Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] nr [...] działający z upoważnienia Burmistrza Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej przyznał J. S. zasiłek celowy na zakup żywności w ramach wieloletniego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w kwocie [...] miesięcznie w [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że jego dochód nie przekracza kryterium dochodowego określonego w ustawie o pomocy społecznej, co uprawnia wnioskodawcę do otrzymania pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności w ramach Programu.
J. S. wniósł odwołanie od ww. decyzji i wskazał, że ma bardzo trudną sytuację finansową. Żona przebywa, gdzie mieszka z matką i ojczymem oraz synem. Wszyscy prowadzą gospodarstwo domowe. Syn przebywał w internacie. Żona jest objęta pomocą OPS, zaś on otrzymał jedynie tonę węgla, którą się teraz wszyscy grzeją, żona, syn i odwołujący się. Otrzymał również specjalny zasiłek celowy w wysokości [...]. Strona oczekuje pomocy w zakupie farby.
Decyzją z dnia [...] nr [..] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję organu pierwszej instancji w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że w myśl art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w związku z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie prowadzącej samodzielne gospodarstwo, której dochód nie przekracza kwoty [...], przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej (m.in. sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, czy przemocy w rodzinie).
Ze znajdującego się w aktach sprawy wywiadu środowiskowego wynika, że J. S. zgłosił się do Ośrodka Pomocy Społecznej po pomoc z powodu ciężkich warunków bytowych. Dochód jego wynosi [...], sam prowadzi gospodarstwo domowe, a także sam opłaca wszystkie rachunki związane z utrzymaniem mieszkania. Na życie pozostaje mu niewiele środków. Żona z synem mieszkają u teściowej. Syn go odwiedza. Z powodu niepełnosprawności otrzymuje również pomoc w formie usług opiekuńczych codziennie po dwie godziny. Ośrodek udziela mu pomocy poprzez kierowanie go do lekarza.
Zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. W tej sytuacji wyznacznikami do jej ustalenia - są z jednej strony - sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek przyznawany, a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 cyt. ustawy). Z treści ww. artykułu wynika, iż zasiłek ten nie jest przyznawany na pokrywanie pełnych całomiesięcznych kosztów utrzymania osoby objętej pomocą, lecz ma charakter pomocy doraźnej, ukierunkowanej na określony cel bytowy. Zasiłek celowy jest świadczeniem fakultatywnym tj. uzależnionym wyłącznie od uznania administracyjnego.
Przyznając zasiłek celowy organ pierwszej instancji winien jednak szczegółowo określić, jakie w istocie miał środki do dyspozycji na udzielenie pomocy w formie zasiłków celowych, jaka była wówczas liczba osób ubiegających się o taką pomoc i jakie kryteria zostały wypracowane przy jej przyznawaniu, skoro wysokość posiadanych środków nie dawała możliwości przyznania zasiłku uwzględniającego wniosek w całości lub w części. Żaden przepis ustawy o pomocy społecznej nie określa wysokości zasiłku celowego i nie podaje kryteriów ustalania tej wysokości, jak i zasadności przyznania zasiłku celowego na określony cel. W tej sytuacji wyznacznikami do jej ustalenia są - z jednej strony - sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Jednakże, przyznanie lub odmowa przyznania takiej pomocy może nastąpić jedynie po starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu okoliczności danej sprawy, a wydana decyzja musi być wyczerpująco uzasadniona przez wskazanie, dlaczego dokonano takiego, a nie innego rozstrzygnięcia.
Pismem z dnia 25 maja 2013 r. J. S. złożył skargę (uzupełnioną pismem z dnia [...]) na ww. decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
Skarżący zarzucił organowi pierwszej instancji nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy, tj. że nie prowadzi on z żoną i synem wspólnego gospodarstwa domowego.
W odpowiedzi na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego wydana na podstawie art. 138 § 2 kpa, zgodnie z którym w sytuacji, gdy organ odwoławczy stwierdzi, że decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
Organ odwoławczy może zatem uchylić decyzję organu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi, gdy postępowanie w pierwszej instancji zostało przeprowadzone z kwalifikowanym naruszeniem norm prawa procesowego, a więc gdy organ pierwszej instancji nie przeprowadził w wyczerpującym zakresie postępowania wyjaśniającego. Podjęcie decyzji przez organ pierwszej instancji bez przeprowadzenia w znacznym stopniu postępowania wyjaśniającego, nie może być sanowane w postępowaniu odwoławczym, ponieważ naruszałoby to zasadę dwuinstancyjności, której istota polega na dwukrotnym rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że w sprawie tej wystąpiły przesłanki uzasadniające zastosowanie przez organ odwoławczy w odniesieniu do decyzji organu pierwszej instancji trybu przewidzianego w art. 138 § 2 kpa. Decyzja organu pierwszej instancji jest bowiem wadliwa, ponieważ nie zawiera należytego uzasadnienia. Jak słusznie stwierdził organ drugiej instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, przyznając zasiłek celowy organ pierwszej instancji winien szczegółowo określić, jakie w istocie miał środki do dyspozycji na udzielenie pomocy w formie zasiłków celowych, jaka była wówczas liczba osób ubiegających się o taką pomoc i jakie kryteria zostały wypracowane przy jej przyznawaniu, czego jednak w niniejszej sprawie nie uczynił.
Ustosunkowując się z kolei do zarzutu podniesionego tak w odwołaniu, jak i w skardze, a dotyczącego błędnej oceny stanu faktycznego sprawy, tj. stwierdzenia, że skarżący nie prowadzi z żoną i synem wspólnego gospodarstwa domowego, uznać należy, że poczynione przez organ pierwszej instancji w tym zakresie ustalenia znajdują potwierdzenie w znajdujących się w aktach sprawy dokumentach.
Jak wynika z treści przeprowadzonego w dniu [...] kwestionariusza wywiadu środowiskowego, zawierającego oświadczenie skarżącego, że podane w nim informacje są zgodne z prawdą, dochód skarżącego wynosi [...] sam prowadzi gospodarstwo domowe, a także sam opłaca wszystkie rachunki związane z utrzymaniem mieszkania.
Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie prowadzącej samodzielne gospodarstwo, której dochód nie przekracza kwoty [...], przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej (m.in. sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, czy przemocy w rodzinie). Z kolei, w myśl art. 5 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego,,Pomoc Państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. nr 267, poz. 2259 ze zm.) pomoc w zakresie dożywiana może być przyznana nieodpłatnie osobom lub rodzinom, o których mowa w art. 3 pkt 1 jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150% kryterium dochodowego, o którym mowa odpowiednio w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej.
Mając na uwadze treść powołanym wyżej przepisów, stwierdzić należy, że organ pierwszej instancji zasadnie przyznał skarżącemu pomoc pieniężną, tj. zasiłek celowy na zakup żywności za okres [...] bowiem dochód skarżącego – jako osoby samotnie gospodarującej – nie przekroczył 150% kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej.
W tym stanie rzeczy, uznać należało, że organ odwoławczy nie naruszył art. 138 § 2 kpa, gdyż okoliczności, których wyjaśnienie nakazał w decyzji kasacyjnej były niezbędne dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy i nie mogły zostać wyjaśnione w toku uzupełniającego postępowania dowodowego.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), orzekł jak w sentencji
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c w związku z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).