Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 17 ust. 1, 2 i 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992), Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania K. S., utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] r. nr [...] wydaną z upoważnienia W. M. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej– odmawiającą przyznania K. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na żonę R. S. począwszy od dnia [...] r.
Uzasadniając swoje stanowisko Kolegium podało, że K. S. i wnioskiem z dnia [...] r. wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad żoną R. S., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Opisaną wyżej decyzją organ pierwszej instancji odmówił przyznania przedmiotowego świadczenia podnosząc, że osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie 3 warunki (art. 17 ust. 1a):
- - rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
- - nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
- - nie ma osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 2 i 3 lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Tymczasem skarżący nie wykazał, że ojciec R. S. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zatem w ocenie organu, brak było podstaw prawnych do uwzględnienia żądania wnioskodawcy.
Kwestionując wskazane rozstrzygnięcie K. S. i złożył od niego odwołanie, jednocześnie podkreślając, że jego żona wymaga stałej opieki ze względu na stan zdrowia (choruje na padaczkę lekooporną) oraz wyjaśnił, że jego teść – S. F. mieszka osobno i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, a ze względu na wiek ([..] lat) oraz stan zdrowia nie mógłby sprawować opieki nad córką, bowiem sam wymaga opieki i pomocy w codziennym funkcjonowaniu.
Argumentując podjęte rozstrzygnięcie Kolegium przytoczyło treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a także art. 17 ust. 1a powołanej ustawy uznając za prawidłowe stanowisko organu pierwszej instancji, polegające na stwierdzeniu niespełnienia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych w sytuacji, gdy ojciec R. S. żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, mimo ustalenia w oparciu o nadesłane dokumenty, że jest osobą w podeszłym wieku, i sam wymaga opieki.
Nie zgadzając się z przedmiotową decyzją K. S. i złożył na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o pozytywne załatwienie jego sprawy.
W uzasadnieniu skarżący wskazał, że faktycznie to on zajmuje się swoją żoną – R. S., a nie jego teść, który jest osobą w podeszłym wieku oraz schorowaną, a przy tym sam wymaga opieki.
Dodatkowo skarżący podkreślił, że jego teść prowadzi odrębne gospodarstwo domowe.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie oraz podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie, która miała miejsce w dniu [...] r. skarżący oświadczył, że ojciec żony nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, a jego żona wymaga stałej opieki, bowiem ataki padaczki lekoopornej są nieprzewidywalne i wywołują groźne skutki dla jej zdrowia. Jednocześnie wskazał, że nie ubiegał się o specjalny zasiłek opiekuńczy, bowiem czekał na zakończenie sprawy w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 1 i art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednoznaczność tej zasady sprawia, że wojewódzki sąd administracyjny w toku podjętych czynności rozpoznawczych dokonuje oceny co do zgodności kontrolowanego aktu (decyzji, czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jego wydania.
Przedmiotem kontroli dokonywanej przez sąd w niniejszej sprawie, z punktu widzenia kryterium legalności, jest zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego [..] z dnia [...] r. utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] r. odmawiającą K. S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na sprawowaną przez niego opiekę nad niepełnosprawną żoną – R. S..
Materialnoprawną podstawę dla wydania przedmiotowych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992) zwanej w dalszej części uzasadnienia "ustawą", w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548), zmieniającą tę ustawę z dniem [...] r. Powyższe wynikało z faktu, że wniosek o przyznanie świadczenia K. S. i złożył w dniu [...] r., czyli już po wejściu w życie tej ustawy.
Dokonana tym aktem prawnym zmiana stanu prawnego doprowadziła do ustawowej rekonstrukcji świadczeń opiekuńczych w ramach systemu świadczeń rodzinnych. Do dotychczasowego katalogu tych świadczeń (art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych) obejmującego zasiłek pielęgnacyjny oraz świadczenie pielęgnacyjne, z dniem [...] r. dodane zostało nowe świadczenie nazwane "specjalnym zasiłkiem opiekuńczym", uregulowane szczegółowo w dodanym, na mocy art. 1 pkt 4 powołanej ustawy zmieniającej, art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W wyniku powołanej nowelizacji doszło też do istotnej zmiany kryteriów przyznawania dotychczasowego świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do stanu prawnego, który obowiązywał do dnia 31 grudnia 2012 r. Dodatkowo nowe brzmienie przepisów art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy porządkuje grupy osób uprawnionych do świadczenia.
W świetle art. 17 ust. 1 powołanej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2013 r. poz. 135 ze zm.),
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W art. 17 ust. 1a ustawy wskazano, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
- 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Z treści powołanego przepisu wynika, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest istnienie obowiązku alimentacyjnego osoby sprawującej opiekę wobec osoby niepełnosprawnej, wywodzony z art. 128 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w myśl którego obciąża on krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Krewnymi w linii prostej są rodzice w stosunku do dzieci (pierwszy stopień pokrewieństwa) oraz dziadkowie wobec wnucząt (drugi stopień pokrewieństwa). Ponadto brzmienie powołanego przepisu nadane nowelą zmieniającą stanowi o uprawnieniu do ubiegania się o wskazane świadczenie w przypadku sprawowania opieki rodzicielskiej lub opieki o takim charakterze.
W doktrynie został wyrażony pogląd, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne, po zmianie obowiązującej od dnia 1 stycznia 2013 r., głównie przeznaczone jest dla rodziców opiekujących się niepełnosprawnymi dziećmi (por. M. Wojciechowska, Świadczenia rodzinne i fundusz alimentacyjny, wyd. Ośrodek Doradztwa i Doskonalenia Kadr Spółka z o.o. w Gdańsku, 2013 r., k. 72).
Z kolei specjalny zasiłek opiekuńczy, stosownie do art. 16 a ustawy, przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Nabycie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego uzależnione jest od spełnienia szeregu przesłanek wynikających z art. 16a ustawy oraz niewystąpienia przesłanek negatywnych, o których mowa w ust. 8 tego przepisu.
W tym miejscu wskazać należy, że obowiązek opieki nad członkiem rodziny może być wywodzony zarówno z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jak i z treści art. 23 i art. 27 tego Kodeksu, w świetle których małżonkowie są zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny oraz zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli oraz do wzajemnej pomocy, pod pojęciem której należy rozumieć również pomoc w sytuacjach wyjątkowych, takich jak choroba czy niepełnosprawność. W tej sytuacji również małżonka należy zaliczyć do kręgu osób obciążonych powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego, zatem ma on prawo ubiegania się o przyznanie nowego świadczenia jakim jest specjalny zasiłek opiekuńczy.
Reasumując podkreślenia wymaga, że w wyniku nowelizacji przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych – specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje innym osobom, (w tym małżonkom), z kolei świadczenie pielęgnacyjne przysługuje rodzicom opiekującym się dziećmi.
Inaczej rzecz ujmując, z uwagi na nowy stan prawny, wynikający ze zmiany przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, skarżącemu nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, z którego po nowelizacji obowiązującej od dnia 1 stycznia 2013 r., ma prawo skorzystać określona grupa beneficjentów, jakimi są opiekunowie niepełnosprawnych dzieci. Wobec tego, zdaniem sądu, w zakresie uwzględniającym aktualnie obowiązujący stan prawny, rozstrzygnięcia organów należy uznać za prawidłowe, mimo niewłaściwej argumentacji, w tym interpretacji powołanego art. 17 ust. 1 a ustawy, podjętej przez organy celem uzasadnienia swoich decyzji.
W tym stanie rzeczy orzeczono, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.).