Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...], nr [...] Prezydent Miasta S. uznał, iż świadczenia alimentacyjne wypłacone A. J., na rzecz jej małoletnich dzieci J. T. i O. T., w dniu 7.10.2015 r. i w dniu 6.11.2015 r. w wysokości [...] zł, w oparciu o decyzję z dnia [...], [...], są nienależnie pobrane i nakazał ich zwrot. W uzasadnieniu podał, że w ww. dniach strona pobrała alimenty za pośrednictwem komornika sądowego, a także, iż w październiku i listopadzie 2015 r. wypłacone zostały jej świadczenia alimentacyjne na rzecz osób uprawnionych z funduszu alimentacyjnego. Na tej podstawie, przywołując treść art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r., poz. 169 ze zm.) organ uznał, iż świadczenia pobrane przez stronę w ww. okresie są świadczeniami nienależnymi i zobowiązał stronę do ich zwrotu.
Od powyższej decyzji A. J. odwołała się, wskazując, iż wyjaśniła z komornikiem, że nie powinna zwracać żądanej kwoty.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 23 ze zm.) w związku z 2 pkt 7 lit. d, art. 23 ust 1, 2, 7, 8 i 24 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r., poz. 169 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania A. J., orzekło:
"1. uchylić w całości decyzję z dnia [...], nr [...] wydaną przez Prezydenta Miasta S., i orzec w ten sposób, że:
- 2. uznać, że świadczenie pobrane na rzecz J. T. i O. T. w dniu 6.11.2015 r. w wysokości [...] zł jest nienależne.
- 3. zobowiązać do zwrotu kwoty [...] zł nienależnie pobranych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami."
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Kolegium stwierdziło, że w myśl art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Zdaniem Kolegium, brzmienie powyższego przepisu świadczy o tym, ze wzruszenie decyzji na jego podstawie ma charakter uznaniowy.
Przepis art. 2 pkt 7 ww. ustawy wymienia sytuacje, w których świadczenie z funduszu alimentacyjnego należy zakwalifikować jako świadczenie pobrane nienależnie. I tak, nienależnie pobrane świadczenie - oznacza świadczenia z funduszu alimentacyjnego:
- a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części,
- b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia,
- c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia,
- d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów,
- e) wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 17 ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, chyba, że zostały zwrócone zgodnie z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Stosownie natomiast do art. 28 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności:
- 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia;
- 2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia;
- 3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia;
- 4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia (...).
Zdaniem Kolegium, powyższe przepisy oznaczają, że w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona nie może otrzymywać jakichkolwiek kwot tytułem alimentów od organu egzekucyjnego, ani od dłużnika alimentacyjnego, do czasu całkowitego uregulowania przez dłużnika należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Aby uznać, że świadczenia, które nie należą się świadczeniobiorcy, a zostały mu wypłacone (tu za okres od października do listopada 2015 r.) są świadczeniami nienależnie pobranymi, musi zaistnieć jedna z sytuacji wymienionych w art. 2 pkt 7 lit. a-e ww. ustawy.
Decyzja organu I instancji wskazuje przepis art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a co za tym idzie organ ten uznał, iż zostały wypłacone stronie świadczenia z funduszu alimentacyjnego w dniu 7.10.2015 r. i w dniu 6.11.2015 r., w sytuacji, gdy osoba uprawniona w tym samym okresie otrzymała alimenty.
Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, ale tylko co do kwoty wypłaconej stronie w dniu 6.11.2015 r. przez komornika, tj. [...] zł. Bowiem oprócz kwoty pobranej w listopadzie 2015 r. wypłacone zostały stronie świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł. Jak wynika z zaświadczenia wydanego przez komornika sądowego z dnia 10.01.2017 r., (które zostało dołączone przez stronę do odwołania od decyzji) kwota [...] zł została przekazana na rzecz Prezesa Sądu Rejonowego Szczecin – Centrum w Szczecinie, a nie wierzycielce. Komornik w zaświadczeniu tym potwierdził, iż w dniu 6.11.2016 r. kwota [...] zł przekazana została tytułem alimentów zaległych – wierzycielce.
Mając na uwadze powyższe, w opinii Kolegium, za świadczenie nienależnie pobrane można uznać tylko kwotę przekazaną przez komornika sądowego w dniu 6.11.2016 r., tj. [...] zł wraz z odsetkami, została bowiem spełniona przesłanka zawarta w art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Kolegium zauważyło, że zakwalifikowanie wypłaconego świadczenia z funduszu alimentacyjnego do świadczeń nienależnie pobranych w rozumieniu wymienionego wyżej przepisu ustawy nie wymaga spełnienia dodatkowej przesłanki w postaci świadomości, czy zawinienia osoby uprawnionej w pobraniu zawyżonej należności. Istotny jest sam fakt, że strona w okresie, w którym otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego otrzymuje również alimenty, bez względu na to, czy są one wypłacane za miesiące bieżące, czy za miesiące poprzednie. Kumulacja tych świadczeń powoduje, że to pierwsze (świadczenie z funduszu) staje świadczeniem nienależnie pobranym.
Powyższa decyzja została zaskarżona przez A. J. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Skarżąca podniosła, że po uzgodnieniach z komornikiem, jej zdaniem, zwrotowi mogłaby podlegać jedynie kwota [...] zł plus odsetki – [...] zł, co daje łączną kwotę [...] zł. Zdaniem skarżącej z decyzji nie wynika dlaczego chodzi o zwrot kwoty [...] zł, a ponadto wcześniej nie otrzymała pisemnej informacji, że widnieje jakiekolwiek zadłużenie.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.).
Przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji pod kątem zgodności z prawem, doprowadziła Sąd do uznania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Aktem prawnym stanowiącym zasady przyznawania oraz zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2017 r., poz. 489 ze zm.).
W myśl art. 2 pkt 7 lit. d tej ustawy, za świadczenia nienależnie pobrane uznaje się świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Natomiast zgodnie z art. 28 wspomnianej ustawy, w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności:
- 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia,
- 2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej do ich całkowitego zaspokojenia,
- 3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia,
- 4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia
- - po należnościach określonych w art. 1025 § 1 pkt 1 k.p.c., a przed należnościami określonymi w art. 1025 § 1 pkt 2-10 tej ustawy.
Z powyższych przepisów wynika, że w aktualnym staniem prawnym właściwy organ zobligowany jest uznać świadczenie z funduszu za nienależne w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. d ustawy, jeżeli osoba uprawniona poza świadczeniem z funduszu otrzyma od komornika bądź też od osoby zobowiązanej zaległe lub bieżące alimenty. Środki uzyskane od dłużnika w pierwszej kolejności winny być przekazywane na poczet jego zobowiązania z tytułu wypłaconych zastępczo przez gminę świadczeń z funduszu, lub zaliczek alimentacyjnych, a dopiero w dalszej kolejności z tytułu należności wierzyciela. W innej sytuacji, organ ma pełne podstawy do uznania, że uprawniony uzyskał świadczenie niezgodnie z kolejnością zaspokajania należności dłużnika alimentacyjnego, określoną jednoznacznie w art. 28 ust. 1 ustawy.
W niniejszej sprawie bezspornym jest, że skarżąca w okresie od 1 października 2015 r. do 30 września 2016 r. na podstawie decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta S. otrzymywała świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie na dwójkę swoich dzieci. Jednocześnie, co nie jest kwestionowane, A. J. w dniu 6 listopada 2015 r. otrzymała od komornika przekazaną przez dłużnika kwotę [...] zł. Oznacza to, że skarżąca otrzymała świadczenie alimentacyjne zarówno z funduszu alimentacyjnego, jak i od dłużnika alimentacyjnego.
Należy podkreślić, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego jest świadczeniem wypłacanym zamiast alimentów, ale tylko w przypadku, gdy osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, nie wywiązuje się z tego obowiązku. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują wyłącznie w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne jest bezskuteczne. W sytuacji zaś, gdy osoba uprawniona otrzymuje alimenty od osoby zobowiązanej, bez względu na to, czy są to bieżące alimenty, czy alimenty zaległe, wówczas wykluczona jest możliwość przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Przepisy ustawy nie uzależniają bowiem uznania wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane od okresu, za który strona otrzymuje świadczenie. Istotny jest sam fakt, że strona w okresie, w którym otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego otrzymuje również alimenty. Nie jest natomiast dopuszczalne jednoczesne otrzymywanie alimentów od osoby zobowiązanej i świadczenia z funduszu alimentacyjnego.
Wypłacenie świadczenia z funduszu alimentacyjnego w sytuacji, gdy osoba uprawniona otrzymuje alimenty, skutkuje, w myśl powołanej wyżej ustawy, bądź wstrzymaniem ich wypłaty i uchyleniem decyzji przyznającej takie świadczenia, potrąceniem z bieżąco wypłacanych świadczeń z funduszu (art. 23 ust. 5 ustawy) albo orzeczeniem o konieczności zwrotu wypłaconych świadczeń wraz z odsetkami, jako nienależnie pobranych (por. WSA we Wrocławiu z dnia 16 grudnia 2009 r. IV SA/Wr 416/09, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 8 grudnia 2009 r., II SA/Bk 481/09, publ.www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Należy dodać, że z zaświadczenia Komornika Sądowego z dnia 22 września 2016 r. wynika, że w okresie świadczeniowym 2015/2016 wypłaconych zostało na rzecz skarżącej [...] zł tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zaś na rzecz funduszu wyegzekwowano jedynie kwotę [...] zł.
Zgodnie z art. 23 ust. 1 i 1a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu w przypadkach, o których mowa w art. 2 pkt 7 lit. a, b, d, f i g, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
Sąd jednocześnie zauważa, że skarżąca na druku wniosku o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, jak również w decyzji o przyznaniu świadczenia, otrzymała informację o tym w jakich sytuacjach uzyskane przez nią świadczenia należy uznać za nienależne. Wyjaśniono stronie, że za takie świadczenia uznaje się świadczenia wypłacone niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Poza tym, pouczono skarżącą o konsekwencjach pobrania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, w sposób nienależny, czyli niezgodny z art. 28 cytowanej ustawy. Pouczenie o takiej treści zostało przez skarżącą własnoręcznie podpisane w dniu 31 sierpnia 2015 r.
Nie ulega więc wątpliwości, że na skarżącej w czasie wypłaty świadczeń z funduszu ciążył ustawowy obowiązek powstrzymywania się od bezpośredniego pobierania alimentów od dłużnika alimentacyjnego, jak również pobierania ich za pośrednictwem komornika sądowego. Obowiązek o jakim mowa wypływa wprost z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Mając na uwadze powyższe, sąd podzielił ocenę organów obu instancji, że w sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki wynikające z art. 2 ust. 7 oraz z art. 23 ust. 1 i 1a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów warunkujące wydanie decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a podnoszone przez skarżącą zarzuty nie mogły zostać uwzględnione.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.