Uzasadnienie
W dniu [...] r. wpłynął do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniosek J. o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności w Armii Krajowej w okresie od [...] r. [...] r. i w Batalionach Chłopskich w okresie od [...] r. do [...] r. oraz służby wojskowej w WOP w latach [...] z tytułu walk z UPA na terenie [...] i [...]. J. przedłożył rekomendację Zarządu Okręgowego w [...] Związku Kombatantów Rzeczpospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych oraz oświadczenia świadków [...].
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 3 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 z późn. zm) odmówił J. przyznania uprawnień kombatanckich.
Z uzasadnienia decyzji wynika, że zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945, zaś na mocy art. 22 ust. 1 ww. ustawy o przyznaniu uprawnień kombatanckich orzeka Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Kierownik Urzędu dokonał analizy przedłożonych przez stronę dokumentów i uznał, że J. nie przedstawił dostatecznych dowodów na okoliczność prowadzonej przez siebie działalności w polskim ruchu oporu w czasie wojny.
Organ dodatkowo wskazał, że w aktach brak jest opinii właściwego stowarzyszenia z terenu, na którym strona prowadziła działalność kombatancką.
J. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc że powyższa decyzja jest dla niego krzywdząca, bowiem działał w konspiracji, zaś niemożliwe jest uzyskanie przez niego opinii właściwego stowarzyszenia z terenu, na którym prowadzona była działalność kombatancka, bowiem od pół wieku nie mieszka na tym obszarze, nie jest w stanie pojechać w tamte strony z powodu wieku i stanu zdrowia. Dowodem jego działalności podziemnej są oświadczenia świadków, które przedłożył.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zwrócił się pismem z dnia [...] r. do J. o przedłożenie kserokopii wojskowej książeczki i uzyskał od wyżej wymienionego odpowiedź, że przedmiotowa książeczka mu zaginęła, lecz wystąpił on do Centralnego Archiwum Wojskowego o wydanie mu szczegółowej relacji o służbie wojskowej / pismo z dnia [...] r. k.27/. Ponownie pismem z dnia [...] r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zwrócił się do J. o podanie numeru Brygady WOP lub miejsca stacjonowania jednostki, w której służył, w odpowiedzi J. wskazał, że służbę wojskową pełnił w [...]. Archiwum Straży Granicznej w piśmie z dnia [...] r. na zapytanie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podało, że nie odnaleziono dokumentów potwierdzających udział J. oraz [...] w [...] - w okresie jego służby - w walkach z oddziałami UPA i grupami Wehrwolfu.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r. Nr [...] na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. Z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), art. 1 ust. 2 pkt 6 oraz art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r. Nr [...].
Z uzasadnienia decyzji wnika, że przedstawione przez J. oświadczenia świadków, organ uznał za niewiarygodne, gdyż świadkowie nie udokumentowali swojej działalności kombatanckiej w Armii Krajowej i Batalionach Chłopskich. Ponadto były ZBoWiD dokonał negatywnej oceny powyższych oświadczeń świadków około 30 lat temu, a więc w okresie kiedy strona miała większą możliwość udokumentowania swojej działalności we wskazanych organizacjach. W ocenie organu J. nie wchodził w skład Armii Krajowej oraz Batalionów Chłopskich i nie pełnił służby w tych organizacjach, lecz co najwyżej mógł z nimi współpracować. Współpraca z organizacją zgodnie z przepisami ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach jak również zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie może być podstawą do przyznania uprawnień kombatanckich. Kierownik Urzędu podał, że J. był w czasie wojny dzieckiem i zgodził się z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 17.05.2002 r. sygn. akt II SA/Lu 164/01, w którym wskazano, iż kilkunastoletnie dziecko nie mogło pełnić służby, lecz mogło jedynie wykonywać czynności takie jak przenoszenie korespondencji, donoszenie żywności czy informowanie o zdarzeniach, mających istotne znaczenie w konspiracyjnej działalności organizacji.
Wprawdzie w przepisie art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach ustawodawca nie wprowadził granicy wieku jako warunku przyznania uprawnień, jednakże konieczne jest wykazanie, że osoba ubiegająca się o uprawnienia pełniła służbę w organizacji - zaś możliwość pełnienia służby wiązała się ściśle z osiągnięciem odpowiedniego wieku. Organ podał, że instrukcja gen. Kazimierza Sosnkowskiego z dnia 4 grudnia 1939 r., która w pkt 5a stanowiła, iż " członkiem ZWZ-AK może być każdy Polak (Polka) nieposzlakowanej czci, poczynając od lat 17-tu, który cele organizacji przyjmie za swoje, podda się bez zastrzeżeń jej regulaminowi oraz złoży przepisaną przysięgę" (Armia Krajowa w dokumentach 1939-1945 t. 1, Warszawa 1990, s. 12). Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie wykluczył, iż J. pomagał przy przekazywaniu informacji, co jednak nie może być utożsamiane z pełnieniem służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach w rozumieniu przepisu art. 1 ust.2 pkt 3 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Pełnienie służby w ruchu oporu było tożsame z prowadzeniem w sposób zorganizowany i systematyczny działalności skierowanej przeciwko okupantowi. W zasadniczej postaci było zorganizowaną formą walki w ramach oddziałów partyzanckich utworzonych na wzór wojskowy i stosujących dyscyplinę wojskową. Mogło sprowadzać się także do wykonywania wyłącznie czynności usługowych, np. zaopatrzeniowych, zawsze jednak było uzależnione od przynależności do określonej formacji, wyrażającej się w podporządkowaniu służbowym, wyznaczeniu służbowego stanowiska i wykonywaniu zakreślonych czynności (zob. wyrok NSA z dnia 12 sierpnia 1993 r. SA/Wr 243/93).
W ocenie organu do J., nie ma zastosowania przepis art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Ponadto Kierownik stwierdził, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego (pismo z Archiwum Straży Granicznej z dnia [...] r.) wynika, iż jednostka, w której służbę wojskową odbywał zainteresowany, w czasie pełnienia przez niego służby, nie brała udziału w walkach z oddziałami UPA lub grupami Wehrwolfu. Nie wystąpiła, więc w stosunku do J. przesłanka z art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach, zgodnie z którą za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w walkach z oddziałami UPA i grupami Wehrwolfu w ramach struktur Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służb państwowych.
J. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] na powyższą decyzję, podnosząc że jest dla niego krzywdząca, nie posiada dowodów na walkę zbrojną z UPA w ramach służby wojskowej, lecz jego działalność partyzancką potwierdzają świadkowie, choć ówczesny ZBoWiD ocenił ją negatywnie z przyczyn politycznych. Wniósł o uchylenie przedmiotowej decyzji.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych / Dz. U. Nr 153, poz. 1269 / sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Skarga jest zasadna, choć nie do końca z przyczyn w niej podniesionych.
Zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego / Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z póź. zm./ w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, zaś z art. 77 § 1 Kpa wynika, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.
W niniejszej sprawie zostały przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych naruszone oba powyższe przepisy, bowiem nie można uznać, że organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy niezbędny do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co niewątpliwie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Prawidłowe ustalenie przez organ faktów łączy się nierozerwalnie z oceną dowodów. W sprawie nie przesłuchano J. w charakterze strony, [...] w charakterze świadków / po ustaleniu czy świadkowie ci żyją /. Nie można zgodzić się z twierdzeniem organu, że strona nie przedłożyła rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej, bowiem Związek Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych należy do powyższych stowarzyszeń. Art. 22 ww. ustawy nie nakłada na osobę starającą się o uprawnienia kombatanckie przedłożenia wniosku od stowarzyszenia na obszarze, którego była prowadzona działalność kombatancka. Skarżący składając rekomendację Związku Kombatantów Rzeczypospolitej i Byłych Więźniów Politycznych Zarządu Okręgowego w [...] wypełnił przesłankę tegoż przepisu.
W zaskarżonej decyzji organ podał, że były ZBoWiD około 30 lat temu dokonał negatywnej oceny oświadczeń przedstawionych świadków, lecz nie wynika to z akt niniejszej sprawy. Pismem z dnia [...] r. ZBoWiD Zarząd Wojewódzki w [...] poinformował J. o konieczności wystąpienia z wnioskiem o przyznanie uprawnień "zbowidowskich" do zarządu ZBoWiD w aktualnym miejscu zamieszkania / tj. w [...] / i z tego tytułu nie wystawiono jego wnioskowi rekomendacji. Potwierdzono jedynie autentyczność podpisów świadków, którzy złożyli stosowne oświadczenia przed przedstawicielem ZBoWiD-u w [...] / k.5 /.
Organ uznał oświadczenia świadków za niewiarygodne z powodu, że nie udokumentowali oni swojej działalności kombatanckiej w Armii Krajowej i Batalionach Chłopskich, lecz w aktach brak jest takich ustaleń, poza decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych dnia [...] r. nr [...] w sprawie utrzymania w mocy decyzji własnej z dnia [...] r. nr [...] o odmowie przyznania [...] uprawnień kombatanckich.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien prawidłowo ustalić stan faktyczny poprzez zebranie materiału dowodowego w postaci wyjaśnień skarżącego, zeznań wskazanych przez niego świadków i innych koniecznych czynności, mogących ujawnić się w toku prowadzonego postępowania administracyjnego mającego na celu wyjaśnienie sprawy oraz dokonać oceny tak zebranego materiału.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153, poz.1270 z póź. zm. /, jak w sentencji.