Uzasadnienie
Kierownik Działu Realizacji Pomocy Społecznej w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] działając z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] decyzją z dnia [...]r. Nr [...], na podstawie art.3 pkt 22, art. 5, art. 6 ust.1, art. 8 ust.2, art. 10, art. 24 ust. 1-2, art. 47 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228 poz. 2255 ze zm.), w związku z art. 2 ust. 1 pkt.43 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99 poz. 1001), i rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 27 września 2004 roku w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. Nr 213, poz. 2162), oraz art.104 kpa:
- 1. przyznał G.S. zasiłek rodzinny na syna D.S. w kwocie [...] zł miesięcznie, od [...]r. do [...]r.
- 2. odmówił G.S. przyznania prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na syna D.S.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w dniu [...]r. G. S. złożyła wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego oraz dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na syna D. ur. [...]r. Z przedłożonego przez wnioskodawczynię zaświadczenia z dnia [...]r. wynika, że od [...]r. jest członkiem Spółdzielni A. i korzysta z urlopu wychowawczego udzielonego od [...]r. do [...]r.
Zgodnie z art. 10 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli dziecko pozostaje pod jego faktyczną opieką, uprawnionemu do urlopu wychowawczego.
Osoba ubiegająca się o powyższy dodatek, stosownie do § 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 27 września 2004 roku do wniosku o ten dodatek powinna złożyć między innymi zaświadczenie o co najmniej sześciomiesięcznym okresie pozostawania w zatrudnieniu bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego.
Zgodnie z art.3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych ilekroć w ustawie jest mowa o: zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej – oznacza to zatrudnienie lub inną pracę zarobkową w rozumieniu przepisów o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Przepis art. 2 ust. 1 pkt 43 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, określa zatrudnienie wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego oraz umowy o pracę nakładczą. Stosownie do art.155 § 1 ustawy Prawo spółdzielcze - zdolny do pracy członek rolniczej spółdzielni produkcyjnej ma prawo i obowiązek pracować w spółdzielni w rozmiarze ustalonym corocznie przez walne zgromadzenie, stosownie do potrzeb wynikających z planu działalności produkcyjnej.
Organ orzekający podniósł, że z przepisu tego wynika, iż prawa i obowiązki spółdzielni oraz członków spółdzielni produkcyjnych, związane z wykonywaniem przez nich pracy na rzecz spółdzielni, mieszczą się w samej treści stosunku członkostwa, powstają z chwila nawiązania tego stosunku, trwają przez cały czas jego istnienia i ustają automatycznie z ustaniem członkostwa. Członkostwo w spółdzielni jest stosunkiem cywilnoprawnym, członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych nie są pracownikami w rozumieniu art. 2 kodeksu pracy.
W tej sytuacji organ I instancji ustalił, że G.S. nie pozostawała w zatrudnieniu przez okres co najmniej 6 miesięcy przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego, zatem dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego wnioskodawczyni nie przysługuje.
W odwołaniu od tej decyzji G.S. podniosła, że nie zgadza się z decyzją organu I instancji w części odmawiającej przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...]r. Nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 10 ust. 1 i ust. 5 ustawy z 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 11 i pkt 43 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99, poz. 1001 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania G.S. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ odwoławczy, jak wynika to z uzasadnienia decyzji, wskazał, że zasady przyznawania dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego określa art. 10 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Natomiast art. 10 ust. 5 tej ustawy wskazuje okoliczności uniemożliwiające przyznanie takiego świadczenia. Szczególności dodatek ten nie przysługuje osobie określonej w art. 10 ust.1, jeżeli bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego pozostawała w zatrudnieniu przez okres krótszy niż 6 miesięcy.
Kolegium wskazało, że stosownie do art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pojęcie "zatrudnienie" lub "inną pracę zarobkową" należy używać w sposób określony w przepisach o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Zgodnie zaś z art. 2 ust. 1 pkt 43 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, "zatrudnienie" oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego oraz umowy o pracę nakładczą.
Kolegium podkreśliło, że od "zatrudnienia" przywołana ustawa odróżnia (w art. 2 ust. 1 pkt 11) pojęcie "innej pracy zarobkowej", pod którym należy rozumieć wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych.
Uwzględniając powyższe, Kolegium uznało, że wykonywanie pracy w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej nie może być uważane za zatrudnienie w rozumieniu ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy a w konsekwencji także i ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Wprawdzie, stosownie do art. 161 § 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze, członkom spółdzielni i ich domownikom pracującym w spółdzielni przysługuje prawo do świadczeń związanych z okresem ciąży, urodzeniem i wychowaniem małego dziecka na zasadach określonych w przepisach prawa pracy, to jednak - w ocenie Kolegium - przepis ten nakłada obowiązki na pracodawcę (np. udzielania urlopu wychowawczego), nie zaś na organy administracji ustalające prawo do świadczeń rodzinnych, na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, która to ustawa w sposób jednoznaczny wyklucza osoby będące członkami w rolniczej spółdzielni produkcyjnej z kręgu osób uprawnionych do otrzymywania wnioskowanego przez stronę świadczenia.
Z przedłożonego przez odwołującą się zaświadczenia wydanego przez Spółdzielnię A., bezspornie wynika że strona jest członkiem spółdzielni (na nie pracownikiem tego podmiotu w rozumieniu art. 151 Prawa spółdzielczego). Dlatego mimo uzyskania urlopu wychowawczego, nie ma podstaw by przyznać wnioskodawczyni dodatek, gdyż bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego pozostawała w zatrudnieniu (w znaczeniu użytym przez ustawodawcę) przez okres krótszy niż 6 miesięcy.
G.S. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego od dnia [...]r. w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na syna D.S. w obowiązującej wysokości. Skarżąca zarzuciła organom błędną interpretacją art. 161 ustawy prawo spółdzielcze. W ocenie strony przepis ten zrównuje prawa kobiet związane z macierzyństwem bez względu na rodzaj zatrudnienia. Wywody Kolegium, iż kobiety – członkowie spółdzielni produkcyjnych zostały wykluczone z kręgu osób uprawnionych do otrzymania wnioskowanego świadczenia, są dowolne, wynikają z nieuprawnionej nadinterpretacji przepisów.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Na rozprawie w dniu [...]r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał skargę i przedłożył odpis decyzji z dnia [...]r. wydanej przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych z upoważnienia Prezydenta Miasta [...], o przyznaniu G.S. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego od [...]r. do [...]r. w wysokości [...] zł. miesięcznie, która to decyzja, w ocenie pełnomocnika została wydana mimo braku zmian w stanie prawnym i faktycznym sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:
Na wstępie, wobec zawartego w skardze wniosku o zmianę decyzji i przyznanie wnioskowanego świadczenia, niezbędne jest wyjaśnienie, że Sąd administracyjny, nie zastępuje właściwych w sprawie organów administracji publicznej w merytorycznym rozstrzyganiu spraw należących do ich właściwości, a zatem nie przyznaje prawa, nie nakłada obowiązków.
Zakres kompetencji sądów administracyjnych określony został w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/. W myśl tego przepisu, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Takie określenie kompetencji sądu skutkuje tym, że w przypadku stwierdzenia, że decyzja dotknięta jest istotnymi wadami prawnymi, mającymi postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, sąd eliminuje z obrotu prawnego taką wadliwą decyzję – w zależności od rodzaju stwierdzonego uchybienia – poprzez jej uchylenie lub stwierdzenie jej nieważności.
Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonana według kryterium zgodności z prawem oraz w granicach rozstrzygania sądu zakreślonych w art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, doprowadziła do stwierdzenia, że skarga nie jest zasadna.
Podstawę materialno-prawną rozstrzygnięcia sprawy stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych /Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zm./. W rozpoznawanej sprawie, podstawą odmowy przyznania skarżącej dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, było ustalenie wystąpienia negatywnej przesłanki określonej art. 10 ust.5 pkt 2 tej ustawy.
Zgodnie z tym przepisem, dodatek nie przysługuje osobie, o której mowa w ust.1, jeżeli: bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego pozostawała w zatrudnieniu przez okres krótszy niż 6 miesięcy.
Spór pomiędzy skarżącą a organami orzekającymi w sprawie, sprowadza się do interpretacji użytego w powyższym przepisie pojęcia "pozostawała w zatrudnieniu".
Zgodnie z art. 3 ust.22 ustawy o świadczeniach rodzinnych – w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji – ilekroć w ustawie tej jest mowa o: zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej – oznacza to zatrudnienie lub inną pracę zarobkową w rozumieniu przepisów o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu.
Ustawa z dnia 14 grudnia 1994r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, utraciła moc z dniem [...]r., zastąpiona została ustawą z dnia [...]r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy /Dz.U. Nr 99, poz. 1001 ze zm./. Ustawa o promocji zatrudnienia, i instytucjach rynku pracy w art. 2 ust.1 zawiera definicje legalne /ustawowe/ użytych w niej pojęć a wśród nich definicję – "innej pracy zarobkowej" /pkt 11/ oraz definicję "zatrudnienia" /pkt 43/.
Zgodnie z tymi definicjami, ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu "oznacza to wykonywanie prac na podstawie stosunku pracy stosunku służbowego oraz umowy o pracę nakładczą", natomiast pod pojęciem "innej pracy zarobkowej" ustawa ta rozumie "wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych".
Z powyższych przepisów wynika zatem, że w stanie prawnym obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji tj. w dniu [...]r. w pojęciu "zatrudnienia" nie mieściło się wykonywanie pracy lub świadczenie usług w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej.
Podkreślenia wymaga, że art. 10 ust.5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi materialnoprawną podstawę decyzji, mówi wyłącznie "o zatrudnieniu", a zatem należało brać pod uwagę "wyłącznie definicję ustawową pojęcia "zatrudnienia", zaś obowiązująca w tym stanie prawnym definicja "innej pracy zarobkowej" nie miała zastosowania.
Wobec powyższego, dokonana przez organy orzekające w niniejszej sprawie ocena prawna prawidłowo ustalonego stanu faktycznego – jest zgodna z prawem.
Wyjaśnić bowiem trzeba, że na gruncie ustawy z 16 września 1982r. Prawo spółdzielcze /tekst jednolity Dz.U. z 2003r. Nr 188, poz. 1848 ze zm./ w orzecznictwie przyjmowany jest jednolity pogląd, że prawo i obowiązek pracy członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej wynika, ze stosunku członkostwa. Członkostwo w rolniczej spółdzielni produkcyjnej stanowi podstawę do świadczenia pracy i do takich stosunków nie mają zastosowania przepisy powszechnego prawa pracy, jako że ich podłożem jest cywilnoprawny charakter stosunku członka ze spółdzielnią w zakresie świadczenia pracy /por. wyrok NSA z dnia 20 marca 20203r., II S/Łd 2276/01, Pr.Pracy 2003/9/42/.
Rację ma zatem Kolegium, że przepis art. 161 § 1 ustawy Prawo spółdzielcze, który stanowi "członkom i ich domownikom pracującym w spółdzielni przysługuje prawo do świadczeń związanych z okresem ciąży, urodzenia i wychowania małego dziecka na zasadach określonych w przepisach prawa pracy", określa uprawnienia wynikające z zatrudnienia i odpowiadające im obowiązki pracodawcy, a nie może być brany pod uwagę przy ustalaniu prawa do świadczeń rodzinnych przyznawanych na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych.
Chybiona okazała się również argumentacja przedstawiona w piśmie procesowym pełnomocnika skarżącej złożonym na rozprawie w dniu [...]r., odwołująca się do decyzji z [...]r. Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...].
Z dołączonej do tego pisma wskazanej w nim decyzji wynika, że organ I instancji przyznał skarżącej powyższą decyzją dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w okresie od [...]r. do [...]r.
Wbrew wywodom pełnomocnika podnoszącego, że wydanie powyższej decyzji nastąpiło "mimo braku zmian w stanie faktycznym i prawnym", wskazać trzeba, że przedłożona decyzja z dnia [...]r. została wydana po zmianie stanu prawnego wprowadzonej ustawą z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej /Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm./. Z mocy art. 27 pkt 2 lit. "i" – dokonana została zmiana art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Według nowego brzmienia art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ilekroć w ustawie tej jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej – oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.
Wyjaśnić trzeba, że sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie tej decyzji. Późniejsza zatem zmiana stanu prawnego nie może być brana pod uwagę przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji.
Powyższe względy mając na uwadze, należało na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalić.