Uzasadnienie
Wnioskiem z [...] r. T. W. wystąpił do Wojskowej Komendy Uzupełnień o skierowanie go do Wojskowej Komisji Lekarskiej, w celu określenia aktualnej zdolności do czynnej służby wojskowej. Uzasadniając wniosek T. W. podniósł, że w [...] r. otrzymał kategorię [...] (oznaczającą niezdolność do służby wojskowej w okresie pokoju) i został przeniesiony do rezerwy, natomiast obecnie pracuje na etacie [...] w Komendzie Policji, lecz chciałby "przejść na etat [...]" albo starać się o przyjęcie do Szkoły [...].
Postanowieniem nr [...] z dnia [...] r., wydanym na podstawie art. 123 i 124 Kodeksu postępowania administracyjnego, Wojskowy Komendant Uzupełnień odmówił uwzględnienia wniosku T. W..
W uzasadnieniu postanowienia Komendant wskazał, że w myśl art. 29 ust. 5 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 21 listopada 1967 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416 ze zm.), skierowanie do wojskowej komisji lekarskiej celem orzeczenia zdolności do czynnej służby wojskowej na wniosek osób będących żołnierzami rezerwy może nastąpić wyłącznie w przypadku istnienia uzupełnieniowych potrzeb Sił Zbrojnych – organ I instancji uznał natomiast, że w przypadku T. W. taka przesłanka nie występuje. Ponadto organ I instancji wyjaśnił, że na mocy orzeczenia Nr [...] z [...] r., stwierdzającego niezdolność do czynnej służby wojskowej w czasie pokoju (kategoria zdrowia [...]), T. W. został przeniesiony do rezerwy bez odbycia służby wojskowej, a od tej decyzji – mimo przysługującego mu prawa odwołania – nie złożył środka zaskarżenia.
Składając zażalenie na postanowienie organu I instancji (zgodnie z pouczeniem w nim zawartym) T. W. podniósł, że posiadanie kategorii zdrowia "[...]" zamyka przed nim szansę rozwoju zawodowego pracy, która daje mu poczucie satysfakcji oraz dzięki której może wykorzystywać swoje umiejętności w służbie dla społeczeństwa. Ponadto T. W. wskazał, że stan jego zdrowia jest bardzo dobry (przedkładając stosowne zaświadczenia) i wyraził przypuszczenie, że posiadanie w gotowości do służby w Wojsku Polskim osób wykształconych z odpowiednim doświadczeniem stanowi uzupełnieniową potrzebę sił zbrojnych.
Po rozpoznaniu zażalenia, Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego postanowieniem nr [...] z dnia [...] r., wydanym na podstawie art. 134, w związku z art. 58 § 1 i art. 129 § 2 k.p.a., utrzymał w mocy "odwołanie Pana T. W. od postanowienia Wojskowego Komendanta Uzupełnień z dnia [...]r. w sprawie odmowy skierowania do j Wojskowej Komisji Lekarskiej w celu określenia aktualnej zdolności do czynnej służby wojskowej".
W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy podkreślił, że w myśl art. 29 ust. 5 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, w brzmieniu obecnie obowiązującym, skierowanie do wojskowej komisji lekarskiej celem orzeczenia zdolności do czynnej służby wojskowej na wniosek osób będących żołnierzami rezerwy może nastąpić wyłącznie w przypadku istnienia uzupełnieniowych potrzeb Sił Zbrojnych (dotychczas obowiązujący ust. 5 art. 29 ustawy, dający możliwość skierowania żołnierza rezerwy do wojskowej komisji lekarskiej - obciążając go kosztami związanymi z przeprowadzeniami badań lekarskich - został uchylony). W konkluzji, organ II instancji stwierdził, że w przypadku T. W. nie występuje przesłanka określona w obecnie obowiązującym przepisie, wobec czego organ postanowił "jak na wstępie".
Skarżąc postanowienie organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie T. W. powołał się na przepisy art. 235 § 1 i 2 oraz art. 154 kpa. i wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia. Skarżący powtórzył dalej argument przytoczony w odwołaniu, iż zaskarżone postanowienie uniemożliwia mu zmianę kategorii zdrowia, a tym samym zamyka przed nim szansę rozwoju zawodowego w pracy, dzięki której może wykorzystywać swoje umiejętności w służbie dla społeczeństwa.
W odpowiedzi na skargę Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany zajętego stanowiska wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu, wykazując ponadto niezasadnośc argumentów podniesionych przez T. W. we wniosku o skierowanie do wojskowej komisji lekarskiej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje:
W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy te sprawują w zakresie swojej właściwości wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Takie określenie kompetencji Sądu skutkuje tym, że w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżone orzeczenie (decyzja lub postanowienie) dotknięte jest istotnymi wadami prawnymi, mającymi postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub postępowania administracyjnego, Sąd eliminuje z obrotu prawnego takie wadliwe orzeczenie – w zależności od rodzaju stwierdzonego uchybienia – poprzez jego uchylenie albo stwierdzenie jego nieważności.
Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sądowa kontrola zaskarżonego postanowienia dokonana według kryterium zgodności z przepisami postępowania administracyjnego doprowadziła do stwierdzenia, że postanowienie to nie odpowiada prawu. Skargę należało zatem uwzględnić, chociaż z innych powodów, niż podniesione przez skarżącego.
Na wstępie należy stwierdzić, że zgodnie z art. 123 k.p.a. "w toku postępowania organ administracji publicznej wydaje postanowienia" (§ 1), "postanowienia dotyczą poszczególnych kwestii wynikających z toku postępowania, lecz nie rozstrzygają o istocie sprawy, chyba, że przepisy kodeksu stanowią inaczej" (§ 2). Z przepisów tych w sposób jednoznaczny wynika zatem, że orzeczenie organu rozstrzygające o istocie sprawy (w niniejszej sprawie: odmawiające skierowania do komisji lekarskiej) nie może mieć formy postanowienia, lecz formę decyzji. Już z tego powodu, postanowienia wydane w niniejszej sprawie przez organy obu instancji naruszyły wskazane przepisy prawa procesowego, jednak Sąd uznał, że uchybienia te nie mogły mieć istotnego wpływu na wynik sprawy i dlatego nie stanowiły podstawy do uchylenia postanowień organów obu instancji.
Należy przy tym zauważyć, że problem wyboru właściwej formy orzeczenia nie dotyczy tylko samej nazwy orzeczenia, lecz wynikają z tego różne skutki procesowe, w tym np. inne sposoby i terminy ich zaskarżania.
Przede wszystkim jednak należało stwierdzić, iż zaskarżone orzeczenie organu II instancji zawiera także inną wadę, która skutkowała stwierdzeniem jego nieważności, wobec zaistnienia przesłanki określonej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Postanowienie to rażąco bowiem narusza także przepisy art. 138 k.p.a., określające sposoby rozstrzygnięć podejmowanych przez organ odwoławczy. Zgodnie z art. 138 § 1 kpa organ odwoławczy wydaje decyzję (w myśl art. 144 kpa odnosi się to odpowiednio także do postanowień), w której:
- 1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo
- 2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję – umarza postępowanie pierwszej instancji, albo
- 3) umarza postępowanie odwoławcze.
Ponadto, w myśl § 2 wymienionego artykułu, organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części.
Wymienione przepisy nie przewidują więc możliwości utrzymania w mocy "odwołania" ("zażalenia") – jak to uczynił Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego. Przy czym, jeżeli nawet treść rozstrzygnięcia organu odwoławczego spowodowana była omyłką, nie można tej omyłki potraktować jako "oczywistej omyłki", o której mowa w art. 113 § 1 k.p.a., dającej się sprostować w drodze postanowienia – organ nie dokonał zresztą takiego sprostowania. Zauważyć tez należy, że zwrot "utrzymanie w mocy" odwołania rozumiany być może jako jego uwzględnienie, co także powoduje zasadnicze wątpliwości co do sposobu rozstrzygnięcia sprawy, zwłaszcza, że z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że organ nie podzielił stanowiska odwołującego się T. W. Niezależnie od powyższych uchybień, przytoczone we wstępie zaskarżonego postanowienia jego podstawy prawne w żaden sposób nie korespondują z treścią rozstrzygnięcia, co także narusza przepisy postępowania (art. 107 § 1 i 3 k.p.a. – przy uwzględnieniu, że sprawa powinna być załatwiona decyzją).
Nie przesądzając zatem ostatecznego wyniku sprawy, ze wskazanych wyżej powodów należało stwierdzić nieważność zaskarżonego postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). O niewykonywaniu zaskarżonego postanowienia orzeczono na podstawie art. 152 tej ustawy.