale do wysokości tej emerytury. Zdaniem skarżącej z orzecznictwa sądów wynika, że intencją ustawodawcy wprowadzającego to wyłączenie było aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Jednak odczytanie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w obecnych realiach - jako pozbawiającego w całości świadczenia pielęgnacyjnego także opiekuna otrzymującego świadczenie znacznie niższe, wymagałoby jednoznacznego potwierdzenia przez dyrektywy wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej. Powyższy pogląd w całości podzielił również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2019 r.,

I OSK 757/19 (LEX nr 2724028).

W ocenie strony skarżącej za prawidłową uznać należy tezę, że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury w wysokości niższej niż to świadczenie. Zgodnie z tą zasadą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Jeżeli zatem prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotto wprowadza odstępstwo od zasady równości (tak w wyrokach Trybunału Konstytucyjnego: z dnia 9 marca 1988 r., sygn. akt U 7/87; z dnia 6 maja 1998 r., sygn. akt K 37/97; z dnia 20 października 1998 r., sygn. akt K 7/98; z dnia 17 maja 1999 r., sygn. akt P 6/98; z dnia 4 stycznia 2000 r., sygn. akt K 18/99; z dnia 18 grudnia 2000 r., sygn. akt K 10/00; z dnia 21 maja 2002 r., sygn. akt K 30/01; z dnia 28 maja 2002 r., sygn. akt P 10/01 oraz z dnia 18 marca 2014 r., sygn. akt SK 53/12).

W przedmiotowej sprawie organy całkowicie pominęły okoliczność ustalenia różnicy wysokości świadczeń tj. emerytury w stosunku do świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji nie rozważyły, czy różnica wysokości świadczeń - emerytury wnioskodawczyni w stosunku do świadczenia pielęgnacyjnego, uzasadnia przyznanie tego świadczenia chociażby w części stanowiącej tę różnicę. Organy w ramach przedmiotowej decyzji nie uwzględniły również interesu społecznego i słusznego interesu strony, który wyraża się w szczególności pominięciem celu, w jakim ustawodawca przewidział istnienie świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 – j.t. ze zm.), kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 – j.t. ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Natomiast zgodnie z art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji, dokonana według kryterium zgodności z prawem wykazała, że narusza ona prawo w stopniu nakazującym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką z uwagi na ustalone wobec wnioskodawczyni prawo do emerytury.

Przystępując do rozpoznania sprawy, w pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1. 1) matce albo ojcu,
2. 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3. 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4. 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Istota sporu zawisłego między stronami sprowadza się do wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a powołanej ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Organy obu instancji poprzestając na wykładni językowej tego przepisu przyjęły, że w związku z tym, iż skarżąca ma ustalone prawo do emerytury, to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne w jakiejkolwiek wysokości.

Podkreślenia wymaga, że tekst prawa powinien być jednak tak interpretowany, aby wynik interpretacji nie prowadził do sprzeczności z innymi obowiązującymi normami systemu prawa (wykładnia systemowa) oraz aby ustalenie znaczenia przepisu uwzględniało cel i rolę społeczną tego przepisu (wykładnia funkcjonalna).

Wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. winna uwzględniać kontekst historyczny pojawienia się tego przepisu w systemie prawa, który w ocenie Sądu determinuje konieczność zastosowania reguł wykładni systemowej i funkcjonalnej. W dacie uchwalenia ustawy o świadczeniach rodzinnych wysokość ówczesnego świadczenia pielęgnacyjnego była niższa niż najniższe ówczesne wysokości świadczeń wyłączających prawo do tego świadczenia.

Wyłączenie zatem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, którego celem jest zrekompensowanie danej osobie strat, jakie ponosi w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, było uzasadnione posiadaniem źródła utrzymania, którego wysokość przewyższała pierwotnie wysokość tego świadczenia. Intencją ustawodawcy wprowadzającego przedmiotowe wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe.

Ta relacja ekonomiczna przedmiotowych świadczeń utrzymywała się do 1 maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do [...] zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie było waloryzowane i obecnie przyznawane w kwocie [...]zł jest wyższe od najniższej emerytury wynoszącej na dzień wydania zaskarżonej decyzji [...] zł, jak wynika z art. 85 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1270).

Interpretacja przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r., uwzględniająca aktualne realia, polegająca na pozbawieniu w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekuna osoby niepełnosprawnej otrzymującego świadczenie znacznie niższe, pozostaje w sprzeczności z wynikami zarówno wykładni systemowej jak też funkcjonalnej.

Odnosząc powyższe rozważania do rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że emerytura skarżącej wynosi – [...] zł (netto), zaś wysokość wnioskowanego świadczenia od [...] r. stanowi kwotę [...]zł.

Zgodzić się należy ze skarżącą, że istotna dla rozpoznania sprawy jest wyrażona w Konstytucji RP zasada równości wobec prawa (art. 32 ust. 1), którą należy uwzględnić przy interpretacji spornego przepisu.

Ww. orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego akcentuje się, że zasada równości polega na tym, iż wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Jeżeli zatem prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od zasady równości (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 maja 2002 r., sygn. akt K 30/01; z dnia 28 maja 2002 r., sygn. akt P 10/01 oraz z dnia 18 marca 2014 r., sygn. akt SK 53/12).

Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że celem regulacji art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie pielęgnacyjne ma tym samym zrekompensować utracony dochód, w zamian za sprawowanie stałej lub długotrwałej opieki.

Przy czym ustawodawca zróżnicował sytuację osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny w ten sposób, że po pierwsze, tych którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. pozbawił świadczenia pielęgnacyjnego, po drugie, tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. pozwolił wybrać świadczenie pielęgnacyjne, a po trzecie, tym którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń. Podstawę pierwszego rozwiązania stanowił fakt, że osoby, których pozbawiono prawa do świadczenia pielęgnacyjnego posiadały już zapewnione źródło utrzymania. Za racjonalnością takiego uregulowania przemawiała wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, która jak zostało to wykazane wyżej, pierwotnie była niższa od wysokości świadczeń wyłączających prawo do niego. Odnośnie zróżnicowania poziomu świadczeń pielęgnacyjnych dla opiekunów osób niepełnosprawnych w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2015 r., sygn. akt K 38/13 wyrażono pogląd, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów.

Skład orzekający w niniejszej sprawie nie znalazł przesłanek, uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. W tym zakresie sąd podzielił wyrażony w orzeczeniach NSA z dnia 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 757/19, z dnia 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19, z 18 sierpnia 2020 r. w sprawach o sygn. akt I OSK 659/20, I OSK 766/20, I OSK 780/20,

I OSK 764/20) (dostępne w CBOSA na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl), zgodnie z którym wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi prowadzić do takiej interpretacji jego treści, która nie jest sprzeczna nie tylko z zasadą równości wobec prawa (art. 32 ust.1 Konstytucji), ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji).

Ustalenie znaczenia powołanego przepisu musi także uwzględniać jego cel i rolę społeczną, którą winien on pełnić. Wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób mających ustalone prawo do emerytury w chwili wejścia w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych było uzasadnione, gdyż ówczesna wysokość tego świadczenia była niższa od najniższej emerytury. Tym samym osoba pobierająca emeryturę nie ponosiła straty finansowej. Aktualnie odwrócenie relacji ekonomicznych świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury musi wiązać się z realizacją celu tego przepisu i nie może stawiać osoby pobierającej emeryturę w sytuacji ekonomicznie gorszej niż byłaby wówczas, gdyby nie posiadała ustalonego prawa do emerytury.

W tym miejscu podkreślenia wymaga, że obowiązkiem ustawodawcy jest stanowienie prawa, które będzie urzeczywistniało zasadę sprawiedliwości społecznej, która wiąże się z pojęciami takimi jak równość wobec prawa, minimum bezpieczeństwa socjalnego oraz zabezpieczenie podstawowych warunków egzystencji osób pozostających bez pracy nie z własnej woli (por. wyr. TK z dnia 25 lutego 1997 r. sygn. akt K 21/95, publ. na stronie TK).

Uwzględniając powyższe, zmiany wysokości świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury muszą się wiązać z taką interpretacją przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, która będzie urzeczywistniała wymienione zasady. Konstytucyjne zasady determinują zatem nie tylko treść aktów normatywnych stanowionych w państwie, lecz także proces stosowania prawa i związanej z nim wykładni jego przepisów.

Podsumowując stwierdzić należy, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. prawidłowo zinterpretowany powinien znaleźć zastosowanie do sytuacji skarżącej w ten sposób, że pozbawia ją przysługującego z mocy art. 17 ust. 1 u.ś.r. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymywanej emerytury.

Sąd nie podzielił natomiast stanowiska prezentowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę winna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnować z pobierania świadczenia niższego, czyli emerytury (por. wyroki WSA w Poznaniu z dnia 16 stycznia 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 982/19 oraz z dnia 28 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Po 827/19, dostępne w CBOSA na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć bowiem należy, że przepis art. 17 ust. 5 u.ś.r. wyłącza przyznanie świadczenia osobie, która ma ustalone prawo do emerytury, a nie osobie, która takie prawo ma, ale z pobierania emerytury czasowo rezygnuje. Decydujące znaczenie dla odmowy przyznania świadczenia ma zatem niepobieranie emerytury, ale samo jej ustalenie. Dokonanie wyboru w ten sposób, że osoba uprawniona zawiesi prawo do emerytury, nie pozbawia jej prawa do tego świadczenia, a jedynie powoduje, że czasowo nie jest ono wypłacane.

W dalszym ciągu osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne ma ustalone prawo do emerytury, a to – przy literalnej wykładni art. 17 ust. 5 u.ś.r. stanowiłoby podstawę do odmowy przyznania świadczenia.

W tej sytuacji odwołanie się do wykładni historycznej i celowościowej, przedstawionej wyżej jest, w ocenie sądu, bardziej przekonujące, bowiem z jednej strony nie pozbawia strony własnego, przysługującego jej dochodu, z drugiej zaś strony pozwala na urzeczywistnienie zasady sprawiedliwości społecznej.

Ponownie rozpoznając sprawę zainicjowaną wnioskiem skarżącej z dnia 12 marca 2020 r. organ I instancji winien również uwzględnić wyrażoną w niniejszym orzeczeniu ocenę prawną przy uwzględnieniu takiej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., że pozbawia skarżącą przysługującego jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymywanej emerytury.

W tym stanie rzeczy Sąd orzekł o uchyleniu zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a.