Uzasadnienie
Stowarzyszenie "E." wniosło skargę na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji zatwierdzającą projekt budowlany i udzielającą A. Spółce z o.o. pozwolenia na rozbudowę oczyszczalni ścieków o instalację biogazową w miejscowości [...].
Stowarzyszenie, wezwane do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [..] zł, wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wskazało, że nie prowadzi działalności przynoszącej dochody, wszystkie działania wykonuje społecznie i nieodpłatnie i w związku z tym nie posiada żadnego majątku i nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie.
Wezwaniem z dnia [...] r. referendarz sądowy wezwał Stowarzyszenie do uzupełnienia złożonego wniosku przez podanie następujących informacji:
- 1) jakie działania podejmuje Stowarzyszenie w celu gromadzenia środków finansowych na realizację zadań określonych w regulaminie Stowarzyszenia,
- 2) ilu członków liczy Stowarzyszenie,
- 3) czy członkowie uiszczają składki, a jeżeli tak to w jakiej wysokości.
W odpowiedzi na to wezwanie Stowarzyszenie oświadczyło, że zrzesza [...] osób, oraz, że podejmuje różnego rodzaju działania związane z ekologią opierając się na pracy społecznej członków, a środki finansowe Stowarzyszenia pochodzą wyłącznie ze składek członkowskich. Aby jednak nie zniechęcać członków społeczności lokalnej chcących działać dla dobra wspólnego do wstępowania do Stowarzyszenia, w dniu [...] r. Stowarzyszenie ustaliło wysokość składki członkowskiej na kwotę 1 zł miesięcznie.
Osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2012 r. poz. 270 – dalej p.p.s.a.). Obowiązkiem wnioskodawcy, na którym spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanki ustawowej, jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od ich efektów.
Z regulacji prawnych dotyczących kosztów postępowania wynika, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a), a zwolnienie od obowiązku ponoszenia tych kosztów jest wyjątkiem od zasady i może mieć miejsce w ściśle określonych przypadkach. Stwierdzić należy, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe powinien liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do poniesienia kosztów. Podkreślenia wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Stowarzyszenie "E." jest stowarzyszeniem zwykłym. Zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79 poz. 855 ze zm.) stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Stowarzyszenie, chcąc realizować swoją regulaminową działalność, musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Środki konieczne do prowadzenia działalności stowarzyszenie uzyskiwać powinno od swych członków w postaci składek. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r. (sygn. akt II OZ 1433/06) stowarzyszenie o niewielkiej liczbie członków musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku, np. poprzez zwiększenie liczby członków, czy przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w stowarzyszenie statutowe które stosownie do art. 33 ustawy Prawo o stowarzyszeniach, oprócz składek członkowskich może uzyskiwać dochody z innych źródeł.
Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m. in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje im jednak prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. Przerzucenie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych czy ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (tak WSA w Warszawie w postanowieniu z dnia 9 kwietnia 2008 r. IV SA/Wa 259/08 Lex nr 440107).
W rozpoznawanej sprawie Stowarzyszenie podniosło, że prowadzi działalność związaną z ekologią i ochroną środowiska w oparciu o pracę społeczna członków, zrzesza [...] osób, a składki członkowskie ustaliło na poziomie minimalnym wynoszącym 1 zł. Przy czym uchwała Walnego Zgromadzenia ustalająca wysokość składki członkowskiej na kwotę 1 zł miesięcznie została podjęta w dniu[...]., a więc już po wniesieniu do Sądu skargi w przedmiotowej sprawie, co nastąpiło w dniu [...] r. Można w tej sytuacji mówić o zawinionym pozbawieniu przez samą stronę możliwości zgromadzenia środków niezbędnych do poniesienia kosztów postępowania. W tej sytuacji brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy ze środków Skarbu Państwa, bowiem strona skarżąca nie tylko nie podjęła żadnych działań mających na celu zgromadzenie środków niezbędnych do prowadzenia działalności dla której stowarzyszenie zostało utworzone, ale wręcz pogorszyła swoją sytuację finansową ustalając składki członkowskie w tak niskiej kwocie.
Oznacza to, że Stowarzyszenie z założenia zamierza finansować swoją regulaminową działalność ze środków publicznych, co jest niezgodne z art. 42 ust. 2 ustawy Prawo o stowarzyszeniach i uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy.
Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1, art. 254 § 1 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu.