Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczeciniez 27 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 459/20

Uzasadnienie

1. 1. W dniu [...] czerwca 2019 r. J. B. (dalej przywoływana jako: "Skarżąca") wystąpiła z wnioskiem do MGOPS o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad babcią.
2. 2. Dyrektor Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. (dalej przywoływany jako: "Organ pierwszej instancji") decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Swoje stanowisko Organ uzasadnił niespełnieniem ustawowych przesłanek do otrzymania wnioskowanego świadczenia, tj. nieistnieniem obowiązku alimentacyjnego wnioskodawczyni względem babci wymagającej opieki, gdyż babcia ma czworo dzieci zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności; okolicznością pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z osobą, która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności; okolicznością posiadania przez Skarżącą uprawnienia do specjalnego zasiłku opiekuńczego, z którego zamierza zrezygnować dopiero z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jak również okolicznością powstania niepełnosprawności babci po terminach określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych.
3. 3. Skarżąca, działając poprzez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła odwołanie od ww. decyzji, której zarzuciła:
4. - naruszenie prawa materialnego, poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, której część została uznana za niekonstytucyjną w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,
5. - naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 i 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez zastosowanie normy prawnej w nim zawartej w sposób literalny, czego nie można pogodzić z konstytucyjnymi zasadami praworządności i równości,
6. - błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, podczas gdy nie może mieć on zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz zstępnych,
7. - błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie, że okoliczność pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego w oparciu o przepisy ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego,
8. - niezastosowanie art. 27 ust. 5 w związku z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych i przez to nieuwzględnienie, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń.
9. 4. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (przywoływane dalej jako: "Organ odwoławczy" lub "Kolegium") decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256), art. 17 ust. 1, 3, 4 i ust. 5, art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., przywoływanej dalej jako: "u.ś.r."), uchyliło ww. decyzję Organu pierwszej instancji w całości i przyznało Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne w wysokości [...] zł od dnia [...] do [...] marca 2020 r. oraz w wysokości [...] zł miesięcznie od dnia [...] kwietnia 2020 r. na czas nieokreślony.

W uzasadnieniu swej decyzji Organ odwoławczy wskazał na regulację wynikającą z przepisów art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1 b, ust. 5 oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r. Zauważył ponadto, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. został poddany kontroli Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) stwierdził, że ww. przepis w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Należy zatem uwzględnić niekonstytucyjność przedmiotowego przepisu i rozpoznać wniosek z pominięciem kryterium wieku, w jakim powstała niepełnosprawność osoby dorosłej.

Uwzględniając ww., Kolegium uznało, że Organ pierwszej instancji dokonał nieprawidłowej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., co stanowiło naruszenie prawa materialnego, mające wpływ na treść decyzji.

Jak wskazało Kolegium, babcia Skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności datowanym od [...] lutego 2015 r., a więc od ok. [...] roku jej życia, natomiast daty zaistnienia niepełnosprawności nie można ustalić. Pierwsze orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji uzyskała [...] sierpnia 2000 r. Pozostaje ona w związku małżeńskim, jednakże jej mąż jest osobą w podeszłym wieku ([...] lat) oraz bardzo chorą, co ustalono w toku wywiadu środowiskowego.

W związku z brzmieniem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Kolegium wyjaśniło, że posiadanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności przez współmałżonka osoby wymagającej opieki, jest jedynym wyjątkiem określonym przez ustawodawcę, pozwalającym na przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innej uprawnionej osobie, pomimo że osoba, która wymaga opieki pozostaje w związku małżeńskim. Jednakże jak wynika z ugruntowanego już orzecznictwa sądów administracyjnych w tym zakresie, powyższa negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie powinna być stosowana literalnie, gdyż może wywołać daleko idące negatywne konsekwencje dla rodziny i małżeństwa. Winna być zatem rozumiana celowościowo, by umożliwić uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji - w tym przypadku wnuczki, w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną - babcią, nawet jeśli niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli.

W ocenie Kolegium, ww. obiektywne przyczyny występują w niniejszej sprawie i zaliczyć do nich należy stan zdrowia współmałżonka osoby niepełnosprawnej oraz wiek, które powodują, że nie jest on w stanie być wsparciem dla osoby wymagającej opieki. Osoba wymagająca opieki ma czworo żyjących dzieci. W dacie orzekania przez Organ pierwszej instancji synowie W. W. i R. W. pozostawali w zatrudnieniu (obecnie jeden z synów, zamieszkały w P., jest emerytem - jak wynika z informacji Organu), syn E. W., mieszkający w K. posiada uprawnienia emerytalne i kontaktuje się z rodzicami jedynie telefonicznie, natomiast córka B. Z. jest rencistką i z powodu stanu zdrowia nie jest w stanie opiekować się matką, choć pomaga córce w tej opiece. Opiekę nad babcią sprawuje wnuczka (Skarżąca), która nie może w związku z tym podjąć zatrudnienia. Nie ma przy tym ustalonego prawa do świadczeń emerytalno-rentowych oraz nie jest osobą niepełnosprawną.

Pomimo iż nie jest spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, to jednak jest jedyną osobą w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy, która chce, potrafi i może sprawować opiekę nad babcią, a tym samym aktualizuje się jej obowiązek alimentacyjny względem babci.

Dalej Kolegium wskazało, że w związku z opieką nad babcią, Skarżącej przysługiwało prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznane decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. na okres od [...] listopada 2019 r. do [...] października 2020 r., z którego zrezygnowała dokonując wyboru świadczenia dla niej korzystniejszego. W wyniku złożenia przez Skarżącą bezwarunkowej rezygnacji z dotychczasowego prawa decyzja powyższa została przez Organ pierwszej instancji uchylona w dniu [...] marca 2020 r. i od tej daty ustała przeszkoda do przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego.

Uznając, że spełnione są wszystkie przesłanki przewidziane w art. 17 u.ś.r., Kolegium uznało, że Skarżącej przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości [...] zł miesięcznie, z tym że w marcu przysługuje za [...] dni (od [...] do [...] marca 2020 r.) i wynosi po zaokrągleniu [...] zł). Świadczenie przyznano na czas nieokreślony z uwagi na orzeczenie o niepełnosprawności podopiecznej na stałe.

5. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium z dnia [...] kwietnia 2020 r. w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od [...] czerwca 2019 r. ewentualnie o przekazanie sprawy Organowi pierwszej instancji. Ponadto wniosła o przyznanie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Wydanej decyzji Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj.:

1. 1) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego,
2. 2) art. 27 ust. 5 ww. ustawy, poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce,

W uzasadnieniu skargi Skarżąca podniosła, że sprawuje stałą opiekę nad chorą babcią, zaliczoną do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z powodu konieczności sprawowania opieki zrezygnowała z zatrudnienia i nie podejmuje go.

Skarżąca nie zgodziła się z zapatrywaniami Kolegium co do ustalenia okresu, za jaki przyznano Skarżącej praw do świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazała, że we wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wniosła o uchylenie decyzji przyznającej Jej prawo do zasiłku dla opiekuna w sytuacji przyznania wnioskowanego świadczenia. Tym samym Skarżąca dokonała wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., to nie może zostać pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku. Podniosła, że zgodnie z brzmieniem art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Organ odwoławczy nie uwzględnił przy tym okoliczności, iż nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca warunki uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne, mimo że Skarżąca mogła dokonać wyboru i wyraźnie oświadczyła, że wybiera świadczenie bardziej korzystne. Wybór świadczenia pielęgnacyjnego, jako świadczenia korzystniejszego był przez Wnioskodawcę wyrażony już w dniu złożenia wniosku do Organu pierwszej instancji.

1. 6. W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Skarga jest zasadna.

7. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

Dokonana przez Sąd kontrola sprawy wykazała, że skarga zawiera usprawiedliwione zarzuty. Rozpoznanie sprawy zostało dokonane w trybie uproszczonym, na wniosek Skarżącej, przy braku sprzeciwu Organu, zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

1. 8. Na wstępie wywodu należy nakreślić ramy prawne sprawy.

Na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., przywoływanej dalej jako: "u.ś.r.") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1. 1) matce albo ojcu,
2. 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3. 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4. 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4 innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1. 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
2. 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
3. 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1. 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub
2. 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia

Z kolei zgodnie z art. 17 ust. 5 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

1. 1) osoba sprawująca opiekę:
2. a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, trenty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia kompensacyjnego,
3. b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa u ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
4. 2) osoba wymagająca opieki:
5. a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego (pkt 2) lub, specjalnego zasiłku opiekuńczego (pkt 3) lub, zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (pkt 5) – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną (...).

Stosownie zaś do art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

9. Niesporne jest w sprawie, że Skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną babcią - H. W., która orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] marca 2015 r. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności od dnia [...] lutego 2015 r., a daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. Skarżąca będąca wnuczką osoby niepełnosprawnej jest osobą, która z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad babcią, przy niemożliwości sprawowania tej opieki przez męża H. W. z uwagi na wiek i stan zdrowia, nie jest zatrudniona ani nie wykonuje pracy zarobkowej. Zgodnie z prawidłowymi ustaleniami Organu odwoławczego przedmiotowej opieki nie może sprawować czworo żyjących dzieci osoby wymagającej opieki. Pomimo, że Skarżąca nie jest spokrewniona z osobą w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, to należy przyjąć, że jest jedyną osobą, która w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy, chce i potrafi sprawować opiekę nad babcią.

Prawidłowo Kolegium uznało, iż nie może być przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność, że mąż osoby objętej opieką nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje wykładnia celowościowa i systemowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy współmałżonek tej osoby nie jest w stanie takiej opieki sprawować, a zrealizować tę pomoc jest w stanie – w zastępstwie współmałżonka niemającego takiej możliwości – osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności, jak w przedmiotowej sprawie. Oznacza to, że Skarżąca spełnia przesłanki warunkujące prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Na gruncie sprawy należało uwzględnić skutki wynikające z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym stwierdzono, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Oznacza to, że w przedmiotowej sprawie organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, tj. z wyłączeniem tej części przywołanego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

10. Przyjmując zatem wynikające z akt sprawy ustalenia, należy stwierdzić, że rozpoznający sprawę Organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r., poprzez niewłaściwe zastosowanie regulacji prawa procesowego i materialnego, wadliwie odmówił Skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji Kolegium wskazuje natomiast, że Organ ją wydający przychylił się do ww. przedstawionych wywodów sądowych, określających sposób rozpoznania spraw prowadzonych w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o art. 17 ustawy, po stwierdzeniu niekonstytucyjności części ww. przepisu przez Trybunał Konstytucyjny (sygn. akt K 38/13).

11. Należało ponadto dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji pod kątem prawidłowości ustalenia daty, od której świadczenie pielęgnacyjne winno Skarżącej przysługiwać, przy uwzględnieniu okoliczności złożenia przez Skarżącą oświadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., mającego zastosowanie przy zbiegu świadczeń.

Naczelny Sąd Administracyjny, w wyroku z dnia 13 lipca 2018 r. (sygn. akt I OSK 235/18), wskazał, i to stanowisko Sąd orzekający w sprawie w pełni aprobuje, uznając za swoje, że to, że w następstwie kolejnych zmian art. 17 doszło do sytuacji, że określona grupa osób spełnia warunki do uzyskania dwóch świadczeń różniących się znacznie wysokością, nie może pozbawiać wnioskodawcy prawa wyboru, z którego z nich skorzystać. NSA podkreślił, że dostrzegł to również ustawodawca, wskazując w art. 27 ust. 5 u.ś.r., że w przypadku zbiegu uprawnień przysługuje jedno z tych świadczeń "wybrane przez osobę uprawnioną". Dlatego też przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ww. należy wykładać w ten sposób, że wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. I aby ten wybór, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zagwarantować stronie, to nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane.

Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej decyzją świadczenia przed zbadaniem czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej stawia ją w dość trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego.

Powyższe stanowisko NSA można także odnieść do tej sprawy.

Okolicznością niesporną jest złożenie w dniu [...] czerwca 2019 r. do Organu pierwszej instancji wniosku o przyznanie Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad babcią, w sytuacji pobierania przez Skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowania opieki nad tą samą osobą niepełnosprawną. Do wniosku dołączyła oświadczenie o rezygnacji z dotychczas przyznanego specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego na okres od [...] listopada 2018 r. do [...] października 2019 r.

Na organie spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, które gwarantowałoby Skarżącej realizację żądania nie tylko w zakresie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale także do przyznania tego prawa na taki okres, jaki wynika z art. 24 ust. 2 ustawy, tj. począwszy od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie prawa z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. W zasadzie prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a. zawiera się bowiem obowiązek organu administracji publicznej załatwiania spraw z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli.

W ocenie Sądu, wskazana w zaskarżonej decyzji data początkowa przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nie została ustalona w sposób prawidłowy.

Sąd zauważa, że Skarżąca, mając świadomość niedopuszczalnego a występującego w sprawie zbiegu dwóch uprawnień z ustawy u.ś.r., złożyła wraz z wnioskiem, z powołaniem się na art. 27 ust. 5 ww. ustawy, oświadczenie o rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego od dnia przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Trudno się dziwić, że Skarżąca nie chciała zrezygnować z otrzymywanego świadczenia przed uzyskaniem pewności, że spełnia warunki do otrzymania świadczenia korzystniejszego

Z uwagi na brzmienie art. 24 ust. 2 u.ś.r., Organ odwoławczy, po stwierdzeniu spełnienia przesłanek pozytywnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uchylając odmowną decyzję Organu pierwszej instancji, zobowiązany był orzec o przyznaniu Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] czerwca 2019 r. Zbędne było domaganie się przez Organ odwoławczy dodatkowego oświadczenia Skarżącej na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r., skoro takowe zostało już złożone wraz z wnioskiem z dnia [...] czerwca 2019 r. Skarżąca odpowiedziała na wezwanie Organu oświadczeniem o żądanej treści z dnia [...] lutego 2020 r. Organ podjął działania skutkujące uchyleniem decyzji Organu pierwszej instancji z dnia [...] listopada 2019 r. przyznającej Skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad babcią na okres od [...] listopada 2019 r. do [...] października 2020 r.

Tymczasem w przypadku stwierdzenia, że Skarżąca spełnia przesłanki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, Organ powinien był, po ustaleniu wystąpienia przesłanki z art. 155 k.p.a. w zw. z art. 32 ust. 2 u.ś.r., doprowadzić do uchylenia także decyzji z dnia [...] października 2018 r. o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego z mocą od dnia [...] czerwca 2019 r., a następnie w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r., wydać decyzję z mocą od ww. momentu. Pozwoli to na zachowanie właściwej symetrii czasowej, aby uniknąć naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r.

Skład orzekający podziela przy tym w pełni poglądy judykatury wskazujące, że możliwe jest rozliczenie obu świadczeń przyznanych na ten sam okres, z których jedno zostało wcześniej wypłacone poprzez skompensowanie świadczeń i wypłatę nowego świadczenia za okres pokrywających się uprawnień w wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą wypłaconego specjalnego zasiłku opiekuńczego (por.: wyrok WSA w Opolu z dnia 20 września 2018 r. sygn. II SA/Op 302/18, WSA w Poznaniu z dnia 11 kwietnia 2019 r. sygn. II SA/Po 158/19 i WSA we Wrocławiu z dnia 7 listopada 2019 r. sygn. IV SA/Wr 360/19, dostępne w Internecie).

W konsekwencji zaistniałej w sprawie sytuacji, Organ powinien podjąć czynności we właściwym trybie administracyjnym, eliminujące powstały stan niezgodności z prawem w stosunku do decyzji Organu pierwszej instancji z dnia [...] października 2018 r., z dnia [...] listopada 2019 r. oraz z dnia [...] marca 2020 r. dot. specjalnego zasiłku opiekuńczego.

12. Podsumowując, wobec powyżej przytoczonej interpretacji, art. 27 ust. 5 oraz w zw. z art. 24 ust. 2 u.ś.r. w tej sprawie Organ odwoławczy błędnie ustalił datę początkową przyznanego Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, co musiało skutkować wyeliminowaniem tej decyzji z obrotu prawnego.

13. Ponownie rozpoznając sprawę, Organ odwoławczy winien uwzględnić przedstawioną wykładnię prawa materialnego oraz kierunek prowadzenia postępowania z wniosku Skarżącej uwzględniając datę złożenia przez Skarżącą podania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zawierającego konieczne oświadczenie o rezygnacji dotychczas pobieranego świadczenia.

14. Z powyższych powodów, Sąd orzekł w pkt I sentencji wyroku orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach postępowania Sąd orzekł, w pkt II sentencji wyroku, w oparciu o art. 200 w związku z art. 205 § 2 ww. ustawy.