Uzasadnienie
Pismem z dnia 21 czerwca 2014 r. R.O. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na Prezydenta Miasta w przedmiocie odmowy zawarcia umowy najmu lokalu mieszkalnego w formie decyzji administracyjnej.
Postanowieniem z dnia 26 listopada 2014 r. odrzucono skargę R. O. z uwagi na brak właściwości Sądu w rozpatrywanej sprawie.
Pismem z dnia 5 stycznia 2015 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
W uzasadnieniu wniosku (złożonym na formularzu PPF) skarżący wskazał, że pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] oraz pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z bezrobotną żoną i niepracującą córką. Żona i córka skarżącego mieszkają, w mieszkaniu należącym do teściowej skarżącego, która nie ponosi i nie partycypuje w kosztach utrzymania tego mieszkania. Z kolei skarżący zamieszkuje pod adresem. Koszty utrzymania mieszkania, w którym mieszka żona z córką skarżącego kształtują się średnio na poziomie [...] zł miesięcznie, natomiast w przypadku mieszkania na [...] miesięcznie.
Ponadto skarżący ponosi koszty utrzymania za granicą córki, która pozostaje z nim w gospodarstwie domowym oraz koszty leczenia starszej córki, a także koszty transportu ww. wskazanych osób środkami komunikacji miejskiej w wysokości ok.[...] miesięcznie. Skarżący wraz z rodziną nie posiadają żadnych nieruchomości ani oszczędności. Ciążą na nim zobowiązania pieniężne wynikające z wyroków sądów w wysokości: [...].
Pismem z dnia 9 stycznia 2015 r. wezwano skarżącego do przedłożenia następujących dokumentów:
- - potwierdzających wysokość otrzymywanego przez skarżącego świadczenia emerytalnego z ostatnich dwóch miesięcy,
- - wykazu wydatków i dokumentów potwierdzających ich wysokość ponoszonych przez skarżącego miesięcznie a związanych z koniecznym utrzymaniem z ostatnich dwóch miesięcy (opłaty mieszkaniowe: za energię elektryczną, wodę, gaz, media itp.; wydatki na leczenie starszej córki; wydatki związane z utrzymaniem za granicą młodszej córki; wydatki na komunikację miejską itp.),
- - kopie wyroków, o których mowa w ww. wniosku, z których wynikają ciążące na skarżącym zobowiązania pieniężne wraz z informacją, czy i w jakiej wysokości skarżący ww. zobowiązania aktualnie wykonuje,
- - wykazu posiadanych przez skarżącego, jego żonę oraz ich dzieci rachunków bankowych oraz wyciągów ze stanem tych rachunków za okres ostatnich dwóch miesięcy,
- - zaświadczenia o sytuacji rodzinnej, wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy,
- - dokumentów potwierdzających posiadanie/ nieposiadanie statusu osoby bezrobotnej przez żonę skarżącego oraz kopię decyzji o wysokości przyznanego zasiłku z tego tytułu, jeżeli takie prawo przysługuje, w terminie 14 dni od doręczenia niniejszego wezwania pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy.
W dniu 10 lutego 2015 r. do Sądu wpłynęło pismo skarżącego, zawierające oświadczenie, że łączna kwota zobowiązania wynikająca z ww. wyroków jest mniejsza i wynosi obecnie [...] na skutek wpłaty, jaką dokonała żona skarżącego w dniu 28 października na rachunek bankowy komornika ([...]). Skarżący wskazał ponadto, że w ostatnich dwóch miesiącach nie ponosił wydatków na leczenie starszej córki, dowodów na ponoszenie wydatków za korzystanie z komunikacji miejskiej nie zachował i nie udało mu się uzyskać dokumentów potwierdzających ponoszenie kosztów utrzymania młodszej córki za granicą.
Skarżący oświadczył ponadto, że posiada wraz z żoną jeden rachunek bankowy, z kolei młodsza córka posiada oddzielny rachunek bankowy, na który rodzice i dziadkowie wpłacają pieniądze na jej utrzymanie za granicą. Wnioskodawca wskazał również, że żaden z członków jego rodziny nie korzysta ze świadczeń z opieki społecznej i nie posiada statusu osoby bezrobotnej.
Do pisma skarżący załączył:
- - decyzję organu emerytalnego potwierdzającą wysokość otrzymywanego przez skarżącego świadczenia w wysokości [...] zł,
- - wyciągi bankowe za okres ostatnich 3 miesięcy obrazujących wydatki ponoszone w związku z utrzymaniem mieszkania (polecenia zapłaty, zlecenia stałe) oraz istnieniem zobowiązań sądowych,
- - potwierdzenia zapłaty za energię elektryczną zużywaną w mieszkaniu (Bank nie realizuje poleceń zapłaty),
- - potwierdzenia comiesięcznych wpłat w wysokości ok. [...] złotych na rachunek do obsługi płatności wspólnoty mieszkaniowej w Banku (wskazany rachunek został założony decyzją współwłaścicieli - wspólnoty mieszkaniowej na nazwisko skarżącego, nie korzysta on jednak z przechowywanych na nim środków, służą one wyłącznie utrzymaniu nieruchomości wspólnej pod adresem, społecznie skarżący prowadzi rozliczenia oraz administruje nieruchomością),
- - zawiadomienie ZBiLK. o wysokości opłat w związku z zamieszkiwaniem w spornym mieszkaniu,
- - rachunki za energię elektryczną zużywaną w mieszkaniu,
- - kopie wyroków, na które skarżący powołał się w swoim wniosku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2).
Mając na względzie powyższe stwierdzić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy jest instytucją nadzwyczajną stanowiącą pomoc państwa dla osób, które żyją w ubóstwie lub znajdują się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazałyby się niewystarczające, a także gdy wnioskodawca ze względu na stan zdrowia, sytuację osobistą, rodzinną, wiek, zawód nie ma realnych możliwości wykorzystania swej zdolności zarobkowej, albo nie korzysta z niej z przyczyn społecznie uzasadnionych – może zwrócić się o pomoc państwa.
Przytoczone powyżej przepisy jednoznacznie wskazują, że przy całkowitym zwolnieniu, osoba winna wykazać brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, a przy częściowym - brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy przy tym podkreślić, że przepisy te stanowią odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanych wyżej przepisach.
W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny, w szczególności, gdy osoba ta ma stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę.
W ocenie Sądu, okoliczności, na które powołuje się w swym wniosku o przyznanie prawa pomocy i w kolejnym piśmie skarżący, uzasadniałyby przynajmniej częściowe zwolnienie skarżącego od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w rozpatrywanej sprawie. Jednak analiza przedłożonych dokumentów prowadzi do wniosku, że sytuacja finansowa skarżącego nie jest aż tak trudna, jak usiłuje wykazać.
Jak wynika z załączonych do akt sprawy wyciągów z rachunku bankowego skarżącego i jego żony, w dniach [...] dokonali oni wpłaty na ww. rachunek na kwotę [...]. Wskazane okoliczności mają, zdaniem Sądu, zasadnicze znaczenie dla ustalenia sytuacji ekonomicznej skarżącego. Wątpliwości Sądu dotyczą w szczególności oświadczeń skarżącego o braku jakichkolwiek oszczędności oraz dodatkowych źródeł dochodu, z których możliwe byłoby pokrycie kosztów postępowania sądowego. Należy zwrócić uwagę na fakt, iż jedynym – jak twierdzi strona – źródłem jej dochodu jest świadczenie emerytalne w wysokości [...], wypłacane przez właściwy organ bezpośrednio na rachunek bankowy skarżącego.
W świetle ww. okoliczności związanych z wpłatami dokonanymi przez skarżącego i jego żonę powołanych wyżej kwot pieniędzy i brakiem wskazania źródła ich pochodzenia, należy uznać, że twierdzenia skarżącego dotyczące rzeczywistych możliwości finansowych skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie są wiarygodne.
Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że informacje o stanie majątkowym i rodzinnym skarżącego pozwalają stwierdzić, że skarżący nie wykazał dostatecznie zasadności swojego wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.