Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] r. Pani U. Ł. zwróciła się do Urzędu Miejskiego z wnioskiem o wymeldowanie, w trybie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.), męża W. z lokalu położonego przy ul. [...].
W uzasadnieniu wniosku podała, że mąż nie mieszka w przedmiotowym lokalu od [...] r. i aktualnie zamieszkuje w [...].
Prezydent decyzją z dnia [...]r. orzekł o wymeldowaniu W. Ł. z pobytu stałego z mieszkania nr [...].
W uzasadnieniu wskazał, że w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego, ustalono, iż W. Ł. w odpowiedzi na zawiadomienie, oświadczył, że z uwagi na konflikty z żoną przebywa okresowo (oraz nocuje) u matki w [...], co potwierdza fakt zameldowania się przez Niego na pobyt czasowy. Nadto z pism przesłanych z Sądu Rejonowego oraz Prokuratury Rejonowej wynika, że W. Ł. nie zgłaszał faktu utrudniania zamieszkiwania w miejscu pobytu stałego.
Natomiast w trakcie postępowania W. Ł. informował Wydział Spraw Obywatelskich, o zgłoszonym na Policję fakcie nie wpuszczenia Go do domu przez żonę. Komenda Powiatowa Policji faktu tego nie potwierdziła.
Dalej Prezydent wskazał, że niniejsza decyzja została wydana w oparciu o art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, zgodnie z którym wymeldowanie osoby z pobytu stałego, na wniosek strony lub z urzędu może nastąpić gdy:
1/ określona osoba utraciła uprawnienia do przebywania w lokalu, w którym jest zameldowana i bez wymeldowania się opuściła ten lokal, lub 2/ gdy określona osoba bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić.
Trybunał Konstytucyjny w dniu 27 maja 2002 r. orzekł o niezgodności art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis art. 9 ust. 2 jest ściśle związany z art. 15 ust. 2 w pierwszej jego części w taki sposób, że eliminuje przesłankę polegającą na utracie uprawnień do zamieszkiwania jako jeden z warunków niezbędnych do wydania przez organ gminy decyzji orzekającej o wymeldowaniu osoby. Z tych powodów przesłanka polegająca na utracie uprawnień do zamieszkiwania w przedmiotowej sprawie nie była brana pod uwagę.
Wymeldowanie decyzją administracyjną wymaga łącznego spełnienia obu przesłanek, z art. 15 ust. 2 dlatego brak spełnienia chociażby jednej z nich skutkuje odmową wymeldowania.
W. Ł. bierze udział w toczącym się postępowaniu, dlatego też należało rozpatrzyć, czy została spełniona przesłanka z pierwszego stanu faktycznego zawarta w dyspozycji art. 15 ust. 2 cyt. ustawy.
Na podstawie zebranych dowodów organ, stwierdził, że W. Ł. opuścił dobrowolnie lokal położony przy ul. [...], nie dopełniając obowiązku wymeldowania się. Natomiast konflikty z żoną, nie mogą być brane przez organ pod uwagę, ponieważ żaden przepis cyt. ustawy nie uprawnia organów ds. ewidencji ludności do ingerowania w prywatne sprawy mieszkańców.
W. Ł. w odwołaniu od powyższej decyzji, podniósł, iż brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do uznania, że zachodzą przesłanki ustawowe z art. 15 ust. 2 do wymeldowania Go z pobytu stałego. Powołany w decyzji wyrok Trybunału Konstytucyjnego zdaniem skarżącego odnosi się do sprawy zameldowania danej osoby bez obowiązku wykazywania przez nią uprawnień do danego lokalu, w ogóle natomiast nie odnosi się do sprawy wymeldowania.
Nadto podniósł, że w Jego sprawie nie zachodzą łącznie ujemne przesłanki wymienione w art. 15 ust. 2 cyt. ustawy. Jego miejsce czasowego zamieszkania jest znane i zostało wskazane przez żonę we wniosku z dnia [...]r., stałego miejsca pobytu nie opuścił dobrowolnie, co miesiąc przekazuje żonie [...] zł, z których częściowo pokrywa opłaty za mieszkanie. Do Jego wymeldowania na wniosek mogłoby dojść w sytuacji, gdyby zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy, jednak sytuacja taka nie występuje.
W. Ł. dodał, że gdyby nawet bez wymeldowania opuścił mieszkanie i przebywał poza nim przez okres co najmniej 6 miesięcy, to organ musiałby dysponować dowodem, że nie można ustalić jego nowego miejsca pobytu.
Reasumując W. Ł. stwierdził, że organ nie ocenił dowodów i okoliczności wnoszonych przez Niego naruszając tym samym art. 77 § 1 kpa i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.
Wojewoda decyzją z dnia [...] r., Nr [...], po rozpatrzeniu wniesionego odwołania, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu decyzji Wojewoda wskazał, iż zgodnie z treścią art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, organy gminy do spraw ewidencji ludności wydają na wniosek strony lub z urzędu decyzję o wymeldowaniu osoby w dwóch przypadkach:
1/ w stosunku do osoby, która utraciła uprawnienie wymienione w art. 9 ust. 2 wyżej powołanej ustawy i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, 2/ w stosunku do osoby, która bez wymeldowania się opuściła miejsce stałego pobytu i nie przebywa w nim co najmniej przez okres sześciu miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić.
Jednak, w związku z tym, że w dniu 27 maja 2002 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w sposób zasadniczy uległy zmianie przesłanki wymeldowania osoby z pobytu stałego z określonego lokalu. Wydając decyzję o wymeldowaniu należy brać pod uwagę wyłącznie fakt opuszczenia lokalu nie badając kwestii utraty uprawnień wymienionych w art. 9 ust. 2, ponieważ przepis ten utracił moc obowiązującą.
Wojewoda stwierdził, że organ pierwszej instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie administracyjne, a jego rozstrzygnięcie nie budzi wątpliwości w świetle zebranych dowodów. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że W. Ł. opuścił lokal przy ul. [...] i przebywa w {...] w lokalu przy ul. [...]. Stan taki istnieje co najmniej od [...]r., co potwierdzają strony postępowania oraz świadkowie.
Zdaniem Wojewody słuszny jest pogląd organu pierwszej instancji, że skarżący opuścił sporny lokal dobrowolnie, za czym przemawia fakt, że mimo stwierdzenia przez W. Ł., że utrudniany jest mu dostęp do lokalu to nie podjął on żadnych kroków prawnych w celu odzyskania jego posiadania. W tej sytuacji wydanie przez organ gminy decyzji o wymeldowaniu było prawidłowe.
W. Ł. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o jej uchylenie, ponieważ wymeldowanie z pobytu stałego może być dokonane wyłącznie w sytuacji, o której mowa w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. Nr 32, poz. 174 z późn. zm.), natomiast on przez cały czas trwania postępowania administracyjnego wskazuje na to, że stan prawny obowiązujący w dacie wydania decyzji o wymeldowaniu nie umożliwiał wydania takowej decyzji.
W trakcie postępowania wskazywał On wielokrotnie, że charakter jego pracy jest przyczyną jego częstej nieobecności w domu, a w [...] odwiedza samotną matkę. Ponadto mieszkanie w [...] jest lokalem spółdzielczym, uzyskanym przez niego i jego żonę w trakcie trwania małżeństwa, w związku z czym tytuł prawny do niego posiada on i żona. Nadto przekazuje żonie kwotę [...] zł, z której w części pokrywa opłaty za mieszkanie, a w postępowaniu rozwodowym wystąpił z wnioskiem o wydanie zarządzenia tymczasowego o formalne przyznanie jednego z pokoi na czas trwania procesu. Skarżący zameldował się na pobyt czasowy w [...] u swojej matki, tak więc jego miejsce pobytu było i jest znane.
Wojewoda w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie zarzuty należy uznać za zasadne.
Za nietrafny należy uznać zarzut skargi, iż w stanie prawnym obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, w przypadku orzekania o wymeldowaniu osoby z pobytu stałego, organ orzekający zobowiązany jest badać czy osoba ta utraciła tytuł prawny do lokalu, ponieważ orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego odnosi się do zameldowania w lokalu, mimo braku zgody dysponenta lokalu, nie zaś do spraw związanych z wymeldowaniem. Zdaniem Sądu orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. odnosi się zarówno do spraw zameldowania, jak i wymeldowania z lokalu. Wskazuje na to jednoznacznie treść art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych nawiązując do treści uchylonego przepisu art. 9 ust.2 tej ustawy.
Niezależnie od powyższego Sąd uznał, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego bezspornie nie wynika, iż opuszczenie przez skarżącego lokalu przy ul. [...] ma charakter dobrowolny i trwały.
Zgodnie z art. 7 kpa w toku postępowania organy administracji publicznej winny działać w sposób praworządny i podejmować wszelkie kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na uwadze interes społeczny oraz słuszny interes strony. Przepis ten pozostaje w związku z art. 77 § 1 kpa nakazującym organowi w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowody. Funkcjonowanie zasady prawdy w postępowaniu administracyjnym zobowiązuje organ do szczególnej staranności w wyjaśnieniu wszystkich faktów istotnych dla sprawy. W szczególności organ jest zobowiązany dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnić w sposób wymagany przez przepisy kpa (zob. wyrok NSA z dnia 26.05.1981r., SA 810/81, ONSA 1981, Nr 1 poz. 45). Zgodnie z wyrokiem SN z dnia 23 listopada 1994r. III ARN 55/94, OSNAPiUS 1995, Nr 7, poz. 83, ustalenia faktyczne należy traktować jako dowolne jeżeli znajdują wprawdzie w materiale dowodowym, ale niekompletnym.
W toku wszystkich etapów postępowania administracyjnego skarżący twierdził, że nie opuścił ww. lokalu dobrowolnie, a został do tego zmuszony na skutek nagannego zachowania w stosunku do niego – żony, a następnie wymiany zamków w drzwiach. Skarżący informował również już w toku postępowania przed organem pierwszej instancji, iż w postępowaniu rozwodowym rozpoznawany jest jego wniosek o wydanie zarządzenia tymczasowego ustalającego co do sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania.
Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, że przez opuszczenie lokalu, o którym mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, należy rozumieć opuszczenie dobrowolne i że nie jest dobrowolnym opuszczeniem lokalu takie opuszczenie, do którego strona została zmuszona, jeśli strona ta podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, albo jeżeli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym (por. orz. NSA z dnia 8.10.1986 r., SA/Gd 1014/86, z dnia 26.04.1996 r., SA/Wr 2828/95). Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił nadto, że jeśli przed sądami lub organami prokuratury toczy się postępowanie, podczas którego może nastąpić ustalenie charakteru i przyczyn opuszczenia lokalu, organ rozpoznający sprawę o wymeldowanie powinien zawiesić postępowanie w tej sprawie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa - do czasu zakończenia postępowania sądowego lub przygotowawczego (por. orz. NSA z dnia 07.06.1991 r., SA/Wr 302/91, ONSA z 1991r. Nr 3-4, poz. 65).
Organ obu instancji w prowadzonych postępowaniach w ogóle nie wzięły pod uwagę i nie ustosunkowały się do argumentów skarżącego, co do przyczyn i charakteru opuszczenia przez niego lokalu przy ul. [...]. Ograniczyły swoje ustalenia do zbadania czy skarżący opuścił ww. lokal, pomijając wspomniane kwestie, bez wyjaśnienia, których nie jest możliwe wydanie prawidłowej decyzji. Należy przy tym zwrócić uwagę, że powyższe okoliczności mogą być wyjaśnione bez "ingerowania w prywatne sprawy mieszkańców".
Organy całkowicie pominęły również informację skarżącego o fakcie złożenia przez niego do Sądu Okręgowego wniosku o wydanie zarządzenia tymczasowego ustalającego sposób korzystania ze wspólnego mieszkania. Tymczasem należało rozważyć czy na podstawie przepisu art. 97 § 1 pkt 4 kodeksu postępowanie administracyjnego nie zachodzą przesłanki do zawieszenia postępowanie w sprawie wymeldowania do czasu zakończenia postępowania o wydanie zarządzenia tymczasowego. Jednak przede wszystkim takie działanie skarżącego mogło świadczyć o tym, że nie opuścił on ww. lokalu dobrowolnie i na stałe. W takiej sytuacji orzeczenie sądu powszechnego w sprawie z wniosku skarżącego i zachowanie skarżącego po uzyskaniu zarządzenia tymczasowego, mogło w sposób istotny przyczynić się do wyjaśnienia istotnych okoliczności przedmiotowej sprawy.
W związku z powyższym Sąd uznał, że organy orzekające w sprawie wymeldowania W. Ł. naruszyły przepisy art. 7 i 77 kodeksu postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.
W kwestii wykonalności decyzji Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 152, a o kosztach na podstawie art. 200 ww. ustawy.