Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczeciniez 22 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Sz 844/20

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...], którą odmówiono R. G. umorzenia w całości i w części należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Decyzja ta została podjęta na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. – dalej zwanej "K.p.a.") oraz art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2020 r., poz. 808 ze zm. – dalej zwanej "ustawą") oraz w następującym stanie sprawy.

W dniu 20 września 2017 r. (data wpływu do organu) R. G. (dalej zwany także "Wnioskodawcą", "Stroną" lub "Skarżącym") złożył do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. wniosek o umorzenia w całości lub w części ciążących na Nim należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r., nr [...], Prezydent Miasta K. odmówił R. G. umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że nie zachodzi w sprawie szczególnie uzasadniona przesłanka do umorzenia zadłużenia. Powstanie tego zadłużenia i obowiązek jego uregulowania jest następstwem zaniechania, które polegało na niewywiązywaniu się z ciążącego na Wnioskodawcy obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci, ustanowionego wyrokiem niezawisłego sądu. Wnioskodawca jest osobą młodą, legitymującą się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Po uprzednim uczestnictwie w warsztatach terapii zajęciowej, istnieje możliwość pozyskania lub przywrócenia umiejętności niezbędnych do podjęcia zatrudnienia.

Po rozpoznaniu odwołania R. G. od powyższego rozstrzygnięcia, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] kwietnia 2017 r.

W następstwie rozpoznania skargi R. G. na decyzję Kolegium z dnia [...] czerwca 2017 r., wyrokiem z dnia 14 grudnia 2017 r., sygn. akt II SA/Sz 896/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] kwietnia 2017 r.

W uzasadnieniu tego orzeczenia, Sąd wskazał, że w badanej sprawie organy obu instancji nie rozpoznały wniosku Skarżącego o częściowe umorzenie należności. Rozważania dotyczące zasadności umorzenia należności odnoszą się bowiem wyłącznie do umorzenia całości zadłużenia Skarżącego. Organy nie poczyniły natomiast żadnych ustaleń, co do możliwości i zasadności zastosowania częściowego umorzenia czy to należności głównej, czy odsetek, zważywszy na ograniczone możliwości podjęcia przez Skarżącego zatrudnienia, czy też uczestnictwa w warsztatach terapii zajęciowej.

Sąd zwrócił uwagę, że Skarżący jest leczony przewlekle, cierpi na schizofrenię paranoidalną i w dacie wydania decyzji zarówno przez organ pierwszej, jak i drugiej instancji znajdował się w fazie częściowej remisji choroby ze wskazaniem, iż jest niezdolny do podjęcia pracy ani uczestnictwa w warsztatach terapii zajęciowej. Zgadzając się z organem, że nie oznacza to trwałej niezdolności do podjęcia zatrudnienia, Sąd uznał jednak, że powyższe powinno mieć wpływ na ocenę wniosku Skarżącego o częściowe umorzenie należności. Zważyć bowiem trzeba, że brak aktywności Skarżącego na polu aktywizacji zawodowej nie był przez niego zawiniony, a wynikał z nasilenia objawów choroby. Tymczasem w okresie tym zadłużenie Skarżącego rosło, bowiem w dalszym ciągu naliczane były odsetki za zwłokę.

W ocenie tego Sądu, udzielenie ulg w spłacie zadłużenia, w szczególności najdalej idące całkowite umorzenie zadłużenia powinno być stosowane wyjątkowo rozważnie, gdyż ciężar utrzymania dziecka spoczywa przede wszystkim na rodzicu. Należy jednak rozróżnić sytuacje, w których osoba zobowiązana, pomimo możliwości podjęcia zatrudnienia i polepszenia swojej sytuacji materialnej nie czyni w tym kierunku żadnych starań, od sytuacji, w której aktywność zawodowa dłużnika jest ograniczona z przyczyn od niego niezależnych, w szczególności z powodu choroby.

Zadaniem organu w takim przypadku jest zbadanie sytuacji wnioskodawcy ze szczególną starannością, w której winna się również mieścić ocena potencjalnych możliwości uzyskania dochodów w przyszłości. W przypadku osób chorych przewlekle ocena ta powinna obejmować również ustalenie, czy istnieją realne szanse na aktywizację zawodową, w szczególności, czy dla osób cierpiących na taką przewlekłą chorobę jak Skarżący są dostępne miejsca w warsztatach terapii zajęciowej oraz miejsca pracy. Przede wszystkim jednak dokonując oceny zasadności częściowego umorzenia należności, organ powinien wziąć pod uwagę okoliczność, iż w okresie od lutego do końca września 2017 r. Skarżący z przyczyn od siebie niezależnych nie mógł podjąć żadnej ze wskazanych wyżej aktywności. To z kolei powinno stanowić asumpt do rozważań w przedmiocie zastosowania częściowej ulgi w spłacie, czego ani organ pierwszej, ani drugiej instancji nie uczyniły.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...], odmówił Stronie umorzenia w całości i w części należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania od powyższego rozstrzygnięcia, decyzją z [...] sierpnia 2018 r., nr [...], uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 14 grudnia 2017 r., wskazując, że Strona choruje przewlekle i w tej chorobie szanse na aktywizację i zmianę sytuacji finansowej są praktycznie żadne, przy czym jest to sytuacja niezależna od Strony, stanowi wynik choroby. Kolegium zwróciło uwagę na potrzebę wnikliwej analizy sytuacji Strony, przemawiającej, zdaniem tego organu, za częściowym umorzeniem ciążącego na Skarżącym zadłużenia. Zdaniem organu odwoławczego, sytuacja Strony nie rokuje poprawy.

Decyzją z dnia [...] października 2018 r., nr [...], Prezydent Miasta K. ponownie odmówił Stronie umorzenia w całości i w części należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania Strony od wskazanego wyżej rozstrzygnięcia, ponownie uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że Skarżący znajduje się w bardzo trudnej sytuacji życiowej, zdrowotnej i materialnej, jego stan zdrowia – pomimo okresowego orzeczenia o niepełnosprawności, ze względu na rodzaj schorzenia, na które cierpi nie daje szans na zupełne wyzdrowienie. Również ze względu na rodzaj choroby przewlekłej, szanse na uzyskanie zatrudnienia są znikome, aczkolwiek faktycznie nie niemożliwe. Biorąc jednak pod uwagę okoliczność, że Strona utrzymuje się jedynie ze świadczeń pobieranych z opieki społecznej a ich wysokość nie wystarcza nawet na zaspokojenie wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych, organ I instancji powinien ponownie przeanalizować sprawę pod kątem częściowego umorzenia należności. Obecna sytuacja Strony "nie rokuje na poprawę w najbliższym czasie, zaś nałożenie dodatkowego obciążenia finansowego w postaci spłaty zobowiązania – choćby w najmniejszych ratach – w obecnej sytuacji zagrażałaby możliwości dalszej egzystencji Skarżącego".

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...], Prezydent Miasta K. ponownie negatywnie rozpatrzył wniosek Strony i tę decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...], utrzymało w mocy.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, organ odwoławczy wskazał, że orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 2019 r. Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W., Skarżący został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do dnia 15 kwietnia 2024 r., symbol niepełnosprawności [...] Według orzeczenia, wskazane jest uczestnictwo Strony w terapii zajęciowej. Potrzebna jest także częściowa pomoc usługowa w korzystaniu z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki. Brak jest przeciwwskazań do odpowiedniego zatrudnienia w zakładzie aktywności zawodowej.

Zdaniem Kolegium, Skarżący ze względu na niepełnosprawność o umiarkowanym stopniu, która nie ma charakteru trwałego, jako człowiek młody nie jest pozbawiony możliwości poprawy obecnie trudnej sytuacji materialnej. W obecnym stanie faktycznym nie zachodzi szczególnie uzasadniona przesłanka stanowiąca podstawę do umorzenia zadłużenia. Brak jest także podstaw do "twierdzenia o trwałej niemożliwości spłaty zadłużenia ze względu na stan zdrowia".

Na skutek skargi Strony, wyrokiem z dnia 21 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 736/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium z dnia [...] czerwca 2019 r. oraz decyzję organu I instancji z dnia [...] kwietnia 2019 r. Sąd wskazał, że zadaniem organu jest zbadanie sytuacji Wnioskodawcy ze szczególną starannością, w której winna się mieścić ocena potencjalnych możliwości uzyskania dochodów w przyszłości. W przypadku osób chorych przewlekle ocena ta powinna obejmować również ustalenie, czy istnieją realne szanse na aktywizację zawodową, w szczególności, czy dla osób cierpiących na taką przewlekłą chorobę jak Skarżący są dostępne miejsca w warsztatach terapii zajęciowej oraz miejsca pracy. Przede wszystkim jednak, dokonując oceny zasadności częściowego umorzenia należności, organ powinien wziąć pod uwagę okoliczność, że w okresie od lutego do końca września 2017 r. Skarżący z przyczyn od siebie niezależnych nie mógł podjąć żadnej ze wskazanych wyżej aktywności.

To z kolei powinno stanowić asumpt do rozważań w przedmiocie zastosowania częściowej ulgi w spłacie, czego ani organ pierwszej, ani drugiej instancji nie uczyniły, pomimo wytycznych zawartych w poprzednim wyroku WSA w Szczecinie dotyczącym niniejszej sprawy. Według Sądu, co prawda organy formalnie w swoich rozstrzygnięciach wskazały na odmowę umorzenia spornych należności zarówno w całości jak i w części jednak takiego stanowiska należycie nie uzasadniły. Organ I instancji opisując sytuację Skarżącego odnotował, że Skarżący cierpi na schizofrenię paranoidalną oraz jest niezdolny do pracy do dnia 30 czerwca 2019 r., jednak w żaden sposób nie wyjaśnił, z jakich względów okoliczności te nie mają żadnego znaczenia dla ewentualnego umorzenia należności alimentacyjnych chociażby w części.

Nadto Sąd podniósł, że z dokumentacji jednoznacznie wynika, że Strona jest w dalszym ciągu osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, przy czym orzeczenie wydano do dnia 15 kwietnia 2024 r. W orzeczeniu tym wskazano, że Skarżący wymaga częściowej pomocy w korzystaniu z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji (przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki), a także zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie według zaleceń lekarza specjalisty.

Jednocześnie we wskazaniach dotyczących odpowiedniego zatrudnienia oraz zatrudnienia w zakładzie aktywności zawodowej zawarto zapisy "nie dotyczy", a w ocenie Sądu, należy zgodzić się ze Skarżącym, że sformułowanie "nie dotyczy" w żadnym razie nie może oznaczać, że tego typu zatrudnienie jest dla niego wskazane, a więc w obecnym stanie zdrowia wskazane jest uczestnictwo w terapii zajęciowej, jednak nie jest wskazane zatrudnienie w zakładzie aktywności zawodowej. Zdaniem Sądu, wobec tego całkowicie niezrozumiałe są rozważania organu I instancji dotyczące ofert pracy na lokalnym rynku pracy - odpowiednich dla osób z doświadczeniem i wykształceniem takim, jakie posiada Skarżący.

Nie sposób stwierdzić, jakie znaczenie dla Skarżącego może mieć występowanie tego typu ofert, skoro z uwagi na stan zdrowia nie może on z nich skorzystać. Sąd podkreślił też, że w okresie, kiedy Skarżący był zobowiązany do zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń kolejnymi decyzjami, począwszy od 1 października 2010 r., niewątpliwie był osobą niezdolną do pracy - co potwierdzają niekwestionowane przez organy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, ale powyższe okoliczności w żaden sposób nie zostały wzięte pod uwagę ani przez organ I instancji, ani też przez organ odwoławczy przy odmowie umorzenia należności nie tylko w całości, ale także i w części.

Sąd podsumowując wskazał, że należy rozdzielić sytuacje, w których osoba zobowiązana, pomimo możliwości podjęcia zatrudnienia i polepszenia swojej sytuacji materialnej nie czyni w tym kierunku żadnych starań, od sytuacji, w której aktywność zawodowa dłużnika jest ograniczona z przyczyn od niego niezależnych, w tym z powodu choroby.

W następstwie ponownie przeprowadzonego postępowania, decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...], Prezydent Miasta K. po raz kolejny odmówił R. G. umorzenia w całości i w części należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, które na dzień wydania decyzji stanowiły łącznie kwotę [...]zł (w tym: należność główna [...] zł, odsetki [...] zł).

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał na czynności podjęte w ramach ponownie prowadzonego postępowania, w tym: wezwanie Strony, pismami z dnia 19 marca 2020 r. i 8 maja 2020 r., do przedłożenia dokumentacji obrazującej w wysokość uzyskiwanych przez nią dochodów i ponoszonych wydatków związanych z eksploatacją mieszkania oraz pokrywaniem innych zobowiązań, aktualnych dokumentów potwierdzających Jej sytuację zdrowotną oraz wysokość kosztów leczenia, oraz oświadczenia na temat Jej sytuacji rodzinnej i materialnej; a także kierowanie wniosków o udzielenie informacji do Urzędu Pracy w W., Ośrodka Pomocy Społecznej w W. oraz Komornika Sądowego.

Organ I instancji wyjaśnił, że na podstawie zgromadzonych dokumentów ustalił, iż Wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zamieszkując w lokalu socjalnym, co do którego podpisał umowę najmu po zakończeniu projektu "[...] Klub Integracji Społecznej". Strona utrzymuje się z zasiłku stałego w wysokości [...] zł oraz korzysta z pomocy finansowej w formie zasiłków celowych. Wymieniony choruje przewlekle od około 12 lat i ze względu na stan zdrowia jest osobą bierną zawodowo, posiadającą orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. na czas określony, tj. do dnia 15 kwietnia 2024 r., ze wskazaniem uczestnictwa w warsztatach terapii zajęciowej, konieczność zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne według zaleceń lekarza specjalisty.

Organ I instancji dokonał zestawienia wysokości dochodów uzyskiwanych przez Stronę ([...] zł) z ponoszonymi przez Nią miesięcznymi wydatkami (według wyliczenia organu – [...] zł), uznając na tej podstawie, że Wnioskodawca wydaje więcej niż otrzymuje, co podważa Jego wiarygodność oraz wskazuje na prawdopodobieństwo uzyskiwania innych, dodatkowych dochodów.

Organ I instancji odniósł się także do stanu zdrowia Wnioskodawcy, uznając ostatecznie, że - wobec tego, iż lekarze specjaliści, pomimo długotrwałego złego stanu zdrowia Strony, nie znaleźli podstawy do zmiany stopnia Jej niepełnosprawności z umiarkowanego na znaczny - nie ma podstaw do twierdzenia o trwałej niemożności spłaty zadłużenia ze względu na Jej aktualny stan zdrowia. Zdaniem organu, okresowy charakter dokumentów potwierdzających niepełnosprawność i niezdolność do pracy nie przemawia także za częściowym umorzeniem długu. Natomiast ze względu na fakt, że dotychczas z przyczyn od siebie niezależnych Wnioskodawca nie mógł podjąć wskazanych aktywności, uwzględniając słuszny interes strony, organ wskazał, że ponownie proponuje Stronie ulgę w postaci rozłożenia zobowiązania na raty lub odroczenia terminu płatności powstałego zobowiązania.

W ocenie organu, pomimo faktu, iż Wnioskodawca jest osobą schorowaną i wymagającą opieki ze strony innych osób, a Jego sytuacja materialna na chwilę obecną jest bardzo trudna, na podstawie przesłanych dokumentów nie można wykluczyć poprawy zdrowia i jakości życia w przyszłości, zwłaszcza, że regularnie otrzymuje On wsparcie ze strony właściwych instytucji. Działania te są podejmowane w celu poprawy Jego sytuacji życiowej. Organ zaznaczył, że pomimo iż Wnioskodawca dotychczas nie skorzystał ze wszystkich dostępnych możliwości, istnieje realna szansa, że wykazując większą inicjatywę, jakość Jego życia uległaby znaczącej poprawie.

W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżący zarzucił organowi I instancji co do istoty: naruszenie art. 30 ust. 2 ustawy poprzez bezpodstawną i hipotetyczną ocenę jego sytuacji zdrowotnej i materialnej; błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, że w Jego sytuacji jest możliwe spłacanie zadłużenia, podczas gdy nie jest w stanie zaspokoić nawet swoich podstawowych potrzeb i choć dobrze ustalono, w jakiej jest sytuacji, to nie nadano tej okoliczności należytego znaczenia oraz pominięcie, że doszło wręcz do pogorszenia się tej sytuacji. Zdaniem Strony, organ błędnie ocenił, że w przyszłości istnieje szansa na poprawę jego sytuacji i możliwość spłaty.

Opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r., Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] czerwca 2020 r., uznając ją za zasadną.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, organ odwoławczy wskazał, że wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] listopada 2008 r., sygn. akt. [...], orzeczono wobec Strony obowiązek alimentacyjny wobec syna D. G.. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. (obecnie Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie) w okresie od października 2008 r. do sierpnia 2015 r. wypłacał w zastępstwie strony świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionego małoletniego. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, decyzjami: nr [...] z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...] z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. oraz nr [...] z dnia [...] marca 2015 r. zobowiązano Stronę do zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Następnie Strona wyrokiem Sądu Rejonowego w K. (sygn. akt [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r.) zwolniona została z obowiązku alimentacyjnego wobec syna, w związku z tym zadłużenie podstawowe wobec Skarbu Państwa nie wzrasta. Ciąży na Stronie natomiast obowiązek zwrotu należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, które stanowią przedmiot sprawy.

Z informacji o stanie sprawy egzekucyjnej, prowadzonej przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. z wniosku z dnia 28 lipca 1998 r. wynika, że egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest bezskuteczna, nigdy nie wyegzekwowano od niego żadnych kwot, a zaległość świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na dzień [...] kwietnia 2020 r. wynosi [...] zł z odsetkami w kwocie [...]zł. Z uwagi na to, w sprawie zastosowania nie ma przepis art. 30 ust. 1 ustawy, a jedynie art. 30 ust. 2, zgodnie z którym organ zobligowany jest do uwzględnienia sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego.

Kolegium wskazało także, że w toku postępowania ustalono, iż obecnie Wnioskodawca zamieszkuje w W. w lokalu socjalnym, prowadząc jednoosobowe gospodarstwo domowe. Korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] W.. Ze względu na stan zdrowia jest osobą bierną zawodowo. Choruje przewlekle od około 12 lat. W badanym okresie legitymował się:

1. - orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. przy ul. [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r., oznaczonym symbolem [...], wydanym do dnia 30 kwietnia 2016 r., zgodnie z którym niepełnosprawność istniała od 2009 roku, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datowano od 1 marca 2013 r.,
2. - orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. przy [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r., oznaczonym symbolem [...], wydanym do dnia 15 kwietnia 2019 r., zgodnie z którym nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datowano od 18 marca 2016 r.

Obecnie legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W., oznaczonym symbolem [...], zgodnie z którym ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] marca 2016 r.; aktualne orzeczenie także wydano na czas określony, tj. do dnia 15 kwietnia 2024 r. Dokument ten uwzględnia wskazanie uczestnictwa w terapii zajęciowej, konieczność zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne wg zaleceń lekarza specjalisty.

Ponadto ustalono, że Strona wymaga częściowej pomocy w korzystaniu z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji. Pozostaje pod stałą kontrolą lekarską w Poradni Zdrowia Psychicznego dla Dorosłych w W., gdzie jest leczona farmakologicznie. Przesłane zaświadczenia lekarskie wskazują na brak poprawy po leczeniu i nasilenie halucynacji, zawierają zalecenia dalszego leczenia i opieki środowiskowej oraz informację, iż Strona obecnie nie może podjąć pracy ani terapii. Zgodnie z przesłanym oświadczeniem, leki w większości są refundowane.

Ustalając sytuację majątkową Strony, wzięto pod uwagę uzyskiwane dochody oraz ponoszone wydatki, stwierdzając m.in., że z uwagi na niepełnosprawność Wnioskodawca otrzymuje zasiłek stały w wysokości [...] zł miesięcznie przyznany od dnia 16 kwietnia 2019 r. do dnia 15 kwietnia 2024 r., oraz regularnie korzysta z pomocy finansowej w formie zasiłków celowych na zabezpieczenie podstawowych potrzeb bytowych w postaci m.in. żywności, środków czystości, higieny osobistej, odzieży, obuwia. W tym zakresie Kolegium uwzględniło stanowisko odwołania, za niezasadną uznając ocenę organu I instancji, że zestawienie wydatków i dochodów jednoznacznie wskazuje na fakt, iż Strona wydaje więcej niż otrzymuje, co może wskazywać na prawdopodobieństwo uzyskiwania innych, dodatkowych dochodów, których Wnioskodawca nie wykazał.

Kolegium zaakcentowało także fakt, że jeszcze na początku 2019 r. Wnioskodawca był osobą bezdomną, kontynuującą realizację projektu, którego celem było doprowadzenie do zamieszkania i utrzymania przez niego lokalu przyznanego z zasobów W. po ukończeniu Indywidualnego Programu Wychodzenia z Bezdomności, który realizował od 12 grudnia 2017 r. do 31 grudnia 2018 r. W ocenie organu, powyższe dowodzi tego, że pomoc społeczna, którą Wnioskodawca jest objęty, przynosi korzystne efekty, a tym samym zasadnym jest wniosek, że Jego sytuacja życiowa się polepsza.

W odniesieniu do sytuacji zdrowotnej, organ odwoławczy wyraził ocenę, że Wnioskodawca jest człowiekiem chorym, wymagającym opieki ze strony innych osób, bez rokowań na aktywizację zawodową w najbliższej przyszłości. Był kilkukrotnie hospitalizowany psychiatrycznie, poza tym regularnie przychodził na wizyty lekarskie i stosował się do zalecanej farmakoterapii, jednak mimo to nie udało się uzyskać pełnej poprawy objawowej. Oprócz wycofania i trudności w kontaktach interpersonalnych pojawiły się także objawy wytwórcze, które ulegają okresowemu nasileniu. W zaświadczeniach lekarskich zawarto także wskazanie stałego leczenia i korzystania z opieki środowiskowej oraz zawarto informację, że Strona obecnie nie może podjąć pracy ani terapii. Zgromadzona w toku postępowania administracyjnego dokumentacja daje obraz poważnych problemów zdrowotnych oraz spowodowanych nimi trudności w funkcjonowaniu, w tym konieczności korzystania z pomocy społecznej i niemożności podjęcia zatrudnienia.

Jednocześnie organ zaznaczył, że nie kwestionuje specyfiki choroby, jednakże przesłane dokumenty wskazują na okresowy charakter niepełnosprawności, czego nie można podważyć. Analiza posiadanej dokumentacji prowadzi do wniosku, że lekarze specjaliści, pomimo długotrwałego złego stanu zdrowia, nie znaleźli podstawy do zmiany stopnia niepełnosprawności z umiarkowanego na znaczny oraz orzeczenia niepełnosprawności na stałe. Jest to podstawa do uznania, że niezasadne jest twierdzenie o trwałej niemożności spłaty zadłużenia ze względu na aktualny stan zdrowia Strony. Nie przekreśla to też możliwości skorzystania w przyszłości z warsztatów terapii zajęciowej, które realizują zadania z zakresu rehabilitacji społecznej i zawodowej, zmierzające do ogólnego rozwoju i poprawy sprawności osoby niepełnosprawnej, a w efekcie do prowadzenia przez osobę niepełnosprawną niezależnego, samodzielnego i aktywnego życia na miarę jej możliwości.

Osoba w wieku produkcyjnym (a wskazać należy, że Wnioskodawca urodził się w [...] r., a więc ukończył [...] lata) nie może zakładać, iż w przyszłości nie nastąpi korzystna zmiana stanu zdrowia, umożliwiająca skorzystanie ze wszelkich dostępnych dla osób niepełnosprawnych możliwości polepszenia jakości życia, zwłaszcza, że lekarze nie widzą podstaw do uznania Strony za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym oraz trwale niezdolną do podjęcia zatrudnienia.

Kolegium zgodziło się z organem I instancji, że w pierwszej kolejności organ zobowiązany jest do dochodzenia zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, a zastosowanie ulgi przewidzianej w art. 30 ust. 2 ustawy oraz jej wysokość uzależnione są - w drugiej kolejności - przede wszystkim od wystąpienia "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny". Przy czym nawet wystąpienie takich szczególnie uzasadnionych okoliczności nie obliguje organu do uwzględnienia wniosku; organ działa w ramach uznania administracyjnego. Kolegium wskazało, że w niniejszej sprawie istotna jest okoliczność, że postępowanie egzekucyjne zostało wobec dłużnika alimentacyjnego wszczęte w 1998 r. i od momentu jego wszczęcia nie wyegzekwowano żadnych kwot, pomimo tego, że wówczas Wnioskodawca był osobą bardzo młodą i w innej sytuacji materialnej, a ponadto nie miał stwierdzonej niepełnosprawności.

Wnioskodawca, jako osoba zobowiązana, nie poczynił zaś żadnych starań, by zaspokoić podstawowe potrzeby własnego dziecka. Zarówno przez okres wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jak i po ustaniu prawa do ww. świadczeń, nie dokonał żadnej wpłaty ani nie wykazał żadnej chęci uregulowania powstałego zobowiązania, chociażby poprzez rozłożenie należności na raty, co Stronie proponowano. Tu nadmienić trzeba, że zgodnie z aktualnym orzeczeniem, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 18 marca 2016 r., zaś obowiązek alimentacji od 1998 r., w tym obowiązek zwrotu zgodnie z wymienionymi wyżej decyzjami od 2010 r. Należy również ponownie zaznaczyć, iż w odniesieniu do należności głównej, dług nie narasta od dnia 1 września 2015 r., tj. od daty zniesienia obowiązku alimentacyjnego w stosunku do D. G., stopniowo wzrasta wysokość ustawowych odsetek za opóźnienie, które - jak sama nazwa wskazuje - wynikają z mocy ustawy.

Tak więc rację ma organ I instancji twierdząc, że MOPR w K. nigdy nie nałożył na Stronę dodatkowego obciążenia finansowego, gdyż przedmiotowe zobowiązanie powstało z dniem pierwszej wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, stopniowo wzrastając wraz z kolejnymi wypłatami oraz ustawowymi odsetkami, a więc powodem powstania tak wysokiego zobowiązania jest bezskuteczność egzekucji alimentów, której przyczyną z kolei jest niewywiązywanie się przez Stronę z obowiązku alimentacyjnego.

R. G. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, podnosząc zarzuty:

1. - naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnie i niewłaściwe zastosowanie art. 30 ust. 2 ustawy, polegające na zaniechaniu oceny aktualnej sytuacji dochodowej i rodzinnej Skarżącego i oparcie decyzji na hipotetycznej poprawie tej sytuacji w przeszłości - na co nie wskazują dokumenty przedstawiane w sprawie;
2. - błędu w ustaleniach faktycznych polegającego na uznaniu, że w sytuacji Skarżącego jest możliwe spłacanie zadłużenia, podczas gdy nie jest On w stanie zaspokoić nawet podstawowych potrzeb;
3. - błędu w ustaleniach faktycznych polegającego na uznaniu, że sytuacja Skarżącego może ulec poprawie, pomimo zgromadzonych dokumentów, świadczących o tym, że ulega pogorszeniu;
4. - pobieżnej analizy materiału dowodowego, poprzez pominięcie wszystkich wniesionych przez Skarżącego oraz zebranych przez sam organ dokumentów oprócz jednego - zaświadczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i oparcie na tym dokumencie decyzji w sprawie;
5. - błędnej oceny materiału dowodowego poprzez wyciągnięcie z zebranego materiału wniosków sprzecznych z tymi, które wynikają z doświadczenia życiowego,
6. - naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., poprzez nieustosunkowanie się do większości materiału zebranego w sprawie - informacji o wysokości dochodów, stanu zdrowia, formach pomocy.

W uzasadnieniu, powołując się na przedstawione organowi zaświadczenie lekarskie z dnia 7 sierpnia 2020 r., orzeczenie o stopniu niepełnosprawności oraz zaświadczenie o otrzymywaniu pomocy OPS, Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organów, wskazując na wewnętrzną sprzeczność użytej przez nie argumentacji.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Pismem z dnia 23 grudnia 2020 r., ustanowiony w ramach prawa pomocy pełnomocnik Skarżącego uzupełnił skargę, zarzucając naruszenie:

1. 1) prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 30 ust. 2 ustawy, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie poprzez uznanie, iż sytuacja dochodowa i rodzinna Skarżącego, umożliwia mu rozpoczęcie w najbliższej przyszłości aktywizacji zawodowej, a tym samym na spłatę zadłużenia alimentacyjnego, a w konsekwencji wydanie decyzji odmawiającej umorzenia w całości i w części należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych;
2. 2) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
3. a) art. 153 P.p.s.a. przez niezastosowanie się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu WSA w Szczecinie z dnia 21 listopada 2019 r., sygn. II SA/Sz 736/19, która to jest wiążąca dla organu administracyjnego, a w konsekwencji dokonanie pobieżnej i całkowicie błędnej analizy materiału dowodowego, nieustalenie w pełni i nieprzeanalizowanie stanu faktycznego, nieprzeanalizowanie przyczyn braku aktywności zawodowej Skarżącego, niedokonanie realnej oceny możliwości aktywizacji zawodowej Skarżącego, a także niedostrzeżenie faktu w dalszym ciągu powiększającego się zadłużenia;
4. b) art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. przez ich niezastosowanie wyrażające się w niedokonaniu wszechstronnej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w konsekwencji dokonanie jego pobieżnej oceny wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, w całkowitym oderwaniu od realnej sytuacji Skarżącego i z pominięciem oceny prawnej dokonanej przez WSA w Szczecinie z dnia 21 listopada 2019 r., sygn. II SA/Sz 736/19, a w konsekwencji uznanie, iż aktualna sytuacja majątkowa, zdrowotna i zawodowa Skarżącego może ulec rychłej zmianie i w konsekwencji nie zachodzą podstawy do umorzenia należności;
5. c) art. 7 K.p.a. przez jego niezastosowanie i wykorzystanie uznania administracyjnego w sposób sprzeczny z przepisami prawa, celem powołanych przepisów oraz istniejącymi normami etycznymi, a w konsekwencji wydanie całkowicie dowolnej decyzji, opartej na błędnej analizie materiału dowodowego i całkowicie odrealnionej ocenie możliwości aktywizacji zawodowej Skarżącego.

Ponadto, w złożonym piśmie pełnomocnik wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z załączonego zaświadczenia lekarskiego z dnia 8 listopada 2020 r. na okoliczność aktualnego stanu zdrowia Skarżącego oraz braku jego poprawy pomimo znacznego upływu czasu od wydania ostatniej decyzji.

Rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, powoływanej dalej jako "P.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

W tak określonych kompetencjach, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, Sąd przeprowadził na podstawie art 106 § 3 P.p.s.a. dowód z dokumentu załączonego do pisma procesowego z dnia 23 grudnia 2020 r. (tj. zaświadczenia lekarskiego z dnia 6 listopada 2020 r., w którym wskazano, że Skarżący nie może podjąć pracy, ani terapii i wskazane jest stałe leczenie oraz opieka środowiskowa) oraz uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta K., zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Podkreślić należy, że wskazany na wstępie obowiązek kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem obejmuje także zbadanie, czy organ administracji ponownie rozpoznający sprawę po wyroku sądu administracyjnego wypełnił powinność wynikającą z art. 153 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z brzmieniem tego przepisu, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Jak przyjmuje się w orzecznictwie, przez "ocenę prawną", o której mowa w ww. przepisie, rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego (np. braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego – por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 08.12.2005 r., sygn. akt VI SA/Wa 1052/05), wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego oraz kwestii zastosowania określonego przepisu prawa do ustalonego stanu faktycznego. W zakresie oceny prawnej mieści się więc zarówno krytyka zaskarżonego rozstrzygnięcia w aspekcie prawnym (stosowania prawa), jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie to zostało w danym konkretnym przypadku uznane przez sąd administracyjny za błędne, i – wreszcie – jakie, zdaniem sądu, zastosowanie lub interpretacja przepisów prawnych powinny mieć miejsce, aby rozstrzygnięcie organu administracji publicznej mogło być uznane za zgodne z prawem.

Ocena ta może odnosić się zarówno do przepisów prawa materialnego, jak i procesowego, jak również kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji (vide: komentarz do art. 153 p.p.s.a. [w:] Tadeusz Woś (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, Opublikowano: WK 2016).

Natomiast "wskazania co do dalszego postępowania" stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej, zwłaszcza (chociaż nie wyłącznie) oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w danej sprawie (vide np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15.01.2014 r., sygn. akt II GSK 1762/12, i z dnia 30.07.2009 r., sygn. akt II FSK 451/08). Istotą wskazań zawartych w uzasadnieniu rozstrzygnięcia sądu jest zapobieżenie w przyszłości popełnieniu tych samych błędów, stwierdzonych w trakcie kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wskazania te nie mają i nie mogą przesądzać sposobu rozstrzygnięcia, nie nakazują organom by wydały konkretny rodzaj aktu prawnego, mają na celu doprowadzenie do wydania orzeczenia zgodnego z prawem, a zatem dążą do zapewnienia przestrzegania zasady legalności (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 05.02.2015 r., sygn. akt I SA/Łd 1101/14).

Przepis art. 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ podatkowy, ani sąd administracyjny, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu tegoż sądu, gdyż są nimi z mocy ww. ustawowego przepisu związane (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24.06.2015 r., sygn. akt II FSK 1404/13, i wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21.03.2014 r., sygn. akt I GSK 534/12). Jeżeli zatem strona postępowania (zarówno strona skarżąca, jak i skarżony organ) z taką oceną prawną i wskazaniami się nie zgadza, to powinna orzeczenie to zakwestionować za pomocą środków odwoławczych przewidzianych prawem. Po uprawomocnieniu się orzeczenia, zawarte w nim stanowisko będzie wiążące nie tylko dla organów wymienionych w art. 153 P.p.s.a., lecz również wskazanych w art. 170 P.p.s.a., który stanowi, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego dnia 09.10.2014 r., sygn. akt II FSK 2523/12).

A zatem, przepis ten stanowi zakaz formułowania nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej przez sąd administracyjny poglądem i w istocie stanowi gwarancję przestrzegania przez organy związania oceną sprawy zawartą w orzeczeniu sądu administracyjnego, bez względu na poglądy co do oceny tej sprawy.

Skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą zatem każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie to zostało wydane; postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne; przyszłe postępowanie administracyjne, oraz ewentualne przyszłe postępowanie sądowoadministracyjne, w tym także przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w przypadku ewentualnego rozpoznawania skargi kasacyjnej od ponownego wyroku sądu pierwszej instancji (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17.03.2009 r., sygn. akt I SA/Łd 1230/08).

Niezastosowanie się przez organ administracji publicznej przy ponownym wydawaniu decyzji do oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu narusza zasadę związania organu oceną prawną i oznacza, że podjęty akt lub czynność są wadliwe.

Natomiast związanie sądu administracyjnego w rozumieniu art. 153 P.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych – sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz do konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej (vide: komentarz do art. 153 P.p.s.a. [w:] Jan Paweł Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V, Opublikowano: LexisNexis 2011). Kontrola rozstrzygnięcia wydanego po ponownym rozpatrzeniu sprawy sprowadza się zaś do oceny, czy organ podporządkował się wskazanym wytycznym i ocenie prawnej wyrażonej przez sąd, gdyż jest to główne kryterium poprawności nowo wydanej decyzji (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21.03.2014 r., sygn. akt I GSK 534/12).

Podkreślić należy, że jeżeli sąd administracyjny - rozpatrując ponownie sprawę (czyli rozpatrując skargę na drugą decyzję) - nie uwzględniłby oceny prawnej z pierwszego wyroku, byłoby to naruszenie prawa stanowiące podstawę do wniesienia skargi kasacyjnej. Kwestia, czy po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ podporządkował się wskazaniom sądu i jego ocenie prawnej, stanowi w istocie główne kryterium kontroli poprawności nowo wydanej decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20.04.2011 r., sygn. akt II OSK 729/10), zaś nieprzestrzeganie zasady przewidzianej w art. 153 P.p.s.a. podważa obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji i prowadzi do niespójności działania systemu władzy publicznej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 10.02.2011 r., sygn. akt II SA/Bk 608/10).

W judykaturze powszechnie przyjmuje się, że ocena wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie tak długo, jak długo wyrok nie zostanie uchylony w trybie określonym przez prawo bądź nie ulegnie zmianie stan prawny będący podstawą orzekania.

Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy podkreślić należy, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta K. z dnia [...] kwietnia 2019 r., wydane zostały po rozpatrzeniu wniosku Skarżącego z dnia [...] września 2016 r. o umorzenie w całości lub w części należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wniosek ten zaś wielokrotnie był przedmiotem rozpoznania przez wymienione organy, przy czym Prezydent Miasta K. za każdym razem – decyzjami z dnia [...] czerwca 2020 r., [...] kwietnia 2019 r., [...] października 2018 r., [...] czerwca 2018 r., [...] kwietnia 2017 r., [...] października 2016 r. – odmawiał Wnioskodawcy umorzenia ww. należności.

Rozstrzygnięcia organu I instancji z dnia [...] października 2016 r., [...] czerwca 2018 r. i [...] października 2018 r., zostały uchylone przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze kolejno decyzjami z dnia [...] grudnia 2016 r., [...] sierpnia 2018 r., [...] stycznia 2019 r., natomiast decyzja z dnia [...] kwietnia 2017 r. i utrzymująca ją w mocy decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2017 r., uchylone zostały wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 14 grudnia 2017 r., sygn. akt II SA/Sz 896/17, zaś decyzja z dnia [...] kwietnia 2019 r. wraz z utrzymującą ją w mocy decyzją organu odwoławczego zostały wyeliminowane z obrotu prawnego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 21 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 736/19. Podkreślenia przy tym wymaga, że oba wskazane wyroki, z uwagi na niezaskarżenie ich skargami kasacyjnymi przez strony postępowania, są prawomocne i wiążą organy, których działanie było przedmiotem zaskarżenia, a także Sąd ponownie rozpoznający niniejszą sprawę.

Co istotne, w przywołanych orzeczeniach z dnia 14 czerwca 2017 r. i z dnia 21 listopada 2019 r. zwrócono uwagę na to, że zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy, organ właściwy może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Zaakcentowano przy tym, że rozdzielić należy sytuacje, w których osoba zobowiązana, pomimo możliwości podjęcia zatrudnienia i polepszenia swojej sytuacji materialnej nie czyni w tym kierunku żadnych starań, od sytuacji, w której aktywność zawodowa dłużnika jest ograniczona z przyczyn od niego niezależnych, w tym z powodu choroby. Brak aktywności zawodowej Skarżącego wynika z zaliczenia go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności i nie jest przez niego zawiniony, a wynika z nasilających się objawów choroby psychicznej.

Organ powinien ocenić, czy istnieją realne szanse na aktywizację zawodową, w szczególności, czy dla osób cierpiących na taką przewlekłą chorobę jak Skarżący, są dostępne miejsca w warsztatach terapii zajęciowej oraz miejsca pracy. Przy czym fakt niepodjęcia aktywności zawodowej z przyczyn niezależnych od Skarżącego powinien stanowić asumpt do rozważań w przedmiocie co najmniej częściowej ulgi.

Lektura akt administracyjnych i uzasadnienie zaskarżonej decyzji z dnia [...] sierpnia 2020 r., jak również poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, prowadzi do wniosku, że w postępowaniu poprzedzającym wydanie kwestionowanej decyzji organy nie wywiązały się z obowiązków wynikających z powołanych wyżej orzeczeń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, naruszając tym samym norme postępowania zawartą w art. 153 P.p.s.a.

Co prawda organy formalnie w swoich rozstrzygnięciach wskazały na odmowę umorzenia spornych należności zarówno w całości, jak i w części, jednak takiego stanowiska nadal należycie nie uzasadniły. Organy obu instancji, opisując sytuację Skarżącego odnotowały, że Skarżący cierpi na schizofrenię paranoidalną oraz jest obecnie niezdolny do pracy, jednak w żaden sposób nie wyjaśniły, z jakich względów okoliczności te nie mają żadnego znaczenia dla ewentualnego umorzenia należności alimentacyjnych chociażby w części. W przywołanym wcześniej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 14 grudnia 2017 r. przyznano organowi słuszność, że okoliczność, iż Skarżący cierpi na schizofrenię paranoidalną i w dacie wydania zaskarżonej decyzji znajdował się w fazie częściowej remisji choroby ze wskazaniem niezdolności do podjęcia pracy i uczestnictwa w warsztatach terapii zajęciowej nie oznacza trwałej niezdolności do podjęcia zatrudnienia. Jednakże powyższe, zdaniem tego Sądu, powinno mieć wpływ na ocenę wniosku Skarżącego o częściowe umorzenie należności.

W wyroku z dnia 21 listopada 2019 r. stwierdzono zaś, że powyższa argumentacja pozostaje nadal aktualna. Pomimo upływu czasu, sytuacja Skarżącego nie uległa istotnej zmianie. Z dołączonego przez Skarżącego do odwołania od decyzji z dnia 5 kwietnia 2019 r. – orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 16 kwietnia 2019 r. – jednoznacznie wynika, że jest on w dalszym ciągu osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, przy czym orzeczenie wydano do dnia 15 kwietnia 2024 r. W orzeczeniu tym wskazano, że Skarżący wymaga częściowej pomocy w korzystaniu z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji (przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki), a także zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie według zaleceń lekarza specjalisty. Jednocześnie we wskazaniach dotyczących odpowiedniego zatrudnienia oraz zatrudnienia w zakładzie aktywności zawodowej zawarto zapisy "nie dotyczy".

Sąd ten podkreślił również, że organ odwoławczy, pomimo dołączenia wspomnianego orzeczenia do odwołania z dnia 24 kwietnia 2019 r., do kwestii tych należycie się nie odniósł. Nie wziął przy tym pod uwagę zaświadczenia z dnia 14 marca 2019 r., wydanego dla potrzeb Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności, jak również nie wskazał, z jakich względów dokument ten nie zasługuje na uwzględnienie. Tymczasem z treści zaświadczenia wprost wynika, że Skarżący jest leczony w związku z rozpoznaną schizofrenią paranoidalną od wielu lat i kilkukrotnie był hospitalizowany psychiatrycznie. Regularnie przychodzi on na wizyty lekarskie i stosuje się do zalecanej farmakoterapii, jednak mimo to nie udaje się uzyskać pełnej poprawy objawowej. Utrzymują się u niego wycofanie i trudności w kontaktach interpersonalnych, pojawiają wahania nastroju i poziomu dolegliwości, drażliwość. Obecne są także objawy wytwórcze w postaci głosów komentujących, uczucie bycia śledzonym. W zaświadczeniu tym wskazano, że w przypadku Skarżącego rokowania są zdecydowanie niekorzystne, wymaga on opieki i pomocy osób drugich.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie stoi na stanowisku, że przywołane powyżej stwierdzenia Sądu nie utraciły przymiotu aktualności.

Zarówno Prezydent, jak i Kolegium, w swoich decyzjach wskazały, że Skarżący jest człowiekiem chorym, wymagającym opieki ze strony innych osób, bez rokowań na aktywizację zawodową w najbliższej przyszłości. Był kilkukrotnie hospitalizowany psychiatrycznie, poza tym regularnie przychodził na wizyty lekarskie i stosował się do zalecanej farmakoterapii, jednak mimo to nie udało się uzyskać pełnej poprawy objawowej. Oprócz wycofania i trudności w kontaktach interpersonalnych pojawiły się także objawy wytwórcze, które ulegają okresowemu nasileniu. W zaświadczeniach lekarskich zawarto także wskazanie stałego leczenia i korzystania z opieki środowiskowej oraz zawarto informację, że Strona obecnie nie może podjąć pracy ani terapii. Zgromadzona w toku postępowania administracyjnego dokumentacja daje obraz poważnych problemów zdrowotnych oraz spowodowanych nimi trudności w funkcjonowaniu, w tym konieczności korzystania z pomocy społecznej i niemożności podjęcia zatrudnienia.

Jednocześnie jednak, wbrew wytycznym wynikającym z ww. wyroków, uchyliły się od oceny tych okoliczności, stwierdzając jedynie, że nie mają kompetencji do kwestionowania specyfikacji choroby Skarżącego, a posiadana dokumentacja - w tym zasadniczo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 16 kwietnia 2019 r. – wskazuje na okresowy charakter niepełnosprawności, co przemawia za odmową umorzenia ciążącej na Skarżącym zaległości zarówno w całości, jak i w części.

Organy zauważyły, że Skarżący choruje przewlekle od 12 lat i wymieniły uzyskiwane przez Skarżącego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (tj. orzeczenia z dnia [...] kwietnia 2013 r., [...] kwietnia 2016 r., [...] kwietnia 2019 r.), skupiając się zasadniczo na fakcie, że lekarze specjaliści, pomimo długotrwałego złego stanu zdrowia, nie znaleźli podstawy do zmiany stopnia niepełnosprawności z umiarkowanego na znaczny, zaś aktualne orzeczenie ma charakter czasowy, gdyż wydano je do dnia 15 kwietnia 2024 r. Organy zdają się natomiast nie dostrzegać, że zdiagnozowana u Skarżącego schizofrenia paranoidalna stanowi zaburzenie psychiczne, charakteryzujące się zmienionym chorobowo, nieadekwatnym odbiorem i oceną rzeczywistości, tym samym jest to choroba psychiczna w rozumieniu ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Schizofrenia jest chorobą, którą leczy się objawowo, lecz nie da się jej wyleczyć, tym samym nawraca ona w nasilonej formie.

Ponadto, co istotne, orzeczenia wydawane są Skarżącemu cyklicznie od 2013 r., co pozwala na uzasadnione przyjęcie, że skoro stan zdrowia Skarżącego od 1 marca 2013 r. (data od której datuje się ustalony stopień niepełnosprawności) nie uległ poprawie, a obecnie obowiązujące orzeczenie zakłada, że do 15 kwietnia 2024 r. również nie ulegnie ona poprawie, to prawdopodobne jest, iż umiarkowany stopień niepełnosprawności przyznany Skarżącemu może mieć tendencję wzrostową ku większemu poziomowi niepełnosprawności, a nie spadkową ku całkowitemu wyleczeniu – jak wskazują organy. W tym układzie stanowisko organów, w którym w dalszym ciągu twierdzą, że skoro lekarze nie widzą podstaw do uznania Skarżącego za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym oraz trwale niezdolną do podjęcia zatrudnienia, to z uwagi na wiek Skarżącego ([...] lata) za jakiś czas będzie on całkowicie zdolny do podjęcia pracy – jawi się jako niczym nieuzasadniona polemika z zaleceniami Sądu, który w wytycznych wskazał na konieczność zbadania sytuacji wnioskodawcy ze szczególną starannością, w której winna się również mieścić ocena potencjalnych możliwości uzyskania dochodów w przyszłości. W przypadku osób chorych przewlekle, ocena ta powinna obejmować również ustalenie, czy istnieją realne szanse (podkreślenie własne Sądu) na aktywizację zawodową.

Powyższe okoliczności w żaden sposób nie zostały wzięte pod uwagę ani przez organ I instancji, ani też przez organ odwoławczy. Samo bowiem dokonanie stosownych ustaleń przez Prezydenta Miasta K. nie jest wystarczające, skoro w żaden sposób nie odniósł się do nich, odmawiając Skarżącemu umorzenia należności nie tylko w całości, ale także i w części.

Tymczasem, zgodnie z treścią art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Ponadto - w świetle wytycznych Sądu, który wskazał, że przy ocenie okoliczności sprawy należy rozróżnić sytuacje, w których osoba zobowiązana, pomimo możliwości podjęcia zatrudnienia i polepszenia swojej sytuacji materialnej nie czyni w tym kierunku żadnych starań, od sytuacji, w której aktywność zawodowa dłużnika jest ograniczona z przyczyn od niego niezależnych, w szczególności z powodu choroby - jako niezrozumiałe jawi się akcentowanie przez organ I instancji faktu, iż Skarżący do tej pory nie przyjął propozycji organu co do wystąpienia z wnioskiem o rozłożenie zaległości na raty lub o odroczenie terminu płatności. Skoro na obecne dochody Skarżącego składa się wyłącznie pomoc publiczna, tj. zasiłek stały w kwocie [...]zł miesięcznie oraz pomoc finansowa w formie zasiłków celowych na zabezpieczenie podstawowych potrzeb bytowych (w postaci m.in. żywności, środków czystości, higieny osobistej, odzieży, obuwia) i dochody te nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych Strony, to i tak wniosek o rozłożenie płatności na raty nie mógłby zostać rozpoznany pozytywnie z uwagi na brak nadwyżki kwotowej na pokrycie ustalonych rat zadłużenia.

Ponadto, wobec braku jednoznacznych wskazań co do terminu, w którym Skarżący mógłby podjąć zatrudnienie i rozpocząć spłatę zadłużenia, wystąpienie z wnioskiem o odroczenie terminu płatności również byłoby nieracjonalne.

Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdził, że organy nie wypełniły nałożonych nań obowiązków, nie zastosowały się bowiem do wskazań Sądu co do dalszego postępowania, wyrażonych w orzeczeniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2017 r. i 21 listopada 2019 r., które są dla organów wiążące w niniejszej sprawie, stosownie do art. 153 P.p.s.a., naruszając tę normę postępowania, której niewątpliwie są adresatem.

W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uwzględnił skargę i działając na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzekł o uchyleniu decyzji organów obu instancji.

Rozpatrując ponownie sprawę, organ uwzględni przedstawioną wyżej ocenę prawną sprawy przedstawioną przez Sąd, a w szczególności, że aktywność zawodowa Dłużnika jest ograniczona z przyczyn od niego niezależnych, tj. z powodu choroby, która uniemożliwia Mu właściwe kierowanie swoim postępowaniem, a następnie podjąć rozstrzygnięcie i uzasadnić je zgodnie z regułami obowiązującymi w postępowaniu administracyjnym.

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie § 1 ust. 1 i 2 zarządzenia Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obszarem, na którym wystąpił stan epidemii oraz art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach wiązanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842).

Orzeczenia powołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na internetowej stronie pod adresem: www.nsa.gov.pl