Uzasadnienie
W dniu [...] r. R. K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości.
W skardze zawarto wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
We wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżąca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, mieszkają w U. przy ul. [...], przy czym skarżąca nie posiada żadnych nieruchomości, jedynie przysługuje jej prawo dożywotniego użytkowania pokoju z kuchnią o pow. [...] m2. Comiesięczne dochody skarżącej i jej męża wynoszą [...] zł (emerytura wojskowa męża [...] zł, zasiłek pielęgnacyjny wnioskodawczyni [...] zł). Natomiast zobowiązania i wydatki stałe wynoszą: podatek od nieruchomości [...] zł, energia elektryczna [...] zł, gaz [...] zł, woda [...] zł, wywóz odpadów [...] zł, spłata kredytów [...] zł, leki [...] zł. Ponadto, skarżącą i jej męża obciąża zadłużenie wobec ZUS w kwocie [...] zł. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia adwokata bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania jej rodziny, tym bardziej, że przeszła trzykrotnie udar mózgu i z tego powodu jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Do wniosku skarżąca dołączyła kopię decyzji o przyznaniu jej dodatku pielęgnacyjnego oraz kopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Wezwaniem z dnia 27 czerwca 2017 r. starszy referendarz sądowy zobowiązał wnioskodawczynię do przedłożenia, w terminie 7 dni:
- - dowodu potwierdzającego wysokość emerytury wojskowej męża skarżącej, w okresie ostatnich trzech miesięcy,
- - wyciągu lub wyciągów z rachunku lub rachunków bankowych skarżącej i jej męża wraz z zestawieniem operacji, za okres ostatnich trzech miesięcy,
- - dowodów potwierdzających wysokość opłat ponoszonych na utrzymanie domu, w okresie ostatnich trzech miesięcy,
- - decyzji w sprawie podatku od nieruchomości za 2017 r.
W odpowiedzi na wezwanie skarżąca oświadczyła, że mąż pobiera świadczenie emerytalne w kwocie [...] zł, w tym zawarty jest dodatek pielęgnacyjny, ponieważ ukończył [...] lat. Wskazała, że nie posiada rachunku bankowego, a jej mąż ma rachunek bankowy ale wpływa na niego tylko emerytura męża. R. K. wskazała, że wydatki na utrzymanie domu wynoszą: podatek od nieruchomości [...] zł, energia elektryczna [...] zł, gaz [...] zł, woda [...] zł, wywóz odpadów [...] zł, telefon [...] zł, spłata kredytów [...] zł, leki [...] zł, leki [...] zł, środki czystości [...] zł, dojazdy do lekarzy i wizyty [...] zł. Poza tym dochodzą wydatki na wyżywienie, ubranie i buty, także niewiele pozostaje na normalne życie. Skarżąca wyjaśniła, że nie może przedłożyć dokumentów wskazanych w wezwaniu ponieważ zaginęły, a ich odtworzenie oznacza wielomiesięczne oczekiwanie. Ponownie przedłożyła kopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności i kopię decyzji o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego.
W myśl art. 245 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 3).
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2).
Powyższe oznacza, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej.
Zgodnie z cytowanym wyżej przepisem art. 246 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z pomocy.
Powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście art. 199 cyt. ustawy. Zgodnie z tym przepisem strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem regułą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie, a zwolnienie od tego obowiązku jest wyjątkiem od tej zasady i może mieć miejsce tylko w ściśle określonych sytuacjach.
Z wniosku wynika, że skarżąca nie ma żadnego majątku, przysługuje jej tylko prawo dożywotniego użytkowania pokoju z kuchnią o pow. [...] m2 i poza zasiłkiem pielęgnacyjnym nie ma też żadnych dochodów i pozostaje na utrzymaniu męża, który otrzymuje emeryturę wojskową w kwocie [...] zł miesięcznie. Łącznie dochody wnioskodawczyni i jej męża wynoszą [...] zł miesięcznie. Natomiast zobowiązania i wydatki stałe zadeklarowane w formularzu wynoszą [...] zł miesięcznie, zatem przewyższają deklarowane dochody. W złożonym w odpowiedzi na wezwanie oświadczeniu z dnia [...] r. skarżąca podała, że jej wydatki stałe są jeszcze wyższe i wynoszą [...] zł miesięcznie. Skarżąca nie przedłożyła określonych w wezwaniu referendarza dokumentów źródłowych, co pozwoliłoby na ustalenie rzeczywistego poziomu jej dochodów i wysokości ponoszonych wydatków. W oświadczeniu o sytuacji majątkowej złożonym na urzędowym formularzu PPF w rubryce 8 dotyczącej stanu majątkowego osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym wpisała – nie dotyczy.
Tymczasem z akt administracyjnych sprawy wynika, że właścicielem nieruchomości przy ul. [...] w U., w której wnioskodawczyni zamieszkuje wraz z mężem, jest jej mąż na podstawie umowy o podziale majątku wspólnego z dnia [...] r., a skarżącej przysługuje w tej nieruchomości nieodpłatna dożywotnia służebność mieszkania polegająca na prawie do wyłącznego korzystania z dwóch pokoi ([...] m2) oraz korzystania z pomieszczeń wspólnych (kuchnia, przedpokój, łazienka). Wnioskodawczyni nie wspomniała w złożonym oświadczeniu, że dom w którym mieszka należy do jej męża i jest w nim prowadzona działalność przynosząca dochody. Z danych zawartych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wynika, że Z. K. od [...] r. prowadzi w tej nieruchomości działalność polegającą na wynajmie pokoi. Skarżąca nie wspomniała w złożonym oświadczeniu o majątku posiadanym przez męża, ani o dochodzie uzyskiwanym przez niego z wynajmu pokoi.
Oceniając złożony wniosek pod kątem spełnienia ustawowych przesłanek uprawniających do skorzystania z prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym należało stwierdzić, że skarżąca nie wykazała, by przesłanki te spełniała. Wprawdzie nie ma ona własnych dochodów i w [...] r. przeniosła przypadający jej udział we współwłasności nieruchomości zabudowanej w U. o pow. [...] ha na męża, ale pozostaje z nim nadal we wspólnym gospodarstwie domowym. Wnioskodawczyni i jej mąż posiadają dom w miejscowości nadmorskiej który przynosi im dochody, ponadto uzyskują dochód w postaci emerytury i zasiłku pielęgnacyjnego. W tej sytuacji nie sposób uznać skarżącej za osobę ubogą, która nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania czy też całkowitych kosztów postępowania zainicjowanego jej skargą. Trudnej sytuacji majątkowej skarżącej nie potwierdza deklarowana wysokość wydatków stałych.
Ponieważ przeprowadzone postępowanie nie wykazało, by skarżąca znajdowała się w sytuacji majątkowej uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek czy też częściowych kosztów postępowania, wniosek należało oddalić na podstawie art. 246 § 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Należy mieć także na uwadze, że w razie gdyby skarga okazała się uzasadniona, skarżąca będzie mogła żądać od organu zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia jej praw, w tym zwrotu poniesionych kosztów sądowych oraz kosztów zastępstwa procesowego, o ile zdecyduje się skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika (art. 200 p.p.s.a.).
Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.