Uzasadnienie
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi na opisaną w sentencji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, przedstawiciele ustawowi M. J., złożyli na formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, podnosząc, że córka pozostaje na Ich wyłącznym utrzymaniu, jest uczennicą i nie osiąga żadnych dochodów. Jedyny majątek M. J. stanowi darowana przez dziadków działka, będąca przedmiotem niniejszego postępowania.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach przedstawiciele ustawowi skarżącej podali, że Ich rodzina liczy cztery osoby tj. Oni i dwie córki w wieku szkolnym. Miesięczny dochód czteroosobowej rodziny wynosi [...] zł i jest osiągany z tytułu prowadzonej przez Nich działalności gospodarczej.
Mając na uwadze, że małoletnia skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, pod opieką i na utrzymaniu rodziców należało ustalić ocenę możliwości płatniczych w odniesieniu do sytuacji majątkowej jej rodziców, występujących w sprawie jako przedstawiciele ustawowi.
Mając na uwadze, że w tej samej dacie został złożony identyczny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych przez H. i K. J. w tożsamej sprawie dotyczącej drugiej córki M. J., sygn. akt II SA/Sz 733/09 rozpoznając wniosek w przedmiotowej sprawie oparto się o ustalenia dokonane w sprawie II SA/Sz 733/09. H. i K. J. zobowiązani do uzupełnienia złożonego wniosku przez nadesłanie wyszczególnionych w wezwaniu z dnia [...]r. dokumentów źródłowych dotyczących ich sytuacji materialnej, pismem z dnia [...]r. złożyli oświadczenie, w którym podali, że nigdy nie chcieli rozpoczynać budowy na działkach córek M. i M. i chcą zamienić je na działki budowlane położone w miejscu ich zamieszkania. W trakcie wydawania warunków zabudowy ww. działka zostanie przekwalifikowana z gruntu rolnego na działkę budowlaną, a koszty z tego tytułu pokryją Oni.
Rozpoznając wniosek stwierdzono, co następuje:
Zakres i warunki przyznania prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym regulują przepisy art. 245 i 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Częściowe zwolnienie od opłat i wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej kwoty pieniężnej.
Warunkiem przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym jest wykazanie przez stronę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym przyznaje się osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. (art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a.)
Z mających zastosowanie w przedmiotowej sprawie przepisów wynikają dwa rodzaje obowiązków. Z jednej strony ustawodawca obciąża wnioskodawcę ciężarem uprawdopodobnienia przesłanek nim określonych. Użyte w przepisie art. 246 P.p.s.a. pojęcia nieostre, tj. poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny, jakichkolwiek kosztów postępowania wymagają skonkretyzowania w postaci dokładnej i wyczerpującej argumentacji skarżącego, względnie w sytuacji, gdy okaże się to niewystarczające, zobrazowania sytuacji materialnej za pomocą odpowiednich dokumentów (art. 255 P.p.s.a.). Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy, zawierający informacje o posiadanych przez stronę aktywach, nie jest zawsze wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu.
Z opisanym wyżej obowiązkiem wnioskodawcy powiązany jest obowiązek Sądu, do dokonania wszechstronnej i rzetelnej analizy wskazanych we wniosku (załączonych dokumentach) okoliczności z uwzględnieniem zasad logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego, dostępnej wiedzy oraz innych elementów, które pozwalają domniemywać, że wskazane okoliczności mieszczą się w hipotezie art. 246 P.p.s.a. Rzetelna ocena sytuacji materialnej wnioskującego o przyznanie prawa pomocy wymaga zbadania, czy posiada on majątek oraz obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania. Zatem to w interesie skarżącego leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej.
W rozpoznawanej sprawie złożony przez przedstawicieli ustawowych skarżącej formularz PPF nie zawierał dostatecznych danych koniecznych do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy. Podane informacje dotyczące tylko posiadania przez M. J. ziemi będącej przedmiotem niniejszego postępowania oraz oświadczenie o wysokości dochodów osiąganych przez H. i K. J. nie były wystarczające dla oceny zasadności złożonego wniosku. Uzasadnionym zatem było wezwanie przedstawicieli ustawowych o nadesłanie dodatkowych informacji, które umożliwiłyby ocenę Ich możliwości finansowych.
Jednakże pomimo wezwania referendarza sądowego H. i K. J. nie przedłożyli żadnych dokumentów.
W konsekwencji niewyjaśnione pozostały podstawowe okoliczności dotyczące stanu majątkowego, ponoszonych kosztów utrzymania.
Informacje do podania których zobowiązano H. i K. J., a które pozostały niewyjaśnione miały istotny wpływ na merytoryczne rozpoznanie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, rzutując przede wszystkim na prawidłową ocenę sytuacji materialno-bytowej i możliwości płatniczych. Okoliczności te nie mogą stanowić domniemania ze strony Sądu (referendarza sądowego), zwłaszcza gdy mają stanowić podstawę udzielenia pomocy finansowanej ze środków publicznych.
Informacje podane w formularzu, że małoletnia M. J. znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, jest uczniem i nie uzyskuje żadnych dochodów są niewystarczające, ponieważ jako osoba małoletnia pozostaje ona we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami i dlatego wiązała się z tym konieczność ujawnienia ich sytuacji materialnej, dochodowej (pod uwagę brana jest sytuacja wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym).
Prawo pomocy ma charakter wyjątkowy, z czym związany jest ścisły rygoryzm. Jeżeli strona mimo nie budzącej wątpliwości treści wezwania nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji – do czego oczywiście ma prawo, musi liczyć się też z negatywnymi dla siebie konsekwencjami z tego tytułu.
Z tych względów na mocy art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. referendarz sądowy orzekł jak w sentencji postanowienia.