Uzasadnienie
Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją, z dnia [...] Nr [...] na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zmianami), po rozpatrzeniu wniosku E.O. z dnia [...] postanowił odstąpić od żądania zwrotu należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej w kwocie [...] zł.
W uzasadnieniu decyzji organ podał, że zobowiązanie E. O. wobec Ośrodka Pomocy Społecznej wynosiło [...] zł. Na poczet wpłaty należności w [...] dokonano wpłaty kwoty [...] zł, w [...] po [...] zł, natomiast w [...] – [...] zł. Do spłaty pozostała kwota [...] zł.
Organ I instancji ustalił nadto po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego u E. O., że jej sytuacja materialna uległa pogorszeniu, bowiem nie prowadzi samodzielnego gospodarstwa domowego, lecz zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwoma synami. Rodzina utrzymuje się wyłącznie z renty E. O. w wysokości [...] zł oraz dodatku mieszkaniowego w kwocie [...] zł. W tej sytuacji uznano, że po spłaceniu przez E. O. należności przysługującej Ośrodkowi w wysokości [...]zł, żądanie zwrotu pozostałej kwoty czyli [...] zł z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej przyczyniłoby się do pogorszenia sytuacji materialno-bytowej wnioskodawczyni.
E. O. odwołała się od decyzji organu I instancji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego domagając się umorzenia należności w wysokości [...] zł zgodnie z wnioskiem z [...].
Odwołująca się podniosła, że ze względu na trudną sytuację rodzinną domagała się umorzenia należności i wstrzymania potrąceń, jednakże organ celowo z opóźnieniem udzielał odpowiedzi na składane wnioski, natomiast jej sytuacja bytowa stawała się coraz trudniejsza.
E. O. zarzuciła, że skoro dokonano umorzenia kwoty [...] zł, to umorzeniu winna podlegać również pozostała część należności, którą potrącono z jej renty.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] Nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium przedstawiło stan faktyczny sprawy, z którego wynikało, że E. O. w okresie od [...] do dnia [...] otrzymywała zasiłek stały przyznany decyzjami Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] oraz z dnia [...].
W [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał E. O. rentę z tytułu niezdolności do pracy z wyrównaniem od dnia [...]. W związku z tym, organ I instancji wystąpił do organu rentowego z wnioskiem o przekazanie na konto Ośrodka Pomocy Społecznej kwoty wypłaconego stronie zasiłku stałego za okres, w którym świadczenie to zbiegało się z rentą, czyli od [...] do [...] w łącznej kwocie [...] zł. ZUS dokonywał potrąceń w ratach miesięcznych po [...] zł od dnia [...] począwszy.
W dniu [...] E. O. wystąpiła do Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z wnioskiem o odstąpienie od żądania zwrotu należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej.
W ocenie Kolegium, odstąpienie od żądania zwrotu wydatków na udzielone świadczenia w całości lub części umożliwiał art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej w sytuacji, gdy żądanie zwrotu stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielonej pomocy.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych do dnia [...] dokonał potrąceń na łączną kwotę [...] zł, natomiast do spłaty pozostała kwota [...] zł.
Po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego u E. O., ustaleniu, że jej [...] rodzina utrzymuje się z renty w wysokości [...] zł oraz dodatku mieszkaniowego w wysokości [...] zł, organ I instancji odstąpił od żądania zwrotu pozostałej do spłaty należności z tytułu wypłaconego zasiłku stałego.
Kolegium dokonując oceny zaskarżonej decyzji stwierdziło, że decyzja organu I instancji jest zgodna z prawem, zaś odstąpienie od żądania zwrotu wydatków na udzielone świadczenie uzasadnia treść art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.
Organ odwoławczy stwierdził nadto, że żaden przepis nie daje podstaw do umorzenia - zgodnie z wnioskiem odwołującej się - potrąconej kwoty [...] zł.
E. O. zaskarżyła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie.
Zarzuciła w skardze opieszałość i celowe przeciąganie sprawy przez Kolegium oraz podawanie błędnych informacji przez organ I instancji co do umorzenia należności.
Skarżąca wskazała, ze wielokrotnie występowała zarówno do organu I instancji jak i Samorządowego Kolegium Odwoławczego o umorzenie całej kwoty wypłaconego zasiłku stałego, tak jak to podniosła w piśmie z dnia [...]. Tymczasem Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej, jak i Kolegium załatwiało jej wniosek kolejnymi pismami, natomiast decyzję wydano dopiero w [...], gdy potrącono już kwotę [...] zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę administracji publicznej według kryterium zgodności z prawem. Oznacza to między innymi, że sąd kontrolując zaskarżoną decyzję bada, czy decyzja ta jest zgodna z przepisami prawa materialnego stanowiącymi podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz czy w toku postępowania nie zostały naruszone w sposób istotny przepisy procedury administracyjnej. W przypadku ustalenia, że decyzja obarczona jest istotnymi wadami prawnymi sąd - w zależności od ustalonego rodzaju i stopnia naruszenia decyzje taką uchyla lub stwierdza jej nieważność.
W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania E. O. domagała się umorzenia kwoty [...] zł, do której zwrotu została zobowiązana tytułem wypłaconego na jej rzecz zasiłku stałego w okresie, w którym nabyła uprawnienie do renty z tytułu niezdolności do pracy, tj. od [...] do [...].
Spór pomiędzy E. O. a organami administracji publicznej orzekającymi w I i II instancji dotyczył sposobu rozpatrzenia wniosku skarżącej z dnia [...], który złożyła w związku z pismem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] w sprawie zajęcia kwoty [...] zł z tytułu wypłaty zasiłku stałego.
Organy orzekające w postępowaniu administracyjnym uznały zgodnie, że wniosek skarżącej należy rozpatrzyć na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zmianami) jako żądanie odstąpienia od zwrotu należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej i w oparciu o ten przepis prawa rozstrzygnęły w przedmiocie żądania zgłoszonego przez skarżącą.
Zdaniem Sądu, rozpoznanie wniosku skarżącej o umorzenie należności z tytułu wypłaconego przez organ pomocy społecznej zasiłku stałego w kategoriach odstąpienia od żądania zwrotu należności jest nieuprawnione.
Powołany wyżej przepis art. 104 ust. 4 stanowi, że w przypadkach szczególnych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenia w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielonej pomocy, właściwy organ na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może odstąpić od żądania takiego zwrotu.
Z treści tego przepisu jak również z systematyki art. 104 ustawy o pomocy społecznej jednoznacznie wynika, że organ administracji publicznej może orzekać w przedmiocie odstąpienia od żądania zwrotu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej w sytuacji, gdy dane świadczenie zostało przyznane z zastrzeżeniem jego zwrotu (art.
- 41) lub gdy przedmiot zwrotu stanowią świadczenia nienależnie pobrane (art. 98 ust. 1 i 2).
W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, nieuprawnione jest dokonywanie wykładni rozszerzającej art. 104 ust. 4 do wszystkich świadczeń przyznawanych w oparciu o przepisy ustawy o pomocy społecznej, albowiem świadczenia, dla których ustawodawca zastrzegł obowiązek zwrotu stanowią katalog zamknięty.
Przechodząc na grunt sprawy stanowiącej przedmiot rozpoznania Sądu zauważyć należy, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku stałego oraz renty z tytułu niezdolności do pracy, w sytuacji, gdy zasiłek stały wypłacono osobie uprawnionej w okresie, w którym już nabyła uprawnienia do renty, zgodnie z art. 99 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz inne organy rentowe wypłacają rentę pomniejszoną o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconych za ten okres zasiłków. Kwoty podlegające potrąceniu właściwy organ rentowy przekazuje na rachunek bankowy właściwego ośrodka pomocy społecznej, a potrącenia wypłaconego zasiłku stałego z emerytury lub renty, w przeciwieństwie do świadczeń podlegających zwrotowi, dokonuje się ex lege.
Art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej - co wprost wynika z treści tego przepisu - nie mógł zatem stanowić podstawy prawnej do wydania przez organy administracji publicznej decyzji w przedmiocie odstąpienia od żądania zwrotu świadczenia, które na podstawie ustawy o pomocy społecznej nie należy do kategorii świadczeń przyznawanych z zastrzeżeniem zwrotu. Zastrzeżenia takiego nie stanowi przy tym art. 99 tej ustawy, albowiem zgodnie z tym przepisem obowiązek potrącenia, a nie zwrotu należności następuje w sytuacji, gdy osoba uprawniona do zasiłku stałego otrzymała świadczenie ekwiwalentne.
Zdaniem Sądu, podkreślenia wymaga również okoliczność, że organy orzekające w postępowaniu administracyjnym w istocie nie rozpatrzyły wniosku skarżącej, który dotyczył umorzenia należności podlegającej potrąceniu z jej świadczenia rentowego, a nadto bez porozumienia ze skarżącą nadały kierunek postępowaniu, które zakończyło wydanie decyzji z takim naruszeniem prawa, które należy ocenić jako rażące. Przesądziła o tym oczywistość naruszenia przepisu, na którym organ oparł swoją decyzję jak również charakter przepisu, który został naruszony. Z punktu widzenia wymagań praworządności zaskarżona decyzja winna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego.
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kpa, a w tej sprawie naruszono § 1 pkt 2 tego przepisu, sąd stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji.
Wskazać również należy, wbrew twierdzeniom zawartym w decyzji Kolegium, że jakkolwiek ustawa o pomocy społecznej nie przewiduje umarzania należności podlegających potrąceniu lub zwrotowi, to należności pieniężne, do których nie stosuje się ustawy - Ordynacja podatkowa, przypadające jednostce samorządu terytorialnego lub jej jednostkom organizacyjnym mogą być umarzane, ich spłata odroczona lub rozłożona na raty według zasad wynikających z art. 43 stawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz.U. Nr 249, poz. 2104 ze zmianami).
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie orzekł jak w sentencji.
Na podstawie art. 152 P.p.s.a. Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu od dnia ogłoszenia wyroku do jego uprawomocnienia. o kosztach orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy.