Uzasadnienie
W dniu [...] r. B. P. wystąpił do Rektora Politechniki z wnioskiem o przyznanie stypendium rektora dla najlepszych studentów, na semestr VIII roku akademickiego 2012/2013, z uwagi na średnią ocen uzyskanych w trakcie poprzedniego roku na kierunku [...], która wynosiła [...]. Wnioskodawca oświadczył, że jest studentem zaliczanym do kręgu osób będących kandydatami na żołnierza zawodowego, żołnierzami zawodowymi oraz funkcjonariuszami służb państwowych.
Decyzją z dnia [...] r., wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 173 ust. 1 pkt 3, art. 175 oraz art. 181 i art. 186 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. nr 164, poz. 1365 ze zm.), a także § 5 ust. 1 pkt 3 z rozdziału I i przepisów rozdziału V Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów studiów stacjonarnych i niestacjonarnych Politechniki stanowiącego załącznik do zarządzenia Rektora Politechniki nr [...] z dnia [...] r., działający z upoważnienia Rektora Politechniki, Prorektor do Spraw Studenckich, odmówił przyznania B. P. stypendium rektora dla najlepszych studentów.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że decyzja została wydana zgodnie z art. 194 ustawy o szkolnictwie wyższym, który przewiduje wyłączenie stosowania przepisów tej ustawy, dotyczących pomocy materialnej dla studentów, będących jednocześnie kandydatami na żołnierzy zawodowych, żołnierzami zawodowymi oraz funkcjonariuszami służb państwowych.
Pismem z dnia [...] r. B. P. wystąpił do organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podał, że nowelizacja art. 194 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, aktualnie pozbawia jego osobę pobierania przedmiotowego stypendium, tylko dlatego, że jest funkcjonariuszem służb państwowych. Zdaniem strony, wskazany artykuł ma brzmienie ogólne, a sama ustawa nie precyzuje na jakich warunkach następuje wyłączenie żołnierzy zawodowych oraz funkcjonariuszy służb państwowych z grona osób ubiegających się o to świadczenie.
Pozbawienie możliwości otrzymania przedmiotowego stypendium jest - według B. P. - daleko krzywdzące, niezgodne z zasadą równości wobec prawa i zakazu dyskryminacji, gdyż pomija się wiele innych grup społecznych, które otrzymują dofinansowania oraz inne formy pomocy z zakładów pracy do nauki. Wskazał, że w jego przypadku nie mają zastosowania przepisy umożliwiające funkcjonariuszom ubieganie się o wszelkie formy pomocy związane z wykształceniem.
B. P. podał, że jest funkcjonariuszem[...]. W oparciu o treść przepisów regulujących zasady przyznawania pomocy materialnej dla uczących się żołnierzy zawodowych oraz funkcjonariuszy [...] skarżący zauważył, że mają one zastosowanie wyłącznie do żołnierzy i funkcjonariuszy skierowanych na studia, a nie kształcących się we własnym zakresie. Dotyczy to kierunków nauki, zbieżnych z wymaganiami kwalifikacyjnymi na zajmowanym lub planowanym stanowisku. Z racji tego, że wnioskodawca kształci się we własnym zakresie, na kierunku, który nie jest zbieżny z wymaganiami kwalifikacyjnymi pracodawcy, nie został on skierowany na studia z zakładu pracy i nie pobiera żadnych świadczeń w tym zakresie.
Decyzją z dnia [...] r., Nr [...] wydaną na podstawie art. 104 i art. 127 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 173 ust. 1 pkt 3, art. 175, art. 181, art. 186 oraz art. 207 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, a także § 5 ust. 1 pkt 3 z rozdziału I i przepisów rozdziału V Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów studiów stacjonarnych i niestacjonarnych Politechniki, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy B. P., Rektor Politechniki utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]r. w sprawie odmowy przyznania stypendium rektora dla najlepszych studentów.
Wyjaśniając motywy podjętego rozstrzygnięcia, organ ponownie rozpatrujący sprawę B. P. podał, że art. 194 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym w sposób jednoznaczny wyłącza prawo do pomocy materialnej wobec studentów będących kandydatami na żołnierzy zawodowych, będących żołnierzami zawodowymi oraz funkcjonariuszami służb państwowych. Jak zauważył organ, stanowisko powyższe potwierdziło Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego w piśmie z dnia [...] r., do którego wnioskodawca zwrócił się z interwencją w sprawie przyznania stypendium rektora dla najlepszych studentów. W związku z powyższym, organ stwierdził, że wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy jest bezzasadny i kwestionowaną decyzję należało utrzymać w mocy.
B. P. reprezentowany przez radcę prawnego P. K., skierował skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na ostateczną decyzję Rektora Politechniki z dnia [...] r., wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu z dnia [...] r.
Kwestionowanej decyzji, skarżący zarzucił wydanie z naruszeniem art. 194 ustawy o szkolnictwie wyższym oraz naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art.107 3 Kodeksu postępowania administracyjnego.
W uzasadnieniu skargi, skarżący podniósł, że dokonując wykładni funkcjonalnej i celowościowej art. 194 ustawy Prawo o szkolnictwiewyższym, należy stwierdzić, że ograniczenie w nim zawarte dotyczy tylko studiów odbywanych w ramach uczelni wojskowych i uczelni służb państwowych. Nie ma racjonalnych przesłanek, dla których żołnierze zawodowi i funkcjonariusze służb państwowych nie mieliby prawa studiować w uczelniach powszechnych, a w takiej sytuacji mieliby posiadać inny status, niż pozostali studenci. Odmienna wykładania wskazanego przepisu byłaby sprzeczna z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa i zakazem dyskryminacji.
Wnoszący skargę powołał regulacje prawne obejmujące przypadki podejmowania nauki przez żołnierzy zawodowych, wskazując, że korzystają oni z pomocy materialnej, jeżeli podejmują naukę w szkołach wojskowych i to w przypadku skierowania do takiej uczelni. Jak podał skarżący, jest funkcjonariuszem [...], dla której brakuje przepisów regulujących kwestię podejmowania nauki i uzyskiwania pomocy materialnej przez funkcjonariuszy tej służby. W takiej sytuacji nie można wobec niego stosować, w drodze analogii, przepisów odnoszących się do żołnierzy zawodowych.
Mając na uwadze słuszny interes skarżącego, należałoby – jego zdaniem – przyjąć taką wykładnię art. 194 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, że wskazane w tym przepisie ograniczenie dotyczy jedynie studiów odbywanych w ramach uczelni wojskowych i uczelni służb państwowych.
Skarżący zaznaczył, że ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym nie wprowadza rozróżnienia zakresu obowiązków studenckich. Zarówno ich katalog, jak i unormowanie przesłanek skreślenia z listy studentów, są takie same w przypadku studentów wszystkich uczelni. Podobnie, jak w przypadku uczelni wojskowych i służb państwowych, nie ulega ograniczeniu zastosowanie unormowania dotyczącego uznawalności dyplomów, dokumentacji przebiegu studiów oraz unieważnienia tytułu zawodowego.
Zdaniem strony, organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji oparł się na powtórzeniu decyzji organu pierwszej instancji oraz na arbitralnym stwierdzeniu, że wykładnia art. 194 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym jest jednoznaczna i wyłącza przyznanie stypendium skarżącemu. Skarżący podkreślił, że indywidualnie zwracał się o zajęcie stanowiska do Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Rzecznika Praw Obywatelskich. Według skarżącego, organ odwoławczy zgodził się z treścią pisma Ministerstwa, pomimo, że de facto nie odpowiada na stawiane przez skarżącego pytania i nie wskazuje dlaczego wykładnia powołanego wyżej przepisu, miałaby być wykładnią rozszerzającą prowadzącą do wyłączenia przepisów dotyczących stypendiów względem wszystkich funkcjonariuszy służb publicznych.
Rektor Politechniki, reprezentowany przez r. pr. T. M. – F., odpowiadając na skargę B. P. wniósł o jej oddalenie uznając, że zarzuty w skardze powołane są bezzasadne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:
Sądowa kontrola niniejszej sprawy, sprowadzająca się do zbadania zgodności z prawem działań organów administracji publicznej pod względem zastosowanych norm prawa procesowego i materialnego (art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), uwzględniająca przy tym, że sądy administracyjne, rozpoznają sprawę w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), doprowadziła Sąd do stwierdzenia, że skarga B. P. jest niezasadna.
Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięć organów obu instancji, w sprawie B. P. o przyznanie pomocy materialnej dla studentów, stanowiły przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.). Stosownie do art. 173 ust. 1 powołanej ustawy, student może ubiegać się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa w formie: stypendium socjalnego (pkt 1), stypendium specjalnego dla osób niepełnosprawnych (pkt 2), stypendium rektora dla najlepszych studentów (pkt 3), stypendium ministra za wybitne osiągnięcia (pkt 4) oraz zapomogi (pkt 8).
Zgodnie z art. 194 ustawy Prawo o szkolnictwie, przepisów art. 172-187 oraz art. 191 nie stosuje się do studentów będących kandydatami na żołnierzy zawodowych, będących żołnierzami zawodowymi oraz funkcjonariuszami służb państwowych.
Z akt sprawy wynika bezspornie, że B. P. wystąpił do Rektora Politechniki z wnioskiem o przyznanie pomocy w formie stypendium rektora dla najlepszych studentów (art. 173 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym) na semestr [...] roku akademickiego [...]z uwagi na uzyskanie średniej ocen [...]. W formularzu wniosku o przyznanie stypendium rektora dla najlepszych studentów, skarżący zaznaczył, że jest studentem zaliczanym do kręgu osób będących kandydatami na żołnierza zawodowego, żołnierzami zawodowymi oraz funkcjonariuszami służb państwowych.
W takiej sytuacji, Rektor Politechniki wydając zaskarżoną decyzję, prawidłowo przyjął, że B. P. nie przysługuje wnioskowana pomoc materialna w formie stypendium rektora dla najlepszych studentów.
Sąd nie podziela twierdzeń skargi, że wykładnia funkcjonalna i celowościowa art. 194 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, nakazuje stosowanie powołanego przepisu wyłącznie do studiów odbywanych w ramach uczelni wojskowych i uczelni służb państwowych. Powołany przepis dostosowuje ograniczenia w stosowaniu przepisów powołanej wyżej ustawy wobec studentów zaliczanych do kręgu kandydatów i żołnierzy zawodowych oraz funkcjonariuszy służb państwowych. Dla ustalenia granic prawa do przyznania pomocy materialnej w rozumieniu art. 173 § 1 i następne ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, wykładnia językowa przepisu umieszczonego w art. 194 tej ustawy, przynosi jednoznaczne rozwiązanie i dalsze dokonywanie wykładni nie jest konieczne.
Interpretowany przepis powoduje wyłączenie stosowania przepisów ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, dotyczących pomocy materialnej dla studentów, wobec wszystkich studentów (także na studiach cywilnych), będących jednocześnie kandydatami na żołnierzy zawodowych, żołnierzami zawodowymi oraz funkcjonariuszami służb państwowych, a nie tylko wobec osób kształcących się na uczelni wojskowej lub uczelni służb państwowych (patrz. Monika Kubiak. Komentarz do art. 194 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym. opubl. w Lex nr 146173).
W skardze B. P. wskazał, że nie był kierowany przez pracodawcę na studia w uczelni cywilnej, jaką jest Politechnika. Natomiast przepisy regulujące pobieranie nauki przez żołnierzy zawodowych (ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych – Dz. U. z 2010 r., Nr 90, poz. 593 oraz przepisy wykonawcze rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 czerwca 2010 r. w sprawie nauki żołnierzy zawodowych i kandydatów na żołnierzy zawodowych – Dz. U. nr 121, poz. 813) przewidują, że pomoc materialna przysługuje jedynie w przypadku, studiowania w szkołach wojskowych i to w przypadku skierowania żołnierzy do takiej uczelni.
Odnosząc się do powyższego, wskazać należy, że B. P. jest funkcjonariuszem Służby Więziennej i jak sam podniósł w skardze, brak jest przepisów rangi wykonawczej do ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. Nr 79, poz. 523 ze zm.) regulujących kwestię podejmowania przez funkcjonariuszy tej służby nauki (na uczelniach wyższych) i uzyskiwania przez nich pomocy materialnej. W rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 lipca 2010 r. w sprawie szkolenia oraz doskonalenia zawodowego funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz. U. Nr 144, poz. 970) nie podjęto tego rodzaju problematyki.
Sąd podziela stanowisko skarżącego, że w jego przypadku nie powinno stosować się w omawianej kwestii, w drodze analogii, przepisów przewidzianych dla żołnierzy zawodowych. Nie oznacza to jednak, że organ wyższej uczelni, a za nim Sąd, mają możliwość dokonania wykładni art. 194 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, w sposób wyłączający studiujących funkcjonariuszy Służby Więziennej z kręgu nieuprawnionych do przyznania pomocy materialnej dla studentów. Zarówno przepisy regulujące stosunek służby kandydatów i żołnierzy zawodowych, jak i przepisy regulujące stosunki poszczególnych służb państwowych mają pierwszeństwo stosowania jako przepisy szczególne. Przepisy ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, znajdują zastosowanie tylko w kwestiach nieuregulowanych w przepisach szczególnych i to w taki sposób, aby nie niweczyły przyjętych uregulowań szczególnych (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 czerwca 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 217/12, opubl. w internetowej bazie – orzeczenia.nsa.gov.pl).
W ocenie Sądu, brak przepisów regulujących zasady pobierania nauki na uczelniach wyższych przez funkcjonariuszy Służby Więziennej oraz niemożność stosowania w drodze analogii przepisów dotyczących innych służb, nie tworzy wyjątku od zasady wyrażonej w art. 194 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, że osobom wymienionym w tym przepisie, w tym funkcjonariuszom [...], pomoc materialna z powołanej ustawy nie przysługuje. Nie ma przy tym znaczenia dla skutków zastosowania powołanego przepisu, czy skarżący studiuje na kierunku zbieżnym/nie zbieżnym z wymaganymi kwalifikacjami, na zajmowanym lub planowanym stanowisku. Nie ma także znaczenia w sprawie, argumentacja skargi, że obowiązki studenta np. w przypadku jego skreślenia są zbieżne dla wszystkich uczelni. Nie ma także znaczenia dla sprawy, że wobec studentów uczelni wojskowych i służb państwowych nie ma ograniczenia prawnego co do uznawalności dyplomów, dokumentacji, przebiegu studiów oraz unieważnienia tytułu zawodowego.
Przepisy rozdziału 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, zawierają bowiem systemowe uregulowanie problematyki pomocy materialnej dla studentów ze środków publicznych. Możliwość przyznania omawianej pomocy, doznaje ograniczenia podmiotowego w świetle art. 194 wskazanej ustawy. Stosowanie w takiej sytuacji rozwiązań prawnych z innych działów ustawy nie odnoszących się do zagadnienia, jakim jest pomoc materialna dla studentów, byłoby sprzeczne nie tylko ze specyfiką przedmiotu sprawy, ale też sprzeczne z zamierzeniem ustawodawcy, który nadał wskazanemu przepisowi aktualne brzmienie. Prawodawca stosując ograniczenie co uprawnień funkcjonariuszy służb państwowych, miał na uwadze cel pomocy materialnej dla studentów, a mianowicie wyrównanie szans edukacyjnych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Priorytetem jest przeznaczenie środków publicznych, na udzielanie pomocy osobom, które samodzielnie nie mogą ponieść pełnych kosztów kształcenia.
Z powyższych względów niezasadny jest także zarzut skargi, że prezentowana w zaskarżonej decyzji wykładnia art. 194 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, jest sprzeczna z konstytucyjną zasada równości wobec prawa i zakazem dyskryminacji.
Reasumując Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu skoro przepis art. 194 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym stanowi, że art. 173 ustawy nie stosuje się do studentów będących między innymi funkcjonariuszami [...].
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.