Uzasadnienie
W dniu [...] r. B. S. przesłała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wskazała, że wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
W uzasadnieniu wniosku podała, że jej rodzina składa się z [...] osób, w tym[...], z których jedno jest niepełnosprawne specjalnej troski. Miesięczny dochód rodziny stanowi zasiłek w wysokości [...] zł, z którego rodzina opłaca: nieruchomość [...] zł, prąd [...] zł, gaz [...] zł, lekarstwa dla dziecka [...] zł, środki czystości [...] zł, opał na zimę [...] zł. Z tytułu egzekucji komornik zabiera [...] tys. zł, wobec czego rodzina nie ma żadnych oszczędności i nie jest w stanie ponieść bez uszczerbku kosztów sądowych i adwokackich. Posiadany majątek to dom o powierzchni [...] m2 oraz [...]ha ziemi.
W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, wezwaniem z dnia [...] r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącą do udzielenia dodatkowych informacji oraz określonych dokumentów tj.
- - decyzji w sprawie podatku od wszystkich posiadanych nieruchomości za rok [...],
- - wskazanie miejsca położenia mieszkania o powierzchni [...] m2 oraz podanie, kto w nim zamieszkuje i ponosi jego koszty utrzymania (jeżeli stanowi przedmiot najmu, to przedłożenie umowy najmu),
- - wskazanie, kto aktualnie zamieszkuje w domu o powierzchni [...] m2 i ponosi koszty jego utrzymania. W sytuacji ponoszenia ich przez skarżąca przedłożenie dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na jego utrzymanie w okresie ostatnich trzech miesięcy (np. rachunki za prąd, wodę, gaz itp.) oraz innych niezbędnych wydatków,
- - wyciągów z zestawieniem operacji z posiadanego przez skarżącą i jej męża konta bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy,
- - zaświadczenia potwierdzającego zameldowanie skarżącej i jej rodziny w Niemczech w miejscowości Flensburg (zgodnie z oświadczeniem złożonym w dniu [...] r.),
- - zaświadczenia z zakładu pracy męża skarżącej podającego wysokość zarobków w okresie ostatnich trzech miesięcy,
- - oświadczenia dotyczącego miejsca zamieszkania w Niemczech, w przypadku wynajmowania mieszkania, czy też domu przedłożenie dowodu potwierdzającego powyższy fakt oraz dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na jego utrzymanie w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o akta sprawy.
W odpowiedzi na powyższe B. S. oświadczyła, że posiada tylko jedną nieruchomość, w której jest mieszkanie o powierzchni [...] m2, przedłożyła kserokopię oświadczenia z dnia [...] r. złożonego przez organem, w którym podała, że od [...] r. "centrum życiowe jej rodziny" jest w N., mąż od [...] r. pracuje na umowę o pracę, rodzina ma zameldowanie na terenie Niemiec, ona nie wykonuje w Niemczech pracy zarobkowej i nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, umowę pożyczki w Banku. na kwotę [...] zł, wydruki z konta pojedynczych transakcji z roku [...], decyzję w sprawie podatku od nieruchomości za rok [...], faktury za prąd i zakup opału wystawione w roku [...], zawiadomienie komornika sądowego z dnia [...] r. o zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłat, orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności córki, wyciąg z konta męża za okres od [...] r., zaświadczenie komornika sądowego o dokonanych wpłatach z tytułu posiadanego zadłużenia w łącznej wysokości [...] zł. Pozostałych dokumentów ani oświadczeń skarżąca nie złożyła.
Referendarz sądowy, oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy, zważył:
Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270) zwanej dalej P.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy.
Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym lub całkowitym.
Na wstępie należy wskazać, że skarga w niniejszej sprawie została wniesiona na decyzję utrzymującą w mocy decyzję Kolegium z dnia [...] r. stwierdzającą nieważność decyzji Burmistrza z dnia [...] r. w przedmiocie przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Mając na uwadze główny przedmiot sprawy tj. zasiłek pielęgnacyjny, należy wskazać, że z art. 239 pkt 1 lit. a ww. ustawy wynika, że strona skarżąca działanie lub bezczynność organów w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Skarżąca korzysta więc ze zwolnienia od kosztów sądowych z mocy samego prawa, a w rezultacie jej wniosek w tym zakresie jest bezprzedmiotowy i jako taki nie podlega rozpoznaniu.
Odnosząc się natomiast do wniosku B. S. w zakresie dotyczącym ustanowienia pełnomocnika należy wskazać, że w myśl zasady wyrażonej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, str. 594) Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Prawo pomocy może zostać przyznane wyłącznie stronie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywanych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem.
Przy tym należy zaznaczyć, że ciężar dowodu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. ciąży na stronie ubiegającej się o uzyskanie takiego prawa. Podejmując decyzję o przyznaniu prawa pomocy należy opierać się na dokładnych danych dotyczących stanu majątkowego, wysokości dochodów i wydatków strony wnioskującej o prawo pomocy. Obowiązkiem zaś strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest, przy zachowaniu należytej staranności, wyczerpujące wykazanie swojej sytuacji majątkowej i finansowej. Dokonanie prawidłowej oceny, czy osoba fizyczna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy nie może ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, wymaga uprzedniego oszacowania sytuacji materialnej tej osoby (z uwzględnieniem stanu majątkowego, źródeł dochodów i ich wysokości).
Analiza wywodów zawartych we wniosku doprowadziła do stwierdzenia, że przedstawiony wyżej wymóg nie został zachowany.
W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że rodzina nie uzyskuje żadnego dochodu oprócz zasiłków, tymczasem w postępowaniu przed organem administracyjnym w dniu [...] r. złożyła oświadczenie, że rodzina od [...] r. zamieszkuje w N., jest tam zameldowana, a mąż od [...] r. zatrudniony jest na umowę o pracę. Pomimo wezwania w tym zakresie, skarżąca w ogóle się do powyższego nie odniosła załączając jedynie ponownie kserokopię złożonego oświadczenia. Wnioskodawczyni nie przedłożyła również żadnych aktualnych dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na bieżące utrzymanie (przesłane faktury za prąd, czy opał z roku [...]). Uchyliła się również od przedłożenia aktualnych wyciągów z konta bankowego swojego oraz męża.
Skarżąca skupiła się jedynie na podaniu informacji mających świadczyć o jej złej sytuacji finansowej, przedkładając umowę pożyczki, czy zawiadomienie o zajęciu przez komornika konta bankowego.
Dla przyznania prawa pomocy konieczne jest dysponowanie pełnym obrazem sytuacji finansowej i materialnej strony, która ubiega się o pomoc państwa i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym.
Brak współpracy skarżącej ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, skutkować musi odmową przyznania tego prawa. Uniemożliwia bowiem dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej i jej rodziny, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. pos. NSA z dnia 13 czerwca 2014 r., sygn. akt II OZ 590/14).
W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji postanowienia.