Uzasadnienie
Pismem z dnia 21 lipca 2023 r. I. N. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 czerwca 2023 r. nr SKO.4110.609.2023, utrzymującą w mocy decyzję Burmistrz Miasta S. z dnia 1 lutego 2023 r. nr [...], odmawiającą przyznania świadczenia pieniężnego przysługującego z tytułu zapewnienia zakwaterowania i wyżywienia obywatelom Ukrainy.
W skardze strona wskazała, że kwestionuje decyzję Kolegium odmawiającą wypłaty ww. świadczenia pieniężnego na rzecz jej męża. W ocenie skarżącej art. 13 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2023 r., poz. 103), dalej również jako: "u.p.o.u." ani inne uregulowania nie wykluczają możliwości wypłaty świadczenia dla osób, które posiadają lokal na zasadzie dzierżawy. Nie istnieją również ograniczenia co do poziomu więzi rodzinnych między uchodźcami a osobami zapewniającymi zakwaterowanie i wyżywienie.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wskazało, że w związku z wydaniem przez Kolegium decyzji z dnia 21 sierpnia 2023 r., nr SKO.4110.2293.2023, w trybie autokontroli, postępowanie sądowoadministracyjne - w zakresie kontroli decyzji z 26 czerwca 2023 r. - stało się bezprzedmiotowe, ponieważ zaskarżona decyzja została przez organ wyeliminowana z obrotu prawnego. Kolegium wniosło zatem na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w związku z art. 54 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi o umorzenie postępowania. Decyzja ta, jak wynika z dowodu doręczenia przekazanego przez ten organ przy piśmie z dnia 13 września 2023 r. (k. 36), została doręczona w dniu 29 sierpnia 2023 r.
Z kolei z notatek urzędowych pracowników tut. Sądu z dnia 5 i 13 października 2023 r. wynika, że do dnia ich sporządzenia nie została złożona skarga na ww. decyzję Kolegium z dnia 21 sierpnia 2023 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje
Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że kwestie dotyczące świadczenia pieniężnego z tytułu zapewnienia zakwaterowania i wyżywienia obywatelom Ukrainy normują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. W świetle art. 13 ust. 1 powołanej ustawy każdemu podmiotowi, w szczególności osobie fizycznej prowadzącej gospodarstwo domowe, który zapewni, na własny koszt, zakwaterowanie i wyżywienie obywatelom Ukrainy, o których mowa w art. 1 ust. 1, może być przyznane na jego wniosek świadczenie pieniężne z tego tytułu nie dłużej niż za okres 120 dni od dnia przybycia obywatela Ukrainy na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Okres wypłaty świadczenia może być przedłużony w szczególnie uzasadnionych przypadkach.
W sprawach świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ust. 1, nie wydaje się decyzji administracyjnych oraz nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (art. 13 ust. 1a u.p.o.u.). W razie sporu dotyczącego świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ust. 1, podmiot, który złożył wniosek o jego przyznanie, może wystąpić z powództwem o świadczenie przeciwko gminie właściwej do rozpoznania wniosku (art. 13 ust. 1b u.p.o.u.).
Jak wynika z powyższych regulacji ustawodawca wyłączył możliwość zaskarżenia odmowy wypłaty przedmiotowego świadczenia w drodze skargi do sądu administracyjnego. W przepisach wskazane zostało wprost, że w sprawach wymienionych świadczeń nie stosuje się przepisów postępowania administracyjnego (Kodeksu postępowania administracyjnego), zaś stronie przysługuje roszczenie cywilne przeciwko gminie, a więc powództwo cywilne do sądu powszechnego.
Jednak w niniejszej sprawie orzekające organy wniosek skarżącej z dnia 16 stycznia 2023 r. rozpatrzyły na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, o czym świadczy wydanie decyzji burmistrza z dnia 1 lutego 2023 r. i Kolegium z dnia 26 czerwca 2023 r. Następnie, Kolegium decyzją z dnia 21 sierpnia 2023 r., uchyliło w całości zaskarżoną decyzję z dnia 26 czerwca 2023 r., znak SKO.4110.609.2023, uchyliło w całości decyzję Burmistrza Miasta S. z dnia 1 lutego 2023 r. nr [...] i umorzyło postępowanie pierwszej instancji w całości.
Przy tym pomimo prawidłowego doręczenia decyzji organu odwoławczego z dnia 21 sierpnia 2023 r. (w dniu 29 sierpnia 2023 r.), skarżąca, w zakreślonym terminie, nie zdecydowała się na wniesienie skargi. Spowodowało to, że decyzja ta ma walor ostateczności i cechę prawomocności formalnej w rozumieniu art. 16 § 3 k.p.a. Tym samym w chwili wydania niniejszego postanowienia nie istnieje przedmiot zaskarżenia (zaskarżona decyzja została wyeliminowana z obrotu prawnego wspomnianą decyzją z dnia 21 sierpnia 2023 r.), dlatego Sąd był zobligowany do umorzenia postępowania.
Należy dodać, że w niniejszej sprawie, skarga została skutecznie wniesiona, jednak dotyczy decyzji, która została wyeliminowana z obrotu prawnego przez decyzję "autokontrolną". Sąd nie ma przy tym prawnej możliwości kontroli wspomnianej decyzji autokontrolnej, z powodu braku jej zaskarżenia przez stronę.
Należy w pełni podzielić pogląd zawarty w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2014 r. (I FSK 1524/14), zgodnie z którym jest rzeczą oczywistą, że jeżeli do dnia orzekania przez sąd pierwszej instancji, zaskarżony akt administracyjny przestał istnieć w obrocie prawnym, postępowanie sądowoadministracyjne mające na celu ocenę legalności tego aktu staje się bezprzedmiotowe i w związku z tym winno zostać umorzone na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
W tym stanie rzeczy Sąd orzekł, zgodnie z art. 161 § 1 pkt 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak w postanowieniu.