Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczeciniez 28 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Sz 689/20

Uzasadnienie

1. Prokurator Rejonowy, dalej zwany "Skarżącym" wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, ze skargą na uchwałę Rady Gminy Widuchowa, dalej zwanej "Radą Gminy", "Uchwałodawcą" bądź "Organem", z dnia 13 listopada 2019 r., nr XI/75/2019, w sprawie uchwalenia Regulaminu utrzymania czystości i porządku na terenie Gminy Widuchowa, dalej zwanego "Regulaminem", podjętą na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 oraz art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2019 r., poz. 506 ze zm.), dalej zwanej "u.s.g." w związku z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2019 r., poz. 2010), dalej zwanej "u.c.p.g.", po zasięgnięciu opinii Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego.

W skardze podniesiono zarzuty istotnego naruszenia prawa, tj.: art. 4 ust. 2 i 2a u.c.p.g., w związku z art. 31 ust. 3 i art. 94 Konstytucji RP, w związku z § 137 w związku z § 143 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie zasad techniki prawodawczej (Dz. U. z 2016 r., poz. 283), dalej jako "rozporządzenie ZTP", oraz art. 40 ust. 1 i 2 u.s.g., poprzez:

1). Powtórzenie istniejących regulacji ustawowych:

1. - w § 2 pkt 7 Regulaminu definicji pojęcia "zwierzęta domowe", podczas gdy definicja taka została uregulowana przez ustawodawcę w art. 4 pkt 17 ustawy o ochronie zwierząt;
2. - w § 2 pkt 8 Regulaminu definicji pojęcia "zwierzęta gospodarskie", podczas gdy definicja taka została uregulowana przez ustawodawcę w art. 2 pkt 1 ustawy o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich.

2). Przekroczenie upoważnienia ustawowego:

1. - w § 4 ust. 1 Regulaminu poprzez uregulowanie rodzaju i pojemności pojemników i worków przeznaczonych do zbierania odpadów, podczas gdy przepis art. 4 ust. 2 pkt 2 u.c.p.g. upoważnia Uchwałodawcę do określenia rodzaju i minimalnej pojemności pojemników i worków;
2. - w § 4 ust. 4 Regulaminu poprzez umieszczenie zastrzeżenia, że lokalizacja kompostownika musi spełniać wymagania przewidziane przepisem § 36 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, dalej zwanym "rozporządzeniem z dnia 12 kwietnia 2002 r.", podczas gdy Rada Gminy nie posiadała upoważnienia do określania wymagań technicznych terenów, na których mają zostać zlokalizowane przydomowe kompostowniki;
3. - w § 4 ust. 5 Regulaminu poprzez umieszczenie warunku co najmniej dwuletniego przetrzymywania kompostowanego materiału przekładanego warstwą gleby i dojrzałego, podczas gdy w art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o odpadach dopuszcza możliwość kompostowania odpadów przez osoby fizyczne na potrzeby własne bez żadnych ograniczeń;
4. - w § 4 ust. 6 Regulaminu poprzez uregulowanie obowiązku zgłoszenia przez właściciela nieruchomości prowadzenia kompostownika w deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, podczas gdy przepis art. 4 ust. 2a pkt 4 u.c.p.g. nie przewiduje upoważnienia w zakresie uzależnienia możliwości prowadzenia kompostownika od jego zgłoszenia w deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi;
5. - w § 9 ust. 1 pkt 1-4 Regulaminu poprzez nałożenie na opiekunów zwierząt domowych obowiązku zachowania środków ostrożności zapewniających ochronę zdrowia i życia ludzi oraz zwierząt, dołożenia starań, aby zwierzę nie było uciążliwe dla otoczenia, powstrzymywania się od pozostawiania zwierzęcia bez dozoru poza miejscem ich stałego utrzymywania oraz zabezpieczenia terenu nieruchomości przed wydostaniem się zwierzęcia, co jednocześnie stanowiło powielenie norm generalnych i abstrakcyjnych wynikającej z art. 77 § 1 Kodeksu wykroczeń i z art. 431 Kodeksu cywilnego odnoszących się do odpowiedzialności karnej i cywilnej osób posiadających zwierzęta domowe;
6. - w § 9 ust. 2 i § 9 ust. 5 pkt 3 Regulaminu poprzez wskazanie, że w przypadku posiadania psa na terenie nieruchomości, zwierzęcia mogącego stanowić zagrożenie, a także psa, istnieje obowiązek umieszczenia w miejscu widocznym przed wejściem na teren nieruchomości tablicy informacyjnej o obecności takiego zwierzęcia, w tym o przebywaniu na takiej nieruchomości psa, podczas gdy nałożenie na obywateli takiego obowiązku nie wynika z normy upoważniającej;
7. - w § 9 ust. 5 pkt 1 i 2 Regulaminu poprzez nałożenie na właścicieli psów obowiązku dopilnowania, aby pies wyprowadzany był na uwięzi w obroży, a w przypadku ras uznawanych za agresywne także w kagańcu, przy czym zwolnienie psa, rasy nie uznanej za agresywną z uwięzi jest możliwe tylko na terenach zielonych, o ile nie ma takiego zakazu lub w innych miejscach specjalnie do tego przeznaczonych i odpowiednio oznakowanych, przy czym nie może być to uciążliwe ani nie może zagrażać przebywającym w tym miejscu osobom, podczas gdy nałożenie na obywateli takiego obowiązku nie wynika z normy upoważniającej, a jednocześnie stanowiło naruszenie zasady proporcjonalności;
8. - w § 9 ust. 3 Regulaminu poprzez uregulowanie zasad przewożenia zwierząt środkami komunikacji publicznej, przy jednoczesnym odesłaniu do nieokreślonych zasad określonych przez nieokreślonego przewoźnika, podczas gdy nałożenie na obywateli takiego obowiązku nie wynika z normy upoważniającej;
9. - w § 10 ust. 1 i 2 Regulaminu poprzez wprowadzenie zakazu utrzymywania zwierząt gospodarskich na terenach zajętych przez instytucje użyteczności publicznej, centra handlowe, hotele, strefy przemysłowe, a także na terenach zajętych pod budownictwo wielorodzinne w pomieszczeniach nieprzeznaczonych do tego celu, np. wnętrza mieszkań i pomieszczeń przeznaczonych na stały pobyt ludzi, strychy, piwnice, komórki, garaże, balkony oraz zakazu wypuszczenia drobiu i inwentarza drobnego poza ogrodzony teren hodowli, podczas gdy brak jest normy upoważniającej do nałożenia na obywateli takiego obowiązku.

Na podstawie art. 147 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Prokurator Rejonowy wniósł o stwierdzenie nieważności uchwały w całości.

W uzasadnieniu skargi Prokurator wskazał, że możliwość stanowienia prawa miejscowego przez organ jednostki samorządu terytorialnego na podstawie i w granicach upoważnienia ustawowego oznacza, że Rada Gminy uchwalając Regulamin utrzymania czystości i porządku na terenie gminy była uprawniona, a jednocześnie zobowiązana do unormowania kwestii zawartych w delegacji ustawowej, tj. w treści art. 4 ust. 2 u.c.p.g. Z kolei w myśl art. 4 ust. 2a u.c.p.g. Organ ten posiadał także możliwość zawarcia w Regulaminie kwestii określonych w tym przepisie. Wyjście poza ten zakres oznacza, że dane postanowienie Regulaminu nie znajduje oparcia w upoważnieniu ustawowym, a tym samym zostało wydane z istotnym naruszeniem prawa materialnego. Z drugiej zaś strony, przepis art. 4 ust. 2 u.c.p.g. wskazuje zakres jaki ma zostać unormowany w Regulaminie. Niedopełnienie zakreślonego przez ustawodawcę upoważnienia ustawowego stanowi istotne naruszenia prawa materialnego.

Odnosząc powyższe do zaskarżonego aktu, Skarżący wskazał, że szereg postanowień Regulaminu wykroczyło poza zakres upoważnienia ustawowego (§ 2 pkt 7, § 2 pkt 8, § 4 ust. 1, § 4 ust. 4, § 4 ust. 5, § 4 ust. 6, § 9 ust. 1 pkt 1-4, § 9 ust. 2 i § 9 ust. 5 pkt 3, § 9 ust. 5 pkt 1 i 2, § 9 ust. 3 oraz § 10 ust. 1 i 2 załącznika nr 1 do kwestionowanej uchwały), a ustawodawca w treści art. 4 ust. 2 u.c.p.g. nie upoważnił organów jednostek samorządu terytorialnego do normowania materii zawartych w wymienionych zapisach Regulaminu.

Zdaniem Prokuratora, jak wynika z porównania treści § 4 ust. 1 Regulaminu z przepisem art. 4 ust. 2 pkt 2 u.c.p.g., Rada Gminy nie posiadała upoważnienia do określenia pojemności pojemników i worków do zbierania odpadów w sposób określających konkretną pojemność, jak worki o pojemności 120 litrów, a także w sposób określający pojemność widełkowo, np. od 120 litrów do 3600 litrów. W normie zawierającej delegację ustawową wynikającej z art. 4 ust. 2 pkt 2 u.c.p.g. mowa jest o rodzaju i minimalnej pojemności pojemników lub worków przeznaczonych do zbierania odpadów.

W ocenie Skarżącego o ile w świetle treści art. 4 ust. 2a pkt 4 u.c.p.g. Rada Gminy mogła określić wymagania dotyczące kompostowania bioodpadów stanowiących odpady komunalne w kompostownikach przydomowych na terenie nieruchomości zabudowanych budynkami mieszkalnymi jednorodzinnymi oraz zwolnić właścicieli takich nieruchomości, w całości lub w części, z obowiązku posiadania pojemnika lub worka na te odpady, o tyle nie posiadała upoważnienia, aby określać wymagania techniczne terenów, na których mają być zlokalizowane przydomowe kompostowniki, także poprzez odesłanie do § 36 rozporządzenia z dnia 12 kwietnia 2002 r. (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 marca 2016 r. sygn. IV SA/Po 1019/15).

Przekroczeniem upoważnienia ustawowego jest również uregulowanie przez Radę Gminy w § 4 ust. 5 Regulaminu możliwości korzystania z przydomowego kompostownika pod warunkiem, że jego wielkość pozwala na co najmniej dwuletni okres przetrzymywania w nim kompostowanego materiału przekładanego warstwą gleby i dojrzałego kompostu. W tym względzie bowiem przepis art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o odpadach dopuszcza możliwość kompostowania odpadów przez osoby fizyczne na potrzeby własne bez żadnych ograniczeń.

Jak argumentował Prokurator, przepis art. 4 ust. 2a pkt 4 u.c.p.g. nie przewiduje także upoważnienia w zakresie uzależnienia prowadzenia kompostownika od jego zgłoszenia w deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, stąd też uregulowanie przewidziane w § 4 ust. 6 Regulaminu uznać należało za przekraczające normę kompetencyjną (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 2 marca 2016 r., sygn. II SA/Wr 864/15).

Z kolei w § 9 ust. 1 pkt 1-4 Regulaminu nałożono na opiekunów zwierząt domowych szereg obowiązków, natomiast obowiązki właścicieli zwierząt domowych, normy prawne dotyczące obowiązków w zakresie zachowania bezpieczeństwa i środków ostrożności, zapewnienia ochrony przed zagrożeniem lub uciążliwością dla ludzi oraz przed zanieczyszczeniem terenów przeznaczonych do użytku, wynikają z przepisów zamieszczonych w aktach wyższego rzędu, a mianowicie z art. 77 i art. 145 Kodeksu wykroczeń, a także z art. 431 Kodeksu cywilnego.

Natomiast przepis art. 431 Kodeksu cywilnego przewiduje odpowiedzialność deliktową posiadacza zwierzęcia, stąd też, zdaniem Prokuratora, zapisy zawarte w § 9 ust. 1 Regulaminu stanowiły niedopuszczalne przekroczenie upoważnienia ustawowego, a nadto powielenie norm już istniejących w aktach prawnych wyższego rzędu.

W odniesieniu do zawartego w § 9 ust. 2 i § 9 ust. 5 pkt 3 Regulaminu obowiązku umieszczania w miejscu widocznym tabliczki ostrzegającej przez zwierzęciem, mogącym stanowić zagrożenie oraz przed psem, zapis taki, zdaniem Skarżącego uznać należy za wykroczenie poza zakres upoważnienia ustawowego. Za taki "należy uznać zapis dotyczący nałożenia na właściciela psa obowiązku odpowiedniego oznakowania jego nieruchomości tabliczką ze stosownym ostrzeżeniem (...). Trudno bowiem uznać, że obowiązek ten mieści się w ramach ochrony przed zagrożeniem lub uciążliwością dla ludzi oraz zanieczyszczeniem terenów przeznaczonych do wspólnego użytku, jak stanowi art. 4 ust. 2 pkt 6 ustawy (zob.: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 9 czerwca 2015 r. II SA/01/362/15).

Z kolei w § 9 ust. 5 pkt 1 i 2 Regulaminu Rada Gminy nałożyła na właścicieli psów obowiązek wyprowadzania psa na uwięzi w obroży, a w przypadku ras uznawanych za agresywne także w kagańcu. Jednocześnie Uchwałodawca lokalny ustanowił wyjątki od tego obowiązku, w postaci zwolnienia psa rasy nie uznanej za agresywną z uwięzi i tylko na terenach zielonych, o ile nie ma takiego zakazu lub w innych miejscach specjalnie do tego przeznaczonych i odpowiednio oznakowanych, przy czym nie może być to uciążliwe ani nie może zagrażać przebywającym w tym miejscu osobom.

Zdaniem Prokuratora, odwołującego się do judykatury takie uregulowanie stanowi wykroczenie poza granice upoważnienia ustawowego wynikającego z art. 4 ust. 2 pkt 6 u.c.p.g., a nadto nie daje się pogodzić z konstytucyjną zasadą proporcjonalności (por. wyroku NSA z dnia 27 czerwca 2017 r. o sygn. akt II OSK 3039/15, także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 lutego 2019 r. o sygn. II SA/Gd 886/18).

Niezależnie od powyższego, zdaniem Skarżącego, przekroczeniem upoważnienia ustawowego było także umieszczenie w § 9 ust. 3 Regulaminu zasad przewożenia zwierząt środkami komunikacji publicznej, albowiem przepis art. 4 ust. 2 pkt 6 u.c.p.g. nie upoważnił Uchwałodawcy lokalnego do określenia tej materii w Regulaminie utrzymywania czystości i porządku na terenie gminy.

W ocenie Prokuratora również postanowienia § 10 ust. 1 i 2 Regulaminu zostały podjęte z przekroczeniem upoważnienia ustawowego wynikającego z art. 4 ust. 2 pkt 7 u.c.p.g. We wskazanej jednostce redakcyjnej Regulaminu zakazano bowiem obywatelom na terenie Gminy utrzymywania zwierząt gospodarskich w szeregu lokalizacjach i obiektach użyteczności publicznej, usługowych, przemysłowych, a także terenach zajętych pod budownictwo wielorodzinne w pomieszczeniach nieprzeznaczonych do tego celu, np. wnętrza mieszkań i w innych pomieszczeniach przynależnych oraz zakazu wypuszczenia drobiu i inwentarza drobnego poza ogrodzony teren hodowli, podczas gdy brak jest normy upoważniającej do nałożenia na obywateli takiego obowiązku. Wprowadzenie takiego zakazu nie znajduje podstawy w normie upoważniającej wynikającej z art. 4 ust. 2 pkt 7 u.c.p.g.

Ponadto Skarżący wyjaśnił, że w przypadku postanowień § 2 pkt 7 i 8 Regulaminu Rada Gminy powtórzyła w tych jednostkach redakcyjnych definicje pojęć, które zostały już zdefiniowane w aktach prawnych wyższego rzędu, a mianowicie w ustawie o ochronie zwierząt i w ustawie o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt. Nawiązał w tym miejscu do ugruntowanego w orzecznictwie poglądu o niedopuszczalności powtarzania w akcie prawa miejscowego postanowień ustaw lub ich modyfikacji (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 kwietnia 2008 r., II OSK 370/07 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Apelacyjnego w Gliwicach z dnia 12 września 2008 r. II SA/GI 565/08).

2. W odpowiedzi na skargę Organ wyjaśnił, że zarzuty formułowane przez Prokuratora co do zasady nie znajdują uzasadnienia zarówno w kontekście do unormowań ustawowych, jak i w zakresie, w jakim Konstytucja oraz obowiązujące przepisy rangi ustawowej przewidują warunki stanowienia prawa miejscowego.

Zdaniem Organu akty prawa miejscowego nie mogą mieć w każdym przypadku ściśle wykonawczego charakteru. Bywa tak tylko wówczas, gdy wydawane są na podstawie wyraźnych i szczegółowych upoważnień, zawierających w pewnych przypadkach wytyczne co do treści. W przeważającej większości upoważnienie do stanowienia aktów prawa miejscowego nie zawiera szczegółowych wytycznych co do treści pozostawiając prawodawcy samorządowemu większą swobodę w stanowieniu prawa, co wynika również ze szczególnej pozycji ustrojowej organów samorządu terytorialnego. Organ ten dodał, że z upoważnienia wynikającego z art. 4 ust. 2 u.c.p.g. wynikają zagadnienia, które prawodawca lokalny ma unormować dostosowując stanowioną regulację prawną do warunków miejscowych, przy czym taki akt prawa miejscowego ma stanowić materię dopełniającą wobec regulacji ustawowej bowiem jak stanowi Konstytucja ma być ustanowiony "na podstawie i w granicach ustawy".

Końcowo Organ wskazał, że po zapoznaniu się ze skargą Prokurator Rejonowy, dostrzegając zasygnalizowane w skardze uchybienia podejmie prace zmierzające do korekty treści Regulaminu. Jednak nie zgodził się z wnioskiem Skarżącego co do stwierdzenia nieważności zaskarżonej uchwały w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje

3. Na wstępie należy wyjaśnić, że stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137 – j.t.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 – j.t.), dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej.

Dopuszczalność wniesienia skargi przez Prokuratora i jej rozpoznania przez wojewódzki sąd administracyjny w świetle przepisów art. 3 § 2 pkt 5 art. 8 § 1 p.p.s.a. jest bezsporna. Podobnie, nie wymaga dowodzenia fakt, że zaskarżona uchwała z dnia 13 listopada 2019 r. nr XI/75/2019 stanowiła akt prawa miejscowego (art. 4 ust. 2 u.c.p.g.).

W doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, że nie każde naruszenie prawa stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności uchwały organu gminy. Sankcję nieważności można zastosować jedynie wówczas, gdy stwierdzone naruszenia mają charakter istotny. Ustawa nie zawiera wskazania, jakiego rodzaju uchybienia należy kwalifikować jako istotne, jednak w świetle jednolitych poglądów judykatury i doktryny, za istotne naruszenie prawa uznaje się uchybienia prowadzące do takich skutków, które nie mogą zostać zaakceptowane w demokratycznym państwie prawnym (vide: wyrok NSA z dnia 11 lutego 1998 r. w sprawie sygn. akt II SA/Wr 1459/97; wyrok NSA z dnia 8 lutego 1996 r. w sprawie sygn. akt SA/Gd 327/95; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 13 kwietnia 2012 r. w sprawie sygn. akt IV SA/Wr 625/11, dostępne w Internecie).

Takim uchybieniem jest między innymi naruszenie przepisów prawa wyznaczających kompetencje do wydania aktu lub podstawę prawną, przepisów prawa ustrojowego, przepisów prawa materialnego - przez wadliwą ich wykładnię - oraz przepisów regulujących procedurę podejmowania uchwał, jeżeli na skutek tego naruszenia zapadła uchwała innej treści, niż gdyby naruszenie nie nastąpiło (vide: M. Stahl, Z. Kmieciak. Akty nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego w świetle orzecznictwa NSA i poglądów doktryny. Samorząd terytorialny 2001, z.1-2).

Z powyższych uwag wynika, że stwierdzenie nieważności uchwały może nastąpić tylko wtedy, gdy pozostaje ona w oczywistej i wyraźnej sprzeczności z przepisami prawa obowiązującymi w dacie jej podjęcia, przy czym naruszenie prawa musi mieć charakter istotny, przez co należy rozumieć wadę kwalifikowaną, która jest czymś więcej niż tylko nieistotnym naruszeniem prawa. Chodzi tu o uchybienia mieszczące się w kategorii ciężkich, rażących naruszeń prawa, prowadzące do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym.

Dalej wyjaśnić należy, że podstawową regułą działania administracji w demokratycznym państwie prawa jest zawarta w art. 7 Konstytucji RP zasada praworządności - czyli zasada działania organów administracji w granicach i na podstawie prawa. Zasada ta obejmuje również działanie organów uchwałodawczych gmin w zakresie stanowienia aktów prawa miejscowego. W tym względzie organy te związane są ramami stworzonymi przez ustawy. Również akty prawa miejscowego, jako akty podustawowe, stanowione są na podstawie i w granicach upoważnień ustawowych (art. 94 Konstytucji RP). Nie mogą więc wykraczać poza jakiekolwiek unormowania ustawowe ani czynić wyjątków od ogólnie przyjętych rozwiązań ustawowych.

1. 4. W badanej sprawie sądowej kontroli poddana została uchwała podjęta na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.

W art. 4 ust. 2 ustawy, według stanu prawnego na dzień podjęcia uchwały, określono zakres delegacji ustawowej stanowiąc, że regulamin określa szczegółowe zasady utrzymania czystości i porządku na terenie gminy dotyczące:

1. 1) wymagań w zakresie:
2. a) selektywnego zbierania i odbierania odpadów komunalnych obejmującego co najmniej: papier, metale, tworzywa sztuczne, szkło, odpady opakowaniowe wielomateriałowe oraz bioodpady,
3. b) selektywnego zbierania odpadów komunalnych prowadzonego przez punkty selektywnego zbierania odpadów komunalnych w sposób umożliwiający łatwy dostęp dla wszystkich mieszkańców gminy, które zapewniają przyjmowanie co najmniej odpadów komunalnych: wymienionych w lit. a, odpadów niebezpiecznych, przeterminowanych leków i chemikaliów, odpadów niekwalifikujących się do odpadów medycznych powstałych w gospodarstwie domowym w wyniku przyjmowania produktów leczniczych w formie iniekcji i prowadzenia monitoringu poziomu substancji we krwi, w szczególności igieł i strzykawek, zużytych baterii i akumulatorów, zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego, mebli i innych odpadów wielkogabarytowych, zużytych opon, odpadów budowlanych i rozbiórkowych oraz odpadów tekstyliów i odzieży,
4. c) uprzątania błota, śniegu, lodu i innych zanieczyszczeń z części nieruchomości służących do użytku publicznego,
5. d) mycia i naprawy pojazdów samochodowych poza myjniami i warsztatami naprawczymi;
6. 2) rodzaju i minimalnej pojemności pojemników lub worków, przeznaczonych do zbierania odpadów komunalnych na terenie nieruchomości, w tym na terenach przeznaczonych do użytku publicznego oraz na drogach publicznych, warunków rozmieszczania tych pojemników i worków oraz utrzymania pojemników w odpowiednim stanie sanitarnym, porządkowym i technicznym, przy uwzględnieniu:
7. a) średniej ilości odpadów komunalnych wytwarzanych w gospodarstwach domowych bądź w innych źródłach,
8. b) liczby osób korzystających z tych pojemników lub worków;

2a) utrzymania w odpowiednim stanie sanitarnym i porządkowym miejsc gromadzenia odpadów;

1. 3) częstotliwości i sposobu pozbywania się odpadów komunalnych i nieczystości ciekłych z terenu nieruchomości oraz z terenów przeznaczonych do użytku publicznego;
2. 4) (uchylony)
3. 5) innych wymagań wynikających z wojewódzkiego planu gospodarki odpadami;
4. 6) obowiązków osób utrzymujących zwierzęta domowe, mających na celu ochronę przed zagrożeniem lub uciążliwością dla ludzi oraz przed zanieczyszczeniem terenów przeznaczonych do wspólnego użytku;
5. 7) wymagań utrzymywania zwierząt gospodarskich na terenach wyłączonych z produkcji rolniczej, w tym także zakazu ich utrzymywania na określonych obszarach lub w poszczególnych nieruchomościach;
6. 8) wyznaczania obszarów podlegających obowiązkowej deratyzacji i terminów jej przeprowadzania.

Ponadto, w myśl art. 4 ust 2a u.c.p.g. Rada gminy może w regulaminie:

1. 1) wprowadzić obowiązek selektywnego zbierania i odbierania odpadów komunalnych innych niż wymienione w ust. 2 pkt 1 lit. a i b oraz określić wymagania w zakresie selektywnego zbierania tych odpadów;
2. 2) postanowić o zbieraniu odpadów stanowiących części roślin pochodzących z pielęgnacji terenów zielonych, ogrodów, parków i cmentarzy odrębnie od innych bioodpadów stanowiących odpady komunalne;
3. 3) określić dodatkowe warunki dotyczące ułatwienia prowadzenia selektywnego zbierania odpadów przez osoby niepełnosprawne, w szczególności niedowidzące;
4. 4) określić wymagania dotyczące kompostowania bioodpadów stanowiących odpady komunalne w kompostownikach przydomowych na terenie nieruchomości zabudowanych budynkami mieszkalnymi jednorodzinnymi oraz zwolnić właścicieli takich nieruchomości, w całości lub w części, z obowiązku posiadania pojemnika lub worka na te odpady;
5. 5) określić warunki uznania, że odpady, o których mowa w pkt 1 oraz w ust. 2 pkt 1 lit. a i b, są zbierane w sposób selektywny.

Rada gminy jest obowiązana dostosować regulamin do wojewódzkiego planu gospodarki odpadami w terminie 6 miesięcy od dnia uchwalenia tego planu (ust. 3).

5. Biorąc pod uwagę powyższe, kontrola zgodności z prawem zaskarżonej uchwały musi w pierwszej kolejności odnosić się do przepisów ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach i zawartej w art. 4 delegacji ustawowej do jej podjęcia.

Za zasadny Sąd uznał zarzut dotyczący § 4 ust. 5 Regulaminu. Przepis ten zezwalał właścicielom nieruchomości zabudowanych budynkami mieszkalnymi jednorodzinnymi korzystać z przydomowego kompostownika pod warunkiem, że jego wielkość pozwala na co najmniej dwuletni okres przetrzymania w nim kompostowanego materiału przekładanego warstwą gleby i dojrzałego kompostu.

W tym miejscu, jak to wskazywał Skarżący, należy się odwołać do przepisu art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o odpadach z dnia 14 grudnia 2012 r. (Dz.U. z 2019 r. poz. 701), który to stanowi, że dopuszcza się odzysk poza instalacjami lub urządzeniami w przypadku osób fizycznych prowadzących kompostowanie na potrzeby własne.

W regulaminie, zgodnie z art. 4 ust. 2a pkt 4 u.c.p.g., należało określić wymagania dotyczące kompostowania bioodpadów stanowiących odpady komunalne w kompostownikach przydomowych na terenie nieruchomości zabudowanych budynkami mieszkalnymi jednorodzinnymi oraz zwolnić właścicieli takich nieruchomości, w całości lub w części, z obowiązku posiadania pojemnika lub worka na te odpady.

W ocenie Sądu obwarowanie posiadania kompostownika warunkiem co najmniej dwuletniego okresu przetrzymania w nim kompostowanego materiału przekładanego warstwą gleby i dojrzałego kompostu wykracza poza ustawowe upoważnienie, bowiem takich działań ze strony właścicieli nieruchomości ustawa nie przewiduje. Również nie przewiduje tego warunku cytowany przepis art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o odpadach. Ustawodawca upoważnił organ gminy do określenia, w jaki sposób wymagania mają być realizowane, a nie do ustalania nowych, nieprzewidzianych przepisami warunków, co do których istnieją poważne wątpliwości, w jaki sposób miałyby być spełnione, bowiem Uchwałodawca ograniczył się jedynie do wskazania na konieczność podjęcia pewnych działań, nie ustalając jednocześnie zasad ich realizacji, do czego w myśl art. 4 ust. 2a pkt 4 u.c.p.g. był zobowiązany.

Zastrzeżenia budzą zawarte przez Radę Gminy w kwestionowanej regulacji zawartej w Regulaminie określającej wymogi co do niedookreślonej wielkości kompostownika i dwuletniego okresu przetrzymania jego zawartości. W ocenie Sądu taka regulacja może powodować wątpliwość u adresatów czy w ogóle mogą przez ponad dwa lata korzystać z wytworzonego kompostu, skoro przez okres co najmniej dwóch lat mają sprostać wymogowi składowania kompostowanego materiału przekładanego warstwą gleby i dojrzałego kompostu. Także możliwość egzekucji tak skonstruowanej normy budzi zastrzeżenia.

Podkreślić bowiem należy, że wymagania, o których mowa w art. 4 ust. 2a pkt 4 u.c.p.g powinny być określone na tyle jasno i czytelnie, aby możliwe było ich wyegzekwowanie. Stosownie bowiem do art. 6k ust. 4b pkt 2 u.c.p.g., w przypadku stwierdzenia, że właściciel nieruchomości, który złożył informację, o której mowa w art. 6m ust. 1b pkt 7 nie kompostuje bioodpadów stanowiących odpady komunalne w kompostowniku przydomowym - wójt, burmistrz lub prezydent miasta stwierdza, w drodze decyzji, utratę prawa do zwolnienia (w części z opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi), o którym mowa w ust. 4a.

Skoro zatem adresat normy nie otrzymał jasnego komunikatu, co Organ będzie rozumiał pod pojęciem wielkości pozwalającej na co najmniej dwuletni okres przetrzymania, ani w jaki sposób ma przekładać materiał warstwą gleby i jakiego jej rodzaju ma użyć, to może to skutkować kwestionowaniem zawartości kompostownika przez organy administracji i prowadzić wprost do utraty przez prowadzących kompostowniki zwolnienia, o którym mowa w art. art. 6k ust. 4a u.c.p.g., a także skutkować nałożeniem grzywny przewidzianej w art. 10 ust. 2c u.c.p.g.

1. 6. Opisane wyżej naruszenie prawa Sąd uznał za istotne, co skutkować musiało stwierdzeniem nieważności uchwały we wskazanym w sentencji wyroku zakresie, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 147 §1 p.p.s.a.
2. 7. W pozostałym zakresie Sąd nie uznał zarzutów skargi za zasadne wychodząc z założenia, że podnoszone naruszenia prawa bądź nie występują, bądź nie mają istotnego charakteru.

Nie stanowi naruszenia prawa ustalenie w §4 ust. 6 Regulaminu obowiązku zgłoszenia przez właściciela nieruchomości prowadzenia kompostownika. Co prawda, należy zgodzić się z Prokuratorem co do tego, że nie przewidziano takiej powinności w art. 4 ust. 2a pkt 4 u.c.p.g., jednak wypada zauważyć, że nałożenie takiego wymogu przez radę gminy przewiduje art. 6m ust. 1b pkt 7 u.c.p.g. w formie informacji dotyczącej posiadania kompostownika przydomowego i kompostowania w nim bioodpadów stanowiących odpady komunalne.

1. 8. Odnośnie zarzutów powtórzenia definicji pojęć "zwierzęta domowe" i "zwierzęta gospodarskie" (§2 pkt 7 i 8 Regulaminu), jakkolwiek, zdaniem Sądu należy się zgodzić z Prokuratorem, iż powtórzenie przepisów ustawy w uchwale nie powinno mieć miejsca, a akt prawa miejscowego powinien uszczegóławiać regulacje ustawowe w zakresie ściśle wyznaczonym ustawową delegacją, jednak w ocenie Sądu, nie w każdym przypadku takiego powtórzenia dochodzi do istotnego naruszenia prawa. O takim skutku można byłoby mówić, gdyby przy implementacji przepisów ustawy do uchwały doszło do ich modyfikacji i takiego przekształcenia, które wypaczałoby sens, bądź stało w sprzeczności z ustawowymi regulacjami. W badanej sprawie sytuacja taka jednak nie zachodzi, bowiem wymienione w skardze przepisy Regulaminu - §2 pkt 7 zawiera definicję ustawową, a §2 pkt 7 zawiera nazwę ustawy właściwej dla wymienionego pojęcia ustawowego. Stąd też naruszenie prawa w tym zakresie należało uznać za nieistotne.
2. 9. Niezasadny okazał się zarzut dotyczący § 4 ust. 1 Regulaminu.

Rzeczywiście tytuł rozdziału III Regulaminu wskazuje, że znajdują się w nim normy dotyczące m.in. minimalnej pojemność pojemników i worków na odpady komunalne oraz są podane maksymalne pojemności w dwóch przypadkach w §4 ust. 1 pkt 2 i 6 dotyczących odpowiednio pojemników na odpady i koszy ulicznych. Natomiast skoro nie dodano, że powyższe maksymalne pojemności dotyczą w pierwszym przypadku odpadów komunalnych, a w drugim przypadku podano, że dotyczą koszy ulicznych, to mając powyższe na uwadze i dalszą treść tego rozdziału, mianowicie §5 Regulaminu odnoszącą się do odpadów komunalnych, odpowiadającą dyspozycji art. 4 ust. 2 pkt 2 u.c.p.g., zdaniem Sądu nie doszło do istotnego naruszenia prawa.

Podobnie nie można się zgodzić z Prokuratorem, że Rada Gminy nie była upoważniona do podania konkretnej pojemności, ponieważ, skoro upoważnienie ustawowe mówi o minimalnej pojemności, to oznacza to, że takiego konkretnego wskazania nie można kwalifikować jako naruszenia.

10. Niezależnie od zarzutów zawartych w skardze Sąd zauważa, że Uchwałodawca zdublował numerację §5, co spowodowało, że w Regulaminie występują dwa paragrafy o tym samym numerze (po raz drugi §5 pojawia się w rozdziale nr IV), co wymaga stosownej korekty by doprowadzić treść Regulaminu do zgodności z § 57 rozporządzenia ZTP.

11. Nie zasługiwał na uwzględnienie również zarzut przekroczenia upoważnienia ustawowego w §4 ust. 4 Regulaminu poprzez wskazanie, że lokalizacja kompostownika musi spełniać wymagania z §36 rozporządzenia z dnia 12 kwietnia 2002 r. (Dz.U. z 2019 r. poz. 1065). Zdaniem Sądu brak wymienienia w § 36 ust. 2 cyt. rozporządzenia "podobnych urządzeń sanitarno-gospodarczych", tj. podobnych do między innymi kompostowników, nie może upoważniać do twierdzenia, że kompostowniki takie jak przedmiotowe nie są objęte hipotezą normy prawnej zawartej w §36 ust. 2 tego rozporządzenia.

12. Prokurator zaskarżył również §9 ust. 1 pkt 1-4 Regulaminu, określającego szereg wymagań opiekunów względem posiadanych zwierząt, dopatrując się w nich przekroczenia upoważnienia ustawowego i powielenia norm generalnych i abstrakcyjnych wynikających z art. 77 Kodeksu wykroczeń i art. 431 Kodeksu cywilnego.

W tym miejscu wskazać należy pogląd NSA wyrażony w wyroku z dnia 17 listopada 2015 r. (sygn. akt II OSK 618/14), który Sąd orzekający w sprawie podziela i uważa za swój, że przepis art. 4 ust. 2 pkt. 6 u.c.p.g. ma odmienną konstrukcję od pozostałych punktów upoważniających radę do określenia szczegółowych zasad utrzymania czystości i porządku na terenie gminy. W przywołanym przepisie nie wymieniono, tak jak w innych punktach wymagań lub czynności, które mają być zamieszczone w regulaminie, ale obowiązki osób utrzymujących zwierzęta domowe zakreślono granicami celów wymienionych w przepisie, tj. ochroną przed zagrożeniem lub uciążliwością dla ludzi oraz ochroną przed zanieczyszczeniem terenów przeznaczonych do wspólnego użytku.

Tym samym, zdaniem Sądu, ustawodawca dopuszcza pewien zakres dyskrecjonalności lokalnego prawodawcy w określaniu rodzaju i charakteru obowiązków tych osób, pod warunkiem zachowania pewnych standardów, w tym zasady proporcjonalności (por. także Wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 grudnia 2016 r. sygn. akt II SA/Gl 1029/16, wszystkie przytaczane orzeczenia dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu zaskarżony przepis nie przekracza upoważnienia ustawowego zawartego w art. 4 ust. 2 pkt 6 u.c.p.g. Zobowiązanie do zachowania środków ostrożności zapewniających ochronę zdrowia i życia ludzi oraz zwierząt, dołożenia starań, aby zwierzę nie było uciążliwe dla otoczenia, powstrzymywanie się od pozostawiania zwierzęcia bez dozoru poza miejscem ich stałego utrzymywania i zabezpieczenia terenu nieruchomości przed wydostaniem się zwierzęcia, mieści się w zakresie obowiązków osób utrzymujących zwierzęta domowe mających na celu ochronę przed uciążliwością dla ludzi.

Zestawienie treści § 9 Regulaminu z wyżej wymienionymi przepisami Kodeksu wykroczeń i Kodeksu karnego nie pozwala na przyjęcie, aby ich zakresy normatywne były tożsame. W tej mierze wyjaśnienia wymaga, że powołane przepisy Kodeksów stanowią normy prawa karnego i cywilnego penalizujące określone w hipotezie norm zachowania, poprzez określenie grożących z tego tytułu sankcji odpowiednio prawa karnego lub cywilnego, zaś zapisy Regulaminu określają obowiązki właścicieli (opiekunów) zwierząt domowych. Co istotne nie tylko budowa norm jest inna, ale także sama dyspozycja przepisów Kodeksów i regulaminu nie pokrywa się. Poza tym w przypadku Regulaminu adresatem jest właściciel (opiekun) zwierzęcia domowego, zaś normy zawarte w wymienionych wyżej Kodeksach dotyczą każdego, kto wypełnia znamiona czynu zabronionego lub kto chowa/posługuje się zwierzęciem i z tym związaną odpowiedzialność deliktową wywołuje.

Przy czym o "chowaniu", o którym mowa w art. 431 §1 Kodeksu cywilnego można mówić dopiero wówczas, gdy piecza wykonywana jest w sposób trwały (nie doraźnie, okazjonalnie), polega na nadzorze, zapewnieniu utrzymania i ochrony oraz ma na celu dowolną korzyść chowającego, chociażby satysfakcję z pieczy. Ponadto, w rozumieniu przywołanego przepisu do osób posługujących się zwierzęciem należy zaliczyć również pracodawcę, zatrudniającego pracownika, który w ramach pełnionych przez niego funkcji, działając w interesie zakładu, zwierzęciem bezpośrednio się posługuje (por. Wyrok SA w Szczecinie - I Wydział Cywilny z dnia 2 czerwca 2016 r. sygn. akt I ACa 17/16).

13. W ocenie Sądu, również nałożenie obowiązku posiadania odpowiedniej tablicy informacyjnej (§9 ust 2 i 5 pkt 3 Regulaminu) o fakcie wykorzystywania psa do pilnowania obiektu odpowiada celowi regulacji wynikającej z delegacji ustawowej - chroni przed zagrożeniem lub uciążliwością na jakie może narazić się osoba znajdującą się w pobliżu obiektu lub też na terenie tego obiektu.

14. Zdaniem Sądu, obowiązki nałożone na osoby wyprowadzające psa w § 9 ust 5 pkt 1 i 2 Regulaminu w zakresie dopilnowania, aby pies wyprowadzany był na uwięzi w obroży, a w przypadku ras uznawanych za agresywne także w kagańcu oraz że zwolnienie psa rasy nie uznanej za agresywną, z uwięzi jest możliwe tylko na terenach zielonych, o ile nie ma takiego zakazu lub w innych miejscach specjalnie do tego przeznaczonych i odpowiednio oznakowanych, przy czym nie może być to uciążliwe ani nie może zagrażać przebywającym w tym miejscu osobom, spełniają wymagania w zakresie obowiązków osób utrzymujących zwierzęta domowe, mających na celu ochronę przed zagrożeniem lub uciążliwością dla ludzi, stosownie do treści art. 4 ust. 2 pkt 6 u.c.p.g.

Co do zasady nakładanie obowiązków na właścicieli utrzymujących zwierzęta domowe jest zgodne z celem upoważnienia ustawowego, jednak obowiązki te muszą pozostawać w zgodzie z zasadą proporcjonalności wyrażoną w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP (zob. np. wyrok WSA w Gdańsku z 9 stycznia 2019 r., sygn. II SA/Gd 748/18).

Sąd nie podzielił przy tym poglądu Prokuratora, iż w tym zakresie doszło do naruszenia wyżej wymienionej zasady konstytucyjnej ze względu na to, że unormowania nakazujące wyprowadzanie na uwięzi odnoszą się do wszystkich psów przebywających w miejscach ogólnodostępnych, bez uwzględnienia rasy, wieku i kondycji zwierzęcia. Przy ocenie zgodności z prawem tego obowiązku należy bowiem wziąć pod uwagę okoliczność, iż z ogólnodostępnej przestrzeni publicznej korzystają zarówno właściciele psów i ich podopieczni, jak i inne osoby, dla których kontakt z obcym zwierzęciem może stanowić źródło lęku, czy stresu. Stąd też konieczność korzystania w takich miejscach ze smyczy, i w określonych przypadkach również kagańca, należy traktować jako element poszanowania praw wszystkich użytkowników, także tych, którzy nie życzą sobie kontaktu z obcym zwierzęciem, bądź się go obawiają.

15. Nie stanowi uchybienia skutkującego koniecznością stwierdzenia nieważności zaskarżonej uchwały norma zawarta w §9 ust. 3 Regulaminu o treści "Przewożenie zwierząt środkami komunikacji publicznej jest możliwe na zasadach określonych przez przewoźnika". W ocenie Sądu ogólnemu wskazaniu obowiązku przestrzegania zasad postępowania w środkach transportu należy przypisać charakter porządkowy.

16. Rozwijając aspekt dotyczący zakresu kontroli przez sądy administracyjne w postanowienia aktów prawa miejscowego, należy podkreślić, że stwierdzenie nieważności uchwały przez sąd następuje tylko w przypadku istotnego naruszenia prawa zgodnie z art. 147 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stwierdzenie nieważności uchwały może nastąpić tylko wówczas, gdy uchwała pozostaje w wyraźnej sprzeczności z określonymi przepisami prawa ustrojowego, materialnego, czy procedury podejmowania aktów. Stwierdzenie nieważności uchwały może nastąpić więc tylko wtedy, gdy pozostaje ona w wyraźnej sprzeczności z określonym przepisem prawnym, co jest oczywiste i bezpośrednie oraz wynika wprost z treści tego przepisu.

17. Niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 4 ust. 2 pkt 7 u.c.p.g. dotyczący § 10 ust. 1 pkt 1 i 2 Regulaminu (z treści zarzutu wynikało, że dotyczy on wyłącznie ust.1, a nie ust. 1 i 2 i tak też Sąd przyjął), Prokurator zarzucił w nim przekroczenie upoważnienia ustawowego i nałożenie zakazu utrzymywania zwierząt gospodarskich na terenach zajętych przez instytucje użyteczności publicznej, centra handlowe, hotele, strefy przemysłowe, a także terenach zajętych pod budownictwo wielorodzinne w pomieszczeniach nieprzeznaczonych do tego celu, np. wnętrza mieszkań i pomieszczeń przeznaczonych na stały pobyt ludzi, strychy, piwnice, komórki, garaże, balkony oraz zakazu wypuszczenia drobiu i inwentarza drobnego poza ogrodzony teren hodowli.

Zdaniem Sądu, zgodnie z przywołanym przepisem u.c.p.g. Organ był uprawniony do określenia tego rodzaju wymagań odnoszących się do terenów wyłączonych z produkcji rolniczej, w tym także wprowadzenia zakazu utrzymywania zwierząt gospodarskich na określonych obszarach wyłączonych z produkcji rolniczej. Jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie przez tereny wyłączone z produkcji rolniczej rozumieć należy te tereny, na których rozpoczęto inne niż rolnicze użytkowanie gruntów. Do terenów takich zaliczyć należy także i takie tereny, o których mowa w §10 ust. 1 pkt 1 i 2 Regulaminu. Obszary w postaci zwartych terenów zajętych przez centra handlowe, hotele, strefy przemysłowe, budownictwo wielorodzinne, jednorodzinne i instytucje użyteczności publicznej, pozostają bowiem niewątpliwie terenami, gdzie rozpoczęto inne niż rolnicze użytkowanie gruntów. W odniesieniu do tego rodzaju terenów Rada Gminy była uprawniona do określenia wymagań dotyczących utrzymywania zwierząt gospodarskich, w tym także do wprowadzenia zakazu utrzymywania zwierząt gospodarskich na określonych w § 10 ust. 1 pkt 1 i 2 Regulaminu obszarach, oznaczonych jako obszary zajęte przez centra handlowe, hotele, strefy przemysłowe budownictwo wielorodzinne, jednorodzinne i instytucje użyteczności publicznej.

Dodać należy, że drób w myśl art. 2 pkt 1 lit. d ustawy o organizacji hodowli zwierząt jest zwierzęciem gospodarskim, a drobny inwentarz zgodnie z definicją zaczerpniętą ze Słownika języka polskiego (dostępnego na stronie https://sjp.pwn.pl) to drób, króliki lub inne małe zwierzęta hodowane w gospodarstwie domowym, a więc pojęcie to nie wychodzi poza ramy definicji zwierząt gospodarskich. Ustalenie stref, w których takie zwierzęta nie mogą być wypuszczane należy zatem potraktować jako realizację ustawowej delegacji poprzez określenie obszarów, na których zwierzęta gospodarskie nie mogą być utrzymywane.

1. 18. Z tych względów, nie zauważając z urzędu innych uchybień w tej części Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.
2. 19. Końcowo Sąd wskazuje, że w związku z obowiązkiem podejmowania działań służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs ust 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r. poz. 374).