Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257), zwanej dalej "K.p.a.", art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1252), po rozpatrzeniu odwołania A. P. od decyzji Burmistrza Miasta W. Nr [...] z dnia [...] r. w sprawie:
- 1) odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 - wnioskowanego na L. Ł., w okresie od [...] r. do [...] r.,
- 2) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 na L. Ł., w kwocie [...]zł. miesięcznie, na okres od [...]. do [...] r.
- - utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
Po otrzymaniu decyzji Burmistrza Miasta W. strona odwołała się od powyższej decyzji wnosząc o powtórne rozpatrzenie sprawy i przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego na syna L., w okresie od [...]. do [...] r., który jest niepełnosprawny i ze względu na konieczność stałej opieki nad nim zrezygnowała z zatrudnienia. Uzasadnienie organu pierwszej instancji uznała za krzywdzące, gdyż pobierała w tym czasie świadczenie rodzicielskie na drugie dziecko F., a ustawa nie może działać wstecz.
Organ odwoławczy przypomniał, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną, w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami:, konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z kolei obowiązujący w dacie orzekania przez organ administracji art. 27 ust. 5 ustawy wskazuje przesłanki negatywne uniemożliwiające przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowi on, iż w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń;
- 1) świadczenia rodzicielskiego lub
- 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub
- 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub
- 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub
- 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów
- - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.
Kolegium przedstawiło, że z akt sprawy wynika, że wnioskodawczyni jest matką dziecka niepełnosprawnego wymagającego sprawowania stałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji i w związku z tym, iż nie podejmuje/rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W powyższym stanie faktycznym wnioskodawczyni urodziła drugie dziecko. Organ pierwszej instancji zaskarżoną decyzją odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r. na pierwsze dziecko wobec wystąpienia przesłanki negatywnej określonej w ust. 17 pkt 5 ustawy cyt. powyżej.
Kolegium zgodziło się z powyższym stanowiskiem organu pierwszej instancji. Okolicznością, która wyklucza przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia jest fakt, że miała ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego na inne dziecko.
Kolegium odpowiadając na zarzuty skarżącej podkreśliło, że uprawnienie do świadczenia rodzicielskiego, jak i świadczenia pielęgnacyjnego, należne jest opiekunowi, a nie osobom wymagającym opieki. Na podstawie cyt. art. 27 ust. 5 ustawy opiekun jednego, czy wielu dzieci, nie może otrzymywać więcej niż jednego z wymienionych w przepisie świadczeń.
Powyższa decyzja została zaskarżona przez A. P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie.
Skarżąca zarzuciła:
- - naruszenie prawa materialnego, poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1, art. 7, art. 77K.p.a., art. 17 i art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych,
- - naruszenie podstawowych zasad państwa prawa, a tym samym uniemożliwienie jej nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na syna L., począwszy od [...] r. do [...] r.
Wskazując na powyższe wniosła o:
- 1. uchylenie decyzji obu organów administracji w zaskarżonym zakresie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania,
- 2. zmianę zaskarżonej decyzji, poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na syna.
Organ wydając zaskarżaną decyzję dokonał analizy stanu faktycznego wyłącznie w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w ich brzmieniu z dnia wydania decyzji. Tymczasem w związku z treścią wyroku Sądu Rejonowego w K. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. sygn. akt [...], zmieniającym decyzję Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] w S. z dnia [...] r. znak: [...] w ten sposób, że ustalono konieczność sprawowania stałej opieki nad jej synem L. począwszy od [...] r., właściwe jest zastosowanie przepisów w treści obowiązującej przed wejściem w życie zmian w ustawie o świadczeniach rodzinnych wprowadzonych treścią ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wparcia rodzin.
Wbrew twierdzeniom organu tak I, jak i II instancji, ocena stanu faktycznego winna następować według brzmienia przepisów na dzień zdarzeń tworzących tenże stan faktyczny. Dokonanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. oceny stanu faktycznego z dnia [...] r. według przepisów, które zaczęły obowiązywać z dniem 1 sierpnia 2017 r., stanowi zaprzeczenie jednej z podstawowych zasad demokratycznego państwa prawa, wskazującej, iż prawo nie działa wstecz.
Zakaz retroaktywności prawa powoduje, iż niemożliwe jest działanie prawa wstecz, a zatem tworzenie i stosowanie prawa, które odnosiłoby się do zdarzeń prawnych mających miejsce przed jego wejściem w życie.
Wszelkie wyjątki od tej zasady mogą zostać ustanowione tylko wtedy, gdy wiążą się one z korzyścią obywatela, zakazem bezwzględnym jest natomiast objęte retroaktywne stosowanie prawa surowszego (lex severior retro non agit).
Tymczasem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. uznało, iż zmiany w treści ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym zmiana brzmienia art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jaka nastąpiła z dniem 1 sierpnia 2017 r. w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 7 lipca 2017 roku o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz.U. z 2017 poz. 1428), mają zastosowanie także do zdarzeń prawnych, jakie miały miejsce przed wejściem w życie tego aktu prawnego. Założenie takie jest obarczone błędem.
Zdaniem skarżącej, organ winien był zastosować przepisy dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego umieszczone przez ustawodawcę w treści ustawy o świadczeniach rodzinnych w art. 17 ust. 5 i zważyć, iż na moment tychże zdarzeń (jak również obecnie) art. 17 ust. 5 stanowił (i nadal stanowi) enumeratywne wyliczenie przesłanek negatywnych uniemożliwiających rodzicowi uzyskanie prawa do tego świadczenia. Wśród przesłanek tych nie zostało wskazane pobieranie świadczenia rodzicielskiego.
Organ winien był także zastosować przepisy art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w ich brzmieniu z dnia uznanego przez Sąd Rejonowy w K. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych za dzień powstania okoliczności powodujących, iż jej syn, L. Ł. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, nie zaś z dnia wydania decyzji.
W zaistniałych okolicznościach zasadnym więc jest uchylenie przedmiotowej decyzji z dnia [...] roku w całości i przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na syna L. Ł., w okresie od [...] r. do [...] r., niezależnie od przyznanego mi uprzednio prawa do świadczenia rodzicielskiego na syna F. Ł..
Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 13.07.2016 r., sygn. II SA/Bd 617/16:
"W żadnym przepisie ustawodawca nie wprowadził ograniczenia w związku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego i do innych świadczeń przysługujących na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku różnych dzieci.
Za całkowicie nietrafione należy uznać stanowisko organów wywiedzione w oparciu o przepis art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Prawo do przyznania jednego ze świadczeń na skutek zbiegu uprawnień na podstawie wyboru osoby uprawnionej nie dotyczy sytuacji, gdy mamy do czynienia z wychowywaniem lub opieką nad różnymi dziećmi. Przepis stanowi bowiem o zbiegu uprawnień, które nie mogą być rozpatrywane bez badania przesłanek uprawnień w przypadku świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego. Tak jak w przedmiotowej sprawie matce przysługują odrębne uprawnienia z osobna w stosunku do każdego dziecka. "
Również Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu podzielał takie stanowisko (wyrok z dnia 23 sierpnia 2016 r. sygn. IV SA/Wr 158/16) i potwierdza to również aktualne orzecznictwo sądów administracyjnych (wyrok z dnia 15 marca 2018 r., sygn. akt IV SA/G1 1109/17, z dnia 21 marca 2018 r. w sprawie o sygn. akt IV SA/G1 900/17).
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.).
Rozpoznając sprawę w świetle powołanego wyżej kryterium legalności sąd uznał, iż skarga nie może być uwzględniona, bowiem podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie organ prawa nie naruszył.
Porządkując stan faktyczny niniejszej sprawy należy wskazać, że skarżąca w okresie od [...] r. do [...] r. pobierała świadczenie rodzicielskie na syna F. Dnia [...] r. skarżąca złożyła wniosek w sprawie orzeczenia o niepełnosprawności syna L.. Wniosek ten w rezultacie został rozpatrzony prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] r., sygn. akt [...] i skarżąca wystąpiła do organu z wnioskiem z dnia [...] r. o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad synem L..
Jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada działania organów administracji publicznej na podstawie przepisów prawa (art. 6 K.p.a.).
Oznacza to, między innymi, że organy rozpoznając sprawy zasadniczo stosują przepisy prawa obowiązujące w dacie wydawania decyzji. Odstępstwo od tej reguły nastąpić może jedynie w wyjątkowych przypadkach, w tym w oparciu o przepisy przejściowe, regulujące obowiązywanie w czasie poszczególnych przepisów względnie całych aktów prawnych.
W niniejszej sprawie pozostaje kwestią sporną czy organy w sposób prawidłowy zastosowały przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2017 r., 1952 ze zm.), a w szczególności art. 27 ust. 5 tej ustawy w brzmieniu:
"5. W przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:
- 1) świadczenia rodzicielskiego lub
- 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub
- 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub
- 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub
- 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów
- - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami."
Przepis ten został dodany do ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawą z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r., poz. 1217), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2016 r., z wyjątkiem art. 1 pkt 1 lit. a, pkt 2 lit. b tiret pierwsze i lit. c tiret pierwsze oraz pkt 6, art. 14 pkt 1 lit. a i pkt 2 lit. a oraz art. 17, które weszły w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Zmiana dotycząca art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych ujęta w art. 1 pkt 9 ustawy zmieniającej weszła więc w życie z dniem 1 stycznia 2016 r.
Tak więc organy w niniejszej sprawie prawidłowo rozpoznając wniosek strony o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zastosowały art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Mając powyższe na uwadze, w dacie wydawania zaskarżonej decyzji świadczenie rodzicielskie już zostało pobrane przez skarżącą (wypłacane było do [...] r.), stąd nie było możliwe wybranie przez skarżącą świadczenia do wypłaty, chociaż oczywistym – z uwagi na wysokość świadczenia – byłoby wskazanie świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie sądu, w takiej sytuacji dokonanie wyboru świadczenia powodowałoby konieczność rozliczenia już pobranego świadczenia rodzicielskiego, co po stronie skarżącej stwarzałoby obowiązek zwrotu już pobranego świadczenia rodzicielskiego. Tymczasem wydanie decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne pod warunkiem zwrotu świadczenia rodzicielskiego, w ocenie sądu, naruszałoby obowiązujące przepisy, tj. 107 § 1 i 2 K.p.a. Z wymienionych przepisów wynika bowiem, co decyzja administracyjna powinna zawierać, a także wskazanie, że inne składniki decyzji mogą wskazywać przepisy szczególne.
Skoro brak przepisów szczególnych wskazujących możliwość wydania decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem zwrotu wcześniej wypłaconego świadczenia rodzicielskiego czy też potrącenia tego świadczenia, wydanie takiej decyzji byłoby niezgodne z prawem.
Podnoszone w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania administracyjnego oraz art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie zasługują w ocenie sądu, na uznanie. Postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy i wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy, a art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych został zastosowany prawidłowo. Cytowane w skardze wyroki wydane zostały w innym stanie faktycznym bądź prawnym.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.