Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczeciniez 22 września 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 629/22

Uzasadnienie

1. 1. Wnioskiem z dnia 4 stycznia 2022 r. K. O. (dalej przywoływana jako: "Skarżąca"), wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem.
2. 2. Decyzją z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] Prezydent Miasta S. odmówił Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4, wnioskowanego z powodu tego, że niepełnosprawność orzeczona jest w stopniu umiarkowanym.
3. 3. Pismem z dnia 1 lutego 2022 r. Skarżąca wniosła odwołanie od w/w decyzji.
4. - 4. Decyzją z dnia 23 maja 2022 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 19 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej przywoływana jako: "K.p.a."),
5. - art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 615, dalej przywoływana jako: "u.ś.r."),
6. - art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tj. Dz. U. z 2018 r. poz.570) utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu Organ odwoławczy przywołał normę art. 17 ust. 1 i 1b u.ś.r. i wskazał, że Skarżąca jest matką P. O., który legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności do dnia 2 lipca 2028r. oraz wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością do samodzielnej egzystencji oraz wymaga współudziału na co dzień opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ustalenia te zostały dokonane w wyniku wyroku Sądu Rejonowego S. - Centrum w [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2021r. sygn. [...] po rozpoznaniu odwołania Skarżącej od Orzeczenia o Stopniu Niepełnosprawności z dnia [...] sierpnia 2020r. Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności.

Organ podkreślił jednak, że Sąd Rejonowy S. w powołanym wyżej wyroku nie zmienił stopnia niepełnosprawności na znaczny, ale utrzymał umiarkowany stopień niepełnosprawności syna Skarżącej.

Zatem, zdaniem Organu, syn Skarżącej pomimo, że wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością do samodzielnej egzystencji oraz wymaga współudziału na co dzień opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji, to nadal legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, co stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

1. 4. Niezadowolona z treści rozstrzygnięcia, Skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie.

W uzasadnieniu skargi podkreśliła, że z literalnego brzmienia przepisu art. 17 ust. 1 pkt 1 wynika jasno, że przesłanką przyznania wnioskowanego świadczenia jest nie tylko orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności ale także orzeczenie o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

1. 5. W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Skarga jest zasadna.

6. Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r. poz. 374 ze zm.) w związku z wystąpieniem przesłanek w przepisie tym wymienionych.

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, zwanej dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c);

1. 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach;
2. 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach.

Z przepisów tych wynika, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sądy administracyjne nie zastępują organów administracji publicznej i nie przejmują ich kompetencji do końcowego załatwienia sprawy administracyjnej i wydania rozstrzygnięcia. Orzeczenia sądów administracyjnych, w razie uwzględnienia skarg, rozstrzygają o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności zaskarżonego aktu bądź zobowiązują organ administracji publicznej do określonego zachowania się w toku dalszego załatwiania sprawy administracyjnej.

1. 7. Na wstępie wywodu należy nakreślić ramy prawne sprawy.

Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie jest zasadność odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, w sytuacji gdy syn Skarżącej legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności oraz orzeczonym wyrokiem sądowym wymogiem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz wymogiem współudziału na co dzień opiekuna w procesie rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., przywoływanej dalej jako: "u.ś.r.") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika zatem, że okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osobę tę opiekę sprawującą, to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

8. Zdaniem Sądu wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie budzi żadnych wątpliwości językowych, zaś ta zaprezentowana przez Organy obu instancji jest błędna i prowadzi rezultatów sprzecznych z ratio legis tego przepisu, jakim jest wsparcie finansowe przez państwo osób rezygnujących lub niepodejmujących zatrudnienia w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, które ze względu na tę dysfunkcję nie ma możliwości samodzielnej egzystencji względnie ma ją w znacznym stopniu ograniczoną ale wymaga stałego wsparcie opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Prowadzi także do nieuprawnionego różnicowania sytuacji prawnej opiekunów niepełnosprawnych dzieci, które charakteryzują się wspólna cechą relewantną (jaką w tym wypadku jest wywołany niepełnosprawnością brak możliwość samodzielnej egzystencji i konieczność stałego wsparcia innych osób), z tego tylko względu, że ustalenie stopnia niepełnosprawności następuje na poziomie niższym niż znaczny.

W tym stanie przez "orzeczenie o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami (...)", o którym stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r. rozumieć należy np. orzeczenie o zaliczeniu osoby niepełnosprawnej do innego niż znaczny stopnień niepełnosprawności (np. umiarkowanego), o ile w treści takich orzeczeń zawarte zostały wskazania dotyczące konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna osoby niepełnosprawnej w procesie jej leczenia, rehabilitacji i edukacji.

9. Takim orzeczeniem niewątpliwie legitymował się syn Skarżącej, co jest okolicznością niesporną w niniejszej sprawie. Legitymuje się on bowiem orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności do dnia 2 lipca 2028r. oraz wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością do samodzielnej egzystencji oraz wymaga współudziału na co dzień opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ustalenia te zostały dokonane w wyniku wyroku Sądu Rejonowego S. - Centrum w S. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2021r. sygn. [...] po rozpoznaniu odwołania Skarżącej od Orzeczenia o Stopniu Niepełnosprawności z dnia [...] sierpnia 2020r. Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności.

To zaś oznacza, że przy spełnieniu pozostałych przesłanek określonych w art. 17 powołanej ustawy, opiekująca się nim matka – Skarżąca, winna uzyskać prawo do żądanego świadczenia i takie świadczenie Organ powinien jej przyznać.

1. 10. Z powyższych powodów Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.