Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczeciniez 4 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Sz 862/20

Uzasadnienie

1. Wnioskiem złożonym w formie elektronicznej (platforma bankowa) w dniu 19 lipca 2019 r. M. M. (dalej przywoływana jako: "Skarżąca") wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci J. M. i W. M.

2. Pismem z dnia 5 sierpnia 2019 r. Organ I instancji wezwał Skarżącą do uzupełnienia danych o oświadczenie w celu ustalenia państwa właściwego do wypłaty świadczeń rodzinnych. Pismo doręczono Skarżącej w drodze tzw. doręczenia zastępczego (art. 44 K.p.a.)

3. Pismem z dnia 22 maja 2020 r. Skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do dokonania czynności- złożenia oświadczenia, wskazując, że nie otrzymała awizo, że ze względu na zatrudnienie męża za granicą co rok jest sprawdzana na okoliczność korzystania ze świadczeń w [...] i że decyzja zawsze przychodziła w marcu zatem cierpliwie do tego czasu czekała. Wskazała na trudną sytuację, że jest matką [...] dzieci, zaś mąż ze względu na pandemię jest na "postojowym".

4. Postanowieniem z dnia [...] maja 2020 r., znak: [...], wydanym z upoważnienia Prezydenta Miasta S., Organ odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku złożonego dnia 19 lipca 2019 r. przez Skarżącą o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci J. M. i W. M..

5. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżąca wskazała, że w okresie od 5 do 21 sierpnia 2019 przebywała z dziećmi na urlopie (dołączyła wyciągi z konta potwierdzające aktywność finansową we wskazanym miejscu), nie mogła odebrać żadnej korespondencji, zaś awizo w skrzynce nie było. Podkreśliła, że wniosek składała drogą elektroniczną, że Organ posiada wszystkie jej dane, które od 2008 r. są niezmienne, że podała adres przebywania pozostałych członków rodziny wskazujące na pierwszeństwo państwa właściwego do wypłaty świadczeń.

Wskazała, że cztery miesiące wcześniej (w marcu 2019 r.), otrzymała decyzję za lata świadczeniowe [...], a w kwietniu 2018 r. za lata [...]. Wskazanie terminów decyzji z lat wcześniejszych w ocenie Skarżącej uzasadnia czas podjęcia przez nią interwencji w sprawie ustalenia etapu postępowania obecnej sprawy. Wskazała na wadliwość awizo.

6. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2020 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 58 § 1 i 2 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej przywoływana jako: "K.p.a."), po rozpatrzeniu zażalenia, utrzymało w mocy postanowienie Organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zdaniem Kolegium Skarżąca uchybiła terminowi do dokonania czynności i nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu.

1. 7. Niezadowolona z treści rozstrzygnięcia Skarżąca wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Zaskarżając postanowienie w całości, podniosła zarzuty naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1. a) art. 58 § 1 i 2 K.p.a. poprzez bezpodstawne rozstrzyganie a w konsekwencji odmowę przywrócenia terminu do dokonania czynności – złożenia oświadczenia podczas gdy wezwanie organu do uzupełnienia braku formalnego wniosku należało uznać za bezskuteczne,
2. b) art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 K.p.a., poprzez jego niezastosowanie i zaniechanie uchylenia zaskarżonego postanowienia i umorzenia postępowania pierwszej instancji w całości, podczas gdy prowadzenie postępowania w przedmiocie przywrócenia terminu do dokonania czynności należało uznać za bezprzedmiotowe, c) art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm., dalej przywoływana jako: "ustawa 500+", poprzez pominięcie przedmiotowego przepisu, a w konsekwencji błędne uznanie, że organ I instancji zasadnie wezwał Skarżącą do uzupełnienia braków formalnych wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, co w konsekwencji doprowadziło do bezprzedmiotowego rozstrzygania w sprawie przywrócenia terminu do dokonania czynności – złożenia oświadczenia.

Z ostrożności procesowej Skarżąca zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła także naruszenie:

1. d) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a., poprzez niedokładne i niepełne zbadanie stanu faktycznego sprawy, co miało wpływ na odmowę przywrócenia Skarżącej terminu do dokonania czynności, a także niewyczerpujące uzasadnienie stanowiska w tym zakresie,
2. e) art. 58 § 1 i 2 K.p.a., poprzez odmowę przywrócenia terminu pomimo tego, że Skarżąca uprawdopodobniła, że uchybienie nie nastąpiło z jej winy.

Mając na uwadze powyższe zarzuty, wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego jego wydanie postanowienia Organu I instancji i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie obu postanowień i zasądzenie kosztów postępowania.

1. 8. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę podtrzymało dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

1. 9. W tej sprawie istotne są dwa zagadnienia, które nie zostały przez Organy dostrzeżone, a które niezależnie od siebie powodują eliminację obu postanowień z obiegu prawnego.

Pierwszym z nich jest zagadnienie elektronicznego składania wniosków i skutków z tego płynących.

W sprawie niesporne jest, że wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na dzieci J. M. i W. M., Skarżąca złożyła 19 lipca 2019 r. na okres świadczeniowy [...] r. drogą elektroniczną, w rozumieniu art. 13 ust. 5 ustawy 500+. Nie jest to kwestionowane przez Organ.

We wniosku skarżąca podała imię, nazwisko, nr PESEL (str. 1, Część I, pkt 1, ppkt 1-3 wniosku), adres poczty elektronicznej – e-mail (str. 1, Część I, pkt 1, ppkt 8 wniosku). Na ostatniej stronie formularza wniosku zawarta jest informacja, że wnioski i załączniki do wniosku składane w postaci elektronicznej za pomocą systemów, o których mowa w art. 13 ust. 5 pkt 3 ustawy podpisane przy użyciu danych obejmujących imię, nazwisko oraz numer PESEL są równoważne pod względem skutków prawnych dokumentowi opatrzonemu podpisem własnoręcznym. Informacja ta wynika z art. 13 ust. 9 ustawy.

Zdaniem Sądu, skoro Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego drogą elektroniczną, to wezwanie Skarżącej dokonane w trybie art. 19 ust. 2 ustawy, winno nastąpić także za pomocą środków komunikacji elektronicznej, a nie w formie pisemnej.

Zauważyć należy, że w sprawach z zakresu świadczeń wychowawczych, w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się przepisy K.p.a. (art. 28 ustawy). Zgodnie natomiast z art. 39ą § 1 K.p.a. doręczenie (zwykłych) pism (np. wezwań, zawiadomień) następuje za pomocą środków komunikacji elektronicznej w rozumieniu art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (w szczególności poprzez pocztę elektroniczną), jeżeli strona lub inny uczestnik postępowania spełni jeden z następujących warunków: 1) złoży podanie w formie dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą organu administracji publicznej;

1. 2) wystąpi do organu administracji publicznej o takie doręczenie i wskaże organowi administracji publicznej adres elektroniczny;
2. 3) wyrazi zgodę na doręczanie pism w postępowaniu za pomocą tych środków i wskaże organowi administracji publicznej adres elektroniczny.

Z powyższego przepisu wynika zatem, że organ jest obowiązany doręczać swe pisma stronie drogą elektroniczną, jeżeli strona uprzednio złożyła organowi tą drogą podanie w formie dokumentu elektronicznego (art. 39ą § 1 pkt 1 K.p.a.).

Przenosząc powyższe na tę sprawę, skoro Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego drogą elektroniczną w formie dokumentu elektronicznego, Prezydent S. wszelkie wezwania powinien kierować także drogą elektroniczną, w trybie art. 19 ust. 2 w zw. z art. 28 ustawy i art. 39ą § 1 pkt 1 K.p.a.. Sporządzenie zaś wezwania w formie pisemnej (pismo z 5 sierpnia 2019 r.) i doręczenie go Skarżącej za pośrednictwem poczty uznać należy wadliwe i nie rodzące skutków prawnych.

Wskazać należy, że sprawa z wniosku złożonego w sposób, o którym mowa w art. 13 ust. 5 pkt 2 i 3, załatwiana jest w formie pisemnej (art. 13 ust. 15 ustawy). Załatwienie sprawy (a nie rozpoznanie wniosku) następowało tylko i wyłącznie poprzez wydanie decyzji rozstrzygającej sprawę, co do istoty lub w inny sposób (art. 104 i art. 105 k.p.a. w zw. z art. 28 ustawy). W zakresie tego pisma kwalifikowanego ustawa wyłączyła możliwość zastosowania art. 14 i art. 109 § 1 k.p.a. (możliwość doręczenia decyzji stronie za pomocą środków komunikacji elektronicznej).

Również w przypadku nieprawidłowo wypełnionego wniosku (braków formalnych samego podania, ale nie braku załączników) organ wzywa tylko i wyłącznie pisemnie osobę ubiegającą się o świadczenie wychowawcze do uzupełnienia lub poprawienia wniosku w terminie 14 dni od otrzymania wezwania, pod rygorem pozostawienia bez rozpoznania (art. 19 ust. 1 ustawy).

Taka sytuacja nie wystąpiła w badanej sprawie, ponieważ Organ I instancji wzywał Skarżącą do złożenia dokumentów, w trybie art. 19 ust. 2 ustawy (brak zastrzeżenia wezwania w formie pisemnej), a więc do złożenia innego dokumentu w rozumieniu art. 13 ust. 4 pkt 3 lit. d ustawy.

Wobec tego należało uznać, że skoro Skarżąca nie została skutecznie wezwana do przedłożenia wskazanych dokumentów, to nie miało miejsca uchybienie terminu do dokonania tej czynności. Nadto w aktach sprawy brak jest zawiadomienia Skarżącej o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania, co świadczy o tym, że postępowanie o przyznanie świadczenia wychowawczego na dzieci J. i W. M., zainicjowane wnioskiem z 19 lipca 2019 r. jest nadal w toku.

Trzeba też wskazać, że skarżąca w dniu 4 grudnia 2019 r. złożyła do organu

Wobec tego, że ani Organ I instancji, ani Kolegium nie dostrzegli, że czynność wezwania była wadliwa i przez to pozbawiona skutków prawnych (brak uchybionego terminu), to Sąd uznał, że odmowne postanowienie Organu I instancji z dnia [...] grudnia 2019 r. zostało wydane z mającym istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem art. 58 i art. 59 § 1 k.p.a., a postanowienie Kolegium z dnia [...] kwietnia 2020 r. mającym istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a.

1. 10. Drugim zagadnieniem niedostrzeżonym przez Organy obu instancji jest kwestia właściwości organu.

Zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy 500+, w przypadku gdy osoba, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami RP w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami wojewodzie.

Wskazać należy, że we wniosku złożonym w dniu 19 lipca 2019 r., Skarżąca na s. 4 wniosku oświadczyła, że jeden z członków jej rodziny – S. M. przebywa poza granicami kraju, tj,. w [...], jednocześnie wskazała adres jego przebywania oraz pracodawcę.

Zadaniem Organu I instancji było zatem w tym przypadku postąpienie zgodnie z dyspozycją wskazanej normy art. 16 ust. 1 ustawy 500+, tj. przekazanie wniosku wojewodzie, jako organowi właściwemu. I to wojewoda może następnie w razie wątpliwości wzywać Skarżącą do uzupełniania braków, nie zaś Prezydent S.. Wojewoda także jest w tej sprawie właściwy do ew. pozostawienia wniosku bez rozpoznania w przypadku jego nieuzupełnienia przez Skarżącą na wezwanie.

11. W ponownie prowadzonym postępowaniu Prezydent Miasta S. weźmie pod uwagę zaprezentowaną w niniejszym wyroku ocenę prawną i w oparciu o art. 105 § 1 w zw. z art. 126 K.p.a., wyda postanowienie o umorzeniu postępowania wpadkowego wywołanego wnioskiem Skarżącej z 22 maja 2020 r. o przywrócenie terminu. Organ I instancji będzie miał na uwadze to, że postanowienie umarzające postępowanie o przywrócenie terminu może doręczyć stronie na piśmie za pośrednictwem operatora pocztowego lub za pomocą środków komunikacji elektronicznej, stosownie do art. 109 § 1 w zw. z art. 126 K.p.a.

Wobec tego celowe wydaje się, aby organ wpierw wyjaśnił, mając na uwadze zasady z art. 7, art. 8 § 1 i art. 9 K.p.a., w jaki sposób wskazane wyżej postanowienie winno być doręczone Skarżącej. Następnie Organ I instancji, przekaże wniosek Skarżącej z 19 lipca 2019 r. zgodnie z właściwością – wojewodzie, także informując o tym Skarżącą.

12. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), orzekł o uchyleniu postanowień Organów obu instancji.

13. Końcowo Sąd podnosi, że w związku z obowiązkiem podejmowania działań służących przeciwdziałaniu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r. poz. 374).