Uzasadnienie
Sygn. akt II SA/Sz [...]
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. działający z upoważnienia Prezydenta miasta S. ustalił wobec S. Ł. opłatę za pobyt ojca - W. Ł. w Domu Pomocy Społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych w P. z siedzibą w Ż. na kwotę [...]zł miesięcznie od grudnia 2018 r., z czego W. Ł. ponosił odpłatność za pobyt w DPS w wys. 70% swojego dochodu, tj. [...] zł. Różnicę wysokości [...] zł między całkowitym kosztem utrzymania mieszkańca a opłatą W. Ł. na konto DPS przekazywał Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej.
Wskazany organ decyzją z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] zmienił ww. decyzję w ten sposób, że od [...] marca 2020 r. ustalił wysokość opłaty za pobyt ojca strony w DPS w wysokości [...] zł.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w toku prowadzonego postępowania ustalono, iż S. Ł., jako syn W. Ł., mieści się w katalogu członków rodziny, którzy - zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r.1, poz. 507 ze zm.); dalej: "u.p.s." - zobowiązani są do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca DPS. Wobec tego, organ wystąpił z wnioskiem do MOPR w S. o przeprowadzenie w miejscu zamieszkania strony wywiadu środowiskowego. Strona skontaktowała się telefonicznie z organem i poinformowała, że nie wyraża zgody na rozeznanie swojej sytuacji i nie widzi potrzeby spotkania. Pracownik socjalny nawiązał osobisty kontakt ze stroną. Podczas rozmowy strona złożyła oświadczenie, że obecnie zamieszkuje poza granicami kraju, tj. w [...], a w S. posiada tylko adres zameldowania. Strona nie udostępniła swojego dokładnego adresu pobytu i poinformowała, że nie pracuje w Polsce i nie płaci podatku dochodowego.
Strona nie wyraziła również zgody na podanie wysokości swoich dochodów i na pokrywanie kosztów pobytu ojca w DPS. W związku z tym, [...] marca 2020 r. wszczęto ponownie postępowanie administracyjne w sprawie zmiany decyzji dotyczącej odpłatności strony za pobyt ojca strony w DPS. Wobec nieumożliwienia organowi rozeznania aktualnej sytuacji materialno-bytowej, rodzinnej i zdrowotnej, a także niezłożenia jakiegokolwiek oświadczenia w tej sprawie, organ - na podstawie art. 61 ust. 2e u.p.s. - wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. ustalił wobec strony od grudnia 2018 r. opłaty za pobyt ojca w ww. DPS w wysokości [...] zł.
Organ wyjaśnił także, że - z uwagi na zmianę średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w DPS oraz wydanie decyzji wobec D. Ł. - wnuka W. Ł. za jego pobyt w DPS - od marca 2020 r. ulega zmianie wysokość opłaty strony za pobyt ojca strony w DPS na kwotę [...]zł (tj. całkowity koszt utrzymania mieszkańca [...] zł pomniejszony o odpłatność W. Ł. - [...] zł oraz o odpłatność D. Ł. - [...] zł). Organ dodał, że trzecią osobą zobowiązaną jest H. Ł. (żona W. Ł.), która nie ponosi opłaty z uwagi na to, iż jej dochód nie przekracza 300% kryterium dochodowego.
Pismem z dnia [...] czerwca 2020 r. strona wniosła odwołanie od ww. decyzji, podnosząc naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a., z uwagi na to iż organ nie wykazał jednoznacznie, aby dochód odwołującego nie przekroczył 300% kryterium dochodowego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Organ odwoławczy wskazał, że z akt sprawy wynika, iż strona nie współpracowała z organem I instancji, w związku z czym nie można było przeprowadzić wywiadu środowiskowego aktualizującego sytuację rodziny. Nadto strona oświadczyła, iż nie będzie partycypować w kosztach utrzymania ojca i nie wyraża zgody na podanie informacji dotyczących swojej obecnej sytuacji.
Powołując następnie brzmienie art. 61 ust. 2e u.p.s., organ odwoławczy wskazał, że aktualny koszt utrzymania w DPS wynosi [...] zł natomiast W. Ł. ponosi opłatę w wysokości [...] zł, do uiszczenia pozostała więc opłata w wysokości [...] zł. Na podstawie art. 61 ust. 2f u.p.s. organ wskazał, iż kolejność osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności wygląda następująco: w pierwszej kolejności opłatę ponosi małżonek, a następnie zstępni. W sprawie H. Ł. nie ponosi odpłatności z uwagi na zbyt niski dochód, w związku z czym obowiązek ponoszenia odpłatności w wysokości nieuiszczonej ([...] zł) przechodzi na żyjących zstępnych, w tym samym zakresie. Zobowiązani do odpłatności są więc S. Ł. (syn) oraz D. Ł. (wnuk).
Wobec tego, że strona nie zawarła umowy oraz uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu środowiskowego opłatę należało ustalić w pełnym dopuszczalnym wymiarze. Decyzja organu I instancji jest więc prawidłowa, a podnoszone zarzuty nie znajdują oparcia w stanie prawnym i faktycznym sprawy.
Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, wniósł skargę na powyższą decyzję, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. polegające na błędnej ocenie zgromadzonych dowodów oraz braku zgromadzenia dowodów i przyjęcie, że skarżący jest zobowiązany do pokrywania kosztów pobytu ojca w DPS, pomimo że organ wskazał, iż nie był w stanie jednoznacznie ocenić czy dochód skarżącego nie przekracza 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, co doprowadziło do naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 61 ust. ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s poprzez przyjęcie, że skarżący jest zobowiązany do uiszczania opłaty za pobyt ojca w DPS, jako zstępny, pomimo że posiadany dochód na osobę nie jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.
Skarżący wniósł - na podstawie art. 145 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.); dalej: "p.p.s.a." - o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania w sprawie jak też o rozważenie przez sąd zastosowania art. 135 p.p.s.a. i uchylenie decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że aktualnie nie uzyskuje żadnego dochodu, jest osobą starszą i pozostaje na utrzymaniu matki oraz partnerki, które pokrywają wszystkie bieżące koszty związane z jego utrzymaniem, tj. opłaty za mieszkanie, ubrania, wyżywienie, środki czystości. Skarżący podał także, że nie ma własnego źródła dochodu, w związku z czym nie jest w stanie wygospodarować dodatkowych środków na utrzymanie ojca w DPS.
Nadto, według skarżącego, z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, aby organ wyjaśnił, czy jego sytuacja materialna pozwala na przyjęcie, iż jego dochód jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje
Przedmiotem skargi jest decyzja organu odwoławczego, którą utrzymał w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie zmiany decyzji własnej z dnia [...] marca 2020 r., którą ustalono nową wysokość opłaty za pobyt ojca skarżącego w DPS.
W sprawie znajdują zastosowanie następujące regulacje prawne:
Zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s., pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny.
Na podstawie art. 61 ust. 1 u.p.s., obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:
- 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,
- 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,
- 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej
- - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Na podstawie art. 61 ust. 2 u.p.s., opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:
- 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu
- 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:
- a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,
- b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;
- 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. 2a. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą wnosić osoby niewymienione w ust. 2. 2b. W przypadku, o którym mowa w ust. 2a, gmina wnosi opłatę w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a.
2c. W przypadku, o którym mowa w ust. 2a, art. 103 ust. 2 stosuje się odpowiednio.
2d. W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2.
Stosownie do przepisu art. 61 ust. 2e u.ps., w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia (2f).
W badanej sprawie miesięczny koszt pobytu ojca skarżącego w ww. DPS został ustalony na kwotę [...]zł, przy czym opłatę za pobyt w wysokości [...] zł (70% dochodu) wnosi ojciec, natomiast pozostałą część kwoty rozdzielono proporcjonalnie na skarżącego (syna) i D. Ł. (wnuka) po [...] zł miesięcznie. H. Ł. (żona) nie ponosi odpłatności z uwagi na zbyt niski dochód.
Skarżący kwestionuje obliczoną we wskazany sposób należność zarzucając, że organy naruszyły przepisy u.p.s. oraz przepisy postępowania, gdyż aktualnie skarżący nie uzyskuje żadnych dochodów oraz pozostaje na utrzymaniu matki i partnerki. Skarżący zarzuca także, że organy nie wyjaśniły, czy jego sytuacja materialna pozwala na przyjęcie, że jego dochód jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego.
Z analizy akt sprawy wynika, że wydanie tej decyzji poprzedziło postępowanie, w toku którego skarżący uchylał się od współpracy z organem i udzielenia rzetelnych oraz wiarygodnych informacji w przedmiocie swojej sytuacji majątkowej. W sprawie znajdują się dokumenty wskazujące, że pracownik socjalny podejmował próby umówienia się ze skarżącym, celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, o czym świadczy wezwanie organu z dnia [...] października 2018 r., na które skarżący nie odpowiedział. Następnie, jak wynika z pisma organu z dnia [...] listopada 2018 r., podczas rozmowy telefonicznej skarżący oświadczył, iż nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu i nie widzi potrzeby spotykania z pracownikiem socjalnym.
Z kolei, skierowane do skarżącego pismo z dnia [...] listopada 2018 r., którym zawiadomiono skarżącego o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt ojca w DPS i wezwano do złożenia na załączonych drukach m.in oświadczenia o sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego, skarżący nie odebrał. Skarżący był również informowany o zakończeniu postępowania i prawie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów (pismo z dnia [...] grudnia 2018 r.). Skarżący miał zatem świadomość zarówno tego, że ciąży na nim obowiązek pokrycia kosztów pobytu ojca w DPS, jak i tego w jaki sposób wysokość odpłatności jest ustalana.
Nadto z pisma z dnia [...] października 2019 r. wynika, że skarżący nie przebywa na terenie S.. Matka skarżącego potwierdziła, że skarżący zamieszkuje za granicą. Nadto, pismem z dnia [...] grudnia 2019 r., zawiadomiono skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia wysokości zastępczo wniesionych opłat obciążających skarżącego oraz o możliwości wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego, lecz skarżący tej korespondencji nie odebrał. Natomiast, oświadczeniem z dnia [...] marca 2020 r., skarżący wskazał, że nie przebywa na terenie kraju, na stałe zamieszkuje w [...], nie wyraża zgody na podanie adresu i oświadczył, że nie odprowadza w Polsce podatku i nie wyraża zgody na podanie swoich zarobków ani na ponoszenie kosztów za pobyt ojca w DPS.
W ocenie sądu, skarżący nie może skutecznie powoływać się na zaniechanie przez organ wyjaśnienia jego sytuacji materialnej, skoro to na skutek świadomego działania skarżącego sytuacja ta nie została wyjaśniona. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że wprawdzie to na organie ciąży obowiązek przeprowadzenia postępowania, zgromadzenia i wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, jednak nie wyłącza to ani inicjatywy dowodowej strony, ani jej powinności współdziałania z organem w taki sposób, aby cel postępowania, to jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i załatwienie sprawy, przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.), został osiągnięty. Współdziałanie z organem ma istotne znaczenie w tych obszarach, w których możliwości ustalenia stanu faktycznego przez organ są ograniczone, a uzyskanie materiału dowodowego, tak jak w badanej sprawie, jest uzależnione od aktywności strony.
Dotyczy to wskazania dochodów skarżącego. Skoro zatem skarżący w toku całego postępowania poprzedzającego wydanie decyzji przez organ I instancji, pomimo kierowanej do niego korespondencji w sprawie, przyjął całkowicie bierną postawę, nie stawiając się w ośrodkach pomocy społecznej celem umożliwienia sporządzenia z nim wywiadu środowiskowego, nie wyrażając przy tym jakiejkolwiek gotowości zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., to organy miały wszelkie podstawy do uznania, że wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 61 ust. 2e u.p.s. Ratio legis ww. przepisu jest możliwość ustalenia, w drodze decyzji, opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej osobom uchylającym się od współpracy z organem w tym zakresie, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane.
W tej sytuacji, skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, bowiem sąd - dokonując kontroli zaskarżonej decyzji według kryterium zgodności z prawem - nie stwierdził naruszenia przepisów, które skutkowałoby koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego.
W tym stanie rzeczy, uznając, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, sąd - na podstawie art. 151 p.p.s.a. - orzekł o oddaleniu skargi.