Uzasadnienie
Starosta, decyzją znak:[...] z dnia [...] r., wydaną na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr 10, poz. 53 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku J. G., o uwłaszczenie działki pod budynkiem [...], odmówił przyznania na jej rzecz nieodpłatnie na własność działki [...] o powierzchni [...] ha położonej w obrębie [...], gm. [...].
W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż J. G. precyzując swój wniosek podała, że ubiega się o uwłaszczenie części działek oznaczonych w ewidencji gruntów numerami [...] i [...], obręb [...], w trybie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym.
Zgodnie z art. 6 wyżej cytowanej ustawy, właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., przysługuje nie odpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Z własnością wyłączonej nieruchomości jest związana służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z niej. O przeniesieniu własności działki, jej wielkości oraz o ustanowieniu służebności orzeka terenowy organ administracji państwowej o właściwości szczególnej stopnia podstawowego.
W toku postępowania ustalono, że zgodnie z decyzją Naczelnika Gminy z dnia [...] r. K. i J. małż. G. przekazali na rzecz Państwa na własność gospodarstwo rolne położone w [...] gm. [...] o łącznej powierzchni [...] ha oraz udział do [...] w działce nr [...] o powierzchni [...] ha bez budynków. K. i J. małż. G. mieli prawo do bezpłatnego użytkowania działki nr [...] o powierzchni [...] ha, działki nr [...] o pow. [...] ha i działki nr [...] o pow. [...] ha. Z dokumentów znajdujących się w teczce gospodarstwa rolnego wynika, iż w skład gospodarstwa rolnego Państwa G. wchodziły działki o nr [...], [...], [...], [...] o łącznej powierzchni [...] ha. Takie też gospodarstwo rolne K. i J. G. przekazali na własność Państwa.
Decyzją z dnia [...] r. Urząd Rejonowy w [...] przyznał nieodpłatnie prawo własności gruntu rolnego położonego w obrębie ewidencyjnym [...], w działkach nr [...] o pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha na rzecz J. i K. G. Decyzja ta została wydana na podstawie art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Następnie decyzją z dnia [...]r. Zarząd Gminy, na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, orzekł o przeniesieniu własności gruntu pod budynkami w udziale do [...] działki nr [...] o powierzchni [...] ha położonej w obrębie [...], na rzecz K. i J. G. Zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, tylko właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione.
Organ stwierdził, iż w niniejszej sprawie chodzi o działki, które nie spełniają powyższego kryterium ustawowego ponieważ nie wchodziły w skład gospodarstwa rolnego przekazanego na rzecz Państwa.
Od powyższej decyzji odwołała się J. G., wnosząc o uchylenie wyżej wymienionej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Jej zdaniem w skład gospodarstwa rolnego otrzymanego aktem nadania Nr [...] z dnia [...] r. wchodził budynek gospodarczy "garaż (kurnik)" i właśnie o działkę, na której był zlokalizowany, teraz się ubiega.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]r., numer [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy ustalił, iż aktem nadania Nr [...], z dnia [...] r. nadano K. G. gospodarstwo rolne położone w [...], gromada [...], w skład którego wchodziły grunty o powierzchni ok. [...] ha oraz dom mieszkalny na współwłasność, chlew i garaż (kurnik).
Na wniosek K. G. Naczelnik Gminy decyzją numer [...], z dnia [...] r. przejął na rzecz Państwa własność i posiadanie gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha K. G. i jego żony J. G. położonego w [...], gm. [...] oraz udział -[...] - w działce nr [...] o powierzchni [...] ha bez budynków, zapisanej w ewidencji gruntów pod numerem [...]. Działka nr [...] w udziale do [...] stanowiła służebność gruntową w zakresie niezbędnym do korzystania z wyłączonych spod przejęcia budynków, które stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności. Ponadto J. i K. G. przyznano prawo do bezpłatnego użytkowania działki nr [...] o powierzchni [...] ha, działki nr [...] o powierzchni [...] ha i działki nr [...] o powierzchni [...] ha.
Następnie wnioskiem znak: [...] z dnia [...] r. Naczelnik Gminy wniósł do Państwowego Biura Notarialnego w [...] o ujawnienie w dziale [...] księgi wieczystej nr [...] wpisu o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa własności położonego we wsi [...] zabudowanego gospodarstwa rolnego o obszarze [...] ha w działkach nr. nr [...], [...], [...] i [...]. Zatem gospodarstwo rolne J. i K. G. obejmowało działki nr [...], [...], [...], [...], [...] i [...] oraz udział do [...] w działce nr [...].
Na wniosek J. i K. G. decyzją z dnia [...] r. przyznano wnioskodawcom nieodpłatnie prawo własności gruntu rolnego położonego w obrębie ewidencyjnym [...], gm. [...] w działkach nr [...] o powierzchni [...] ha, nr [...] o powierzchni [...] ha i nr [...] o powierzchni [...] ha oraz decyzją z dnia [...] r. przeniesiono własność gruntu pod budynkami w udziale do [...] działki nr [...] o powierzchni [...] ha.
Organ odwoławczy stwierdził ponadto, iż odrębna własność budynków J. i K. G. powstała na podstawie art. 51 ustawy z 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1978 r. Zgodnie z przepisem art.51 tej ustawy z gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu rolnik mógł wyłączyć budynki lub niektóre z nich oraz inwentarz żywy i martwy, natomiast budynki wyłączone przez rolnika stanowią odrębny przedmiot własności. Z odrębną własnością tych budynków związana jest służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z budynków.
Z dniem 1 stycznia 1983 r. weszła w życie ustawa z 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268). Według przepisu art. 57 ust. 1 tej ustawy rolnik przekazując gospodarstwo rolne Państwu mógł wyłączyć z tego gospodarstwa i zachować własność działki gruntu, na której wzniesione są budynki. Ustawa ta nie uregulowała jednak sprawy własności działek zabudowanych budynkami stanowiącymi odrębny przedmiot własności, wchodzącymi w skład gospodarstw rolnych przekazanych państwu przed 1 stycznia 1983 r. Dopiero ustawa z 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr 10, poz.
53) unormowała tę sprawę, stanowiąc w art. 6, że właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r. przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Z własnością wyłączonej nieruchomości jest związana służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z niej.
Podsumowując Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że ponieważ działka nr [...] o powierzchni [...] ha, położona w obrębie [...], gm,. [...], o której przyznanie wnioskuje J. G. nigdy nie wchodziła w skład gospodarstwa rolnego J. i K. G., brak jest podstaw prawnych do przyznania nieodpłatnie na własność działki nr [...] położonej w obrębie [...].
W skardze na decyzję ostateczną skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. G. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Starosty, zarzuciła naruszenie prawa procesowego, a przede wszystkim art.7 i 77 Kpa, poprzez nieprzeprowadzenie wszechstronnego postępowania dowodowego z orzeczenia o wykonaniu aktu nadania oraz materiałów z zasobów geodezyjnych oraz naruszenie prawa materialnego poprzez przyjęcie, ze garaż (kurnik) jest położony na działce nr [...].
W ocenie skarżącej, bezsprzecznie garaż(kurnik) znajdował się na nieruchomości wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego stanowiącego własność małżonków G., co wynika z aktu nadania. Ustalenie organów, że powyższa nieruchomość położona jest na działce [...] jest niezgodne ze stanem faktycznym. Z kopi mapy ewidencyjnej jednoznacznie wynika, ze powyższa nieruchomość jest położona na działkach [...] i [...]. Organy ustaliły, że działka [...] wchodziła w skład gospodarstwa rolnego skarżącej, tym samym uzasadnienie zaskarżonej decyzji stoi w sprzeczności ze zgromadzonym materiałem dowodowym i świadczy o tym, ze organ pobieżnie przeprowadził postępowanie wyjaśniające, co mogło mieć istotny wpływ na niniejsze postępowanie.
Zdaniem skarżącej, z tych powodów zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu i zawiera błędy dyskwalifikujące ją jako indywidualny akt administracyjny.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami zarówno prawa materialnego jak i procesowego w odniesieniu do stanu faktycznego istniejącego w chwili wydania zaskarżonej decyzji.
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.).
Rozpoznając sprawę pod kątem kryterium legalności Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art.7 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, zwanej dalej "Kpa", w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art.77 § 1 Kpa).
W niniejszej sprawie podstawę materialnoprawną rozstrzygnięć stanowił przepis art. 6 ustawy z 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr 10, poz.53 ze zm.), określający warunki podmiotowe i przedmiotowe do uzyskania prawa własności gruntu. Prawo to służy właścicielom budynków, jeśli idzie o podmiot tej normy, a budynki muszą znajdować się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego państwu, co odnosi się do przedmiotu jej unormowania. Oznacza to, że aby ubiegać się o prawo nieodpłatnego nabycia własności działki należy legitymować się tytułem, własności do budynków - być zatem ich właścicielem oraz wykazać, że znajdują się one na działce, wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego przekazanego państwu. Przepis art. 6 tej ustawy przyznaje roszczenie każdemu właścicielowi budynków, bez względu na to kiedy i jak je nabył, o ile budynki te znajdują się na działce, wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego przekazanego państwu.
Niespełnienie przesłanki istnienia na działce gruntu budynków skutkuje wydaniem decyzji odmawiającej nieodpłatnego przyznania własności działki pod budynkami (wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2010 r. sygn. akt I OSK 1648/10 LEX 745116).
Aby jednak móc wypowiedzieć w kwestii spełnienia bądź niespełnienia przesłanek wynikających z powyższego przepisu, organ, przy udziale osoby wnioskującej, musi zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.
J. G. składając wniosek w niniejszej sprawie dołączyła do niego między innymi kopię aktu nadania z dnia [...] r., nr [...], gospodarstwa rolnego w [...] na rzecz K. G. W skład tego gospodarstwa wchodziły, między innymi, grunty "około [...]-ha ogółem.-; budynki: dom mieszkalny - na współwłasność, chlew, garaż/kurnik/". Z treści samego aktu nadania nie wynika jakie oznaczenia ewidencyjne posiadały działki gruntu, na których położone było gospodarstwo rolne, w tym budynki.
W aktach organu I instancji znajduje się kserokopia wyciągu z dnia [...]r. z księgi wieczystej nr [...] z której wynika, że K. G. jest właścicielem nieruchomości rolnej z zabudowaniami w działkach nr [...], [...], [...], [...] o obszarze [...] ha, położonej we wsi [...], gm. [...]. W aktach tych znajdują się także kserokopie trzech mapek ewidencyjnych (brak daty ich sporządzenia i poświadczenia za zgodność z oryginałem). Z pierwszej z nich wynika, że garaż/kurnik/ położony jest na działkach [...] i [...], z kolejnych dwóch wynika inny kształt i obszar działki nr [...] oraz położenie garażu/kurnika/ na działkach [...] i [...].
W świetle wyjaśnień strony złożonych na rozprawie, przed laty, bez udziału strony, zostały przeprowadzone zmiany granic gruntu oznaczonego obecnie jako działki nr [...] i [...], jednak przez cały czas, od nadania gospodarstwa, aż do chwili obecnej, przedmiotowy budynek - garaż/kurnik/ stanowił własność skarżącej.
Powyższa kwestia nie została przez organy wyjaśniona, pomimo powoływania się przez stronę we wniosku oraz w odwołaniu na akt nadania, z którego bezsprzecznie wynika fakt nadania na własność budynku garażu/kurnika/.
W świetle powyższego, w ocenie sądu, organy z naruszeniem art.7 i 77 § 1 Kpa dokonały ustaleń stanu faktycznego i nie wyjaśniły wszystkich okoliczności sprawy oraz nie rozpatrzyły ich, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpatrując ponownie sprawę organ odwoławczy winien uzupełnić postępowanie dowodowe, uwzględniając przedstawioną powyżej ocenę sądu.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art.135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty. Rozstrzygnięcie w pkt II sentencji wyroku zapadło na podstawie art.152 ww. ustawy.