Uzasadnienie
Skarżący H.S. i H. S. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r., nr [...] utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie wymierzenia skarżącym kary pieniężnej w wysokości [...] zł za zajęcie pasa drogowego drogi powiatowej ul. [...] w [...] (działka nr [...] "dr" oraz nr [...] "dr" z obrębu[..])o powierzchni [..] m2 na prawach wyłączności (pod komis samochodowy) bez zezwolenia zarządcy drogi, w terminie od dnia [..] r. do dnia [..] r
Skarżący wezwani do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego od złożonej skargi w wysokości [...] zł, wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu wniosku podali, że ich niskie dochody nie wystarczają na pokrycie bieżących kosztów utrzymania a uregulowanie kwoty wpisu sądowego w ich sytuacji materialnej jest niemożliwe.
Wnioskodawcy prowadzą dwuosobowe gospodarstwo domowe, nie mają nikogo na utrzymaniu. Jako posiadany majątek wskazali dom o powierzchni 136 m2 oraz działkę o powierzchni [..] ha. Łączny miesięczny dochód Ich gospodarstwa domowego wynosi ok. [...] zł i składa się na niego emerytura H. S. w wysokości [..] zł oraz emerytura H. S. w wysokości ok. [...] zł.
W ramach dodatkowego postępowania wyjaśniającego prowadzonego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) powoływanej dalej jako P.p.s.a. wnioskodawcy zostali wezwani do przedłożenia:
- - dowodów potwierdzających wydatki ponoszone na utrzymanie domu (np. czynsz, woda, prąd) i inne niezbędne wydatki z okresu ostatnich trzech miesięcy,
- - wyciągów z posiadanych przez skarżących kont bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy,
- - decyzji w sprawie podatku od nieruchomości na rok 2010,
- - wskazania na jakich zasadach udostępnili zięciowi M. M. ziemię na prowadzenie autokomisu przy ul.[..], np. kserokopii umowy,
- - oświadczenia, czy zięć i córka prowadzą ze skarżącymi wspólne gospodarstwo domowe, jeżeli tak to przesłanie dowodów potwierdzających wysokość ich miesięcznych dochodów oraz podanie w jakiej części partycypują oni w kosztach ponoszonych na utrzymanie domu w terminie 7 dni od daty doręczenia niniejszego pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy.
W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawcy przedłożyli decyzję Prezydenta Miasta [...] w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2010 z uzasadnienia którego wynika, że wysokość zobowiązania za budynki pozostałe –gospodarcze o pow. 200 m2 wynosi [..] zł, budynki lub ich części mieszkalne o pow. 136 m2 – 84 zł, grunty związane z działalnością gospodarczą o pow. 200 m2 51,33 zł. Dodatkowo skarżący załączyli faktury opłat za prąd i gaz, z których wynika, że miesięczne opłaty z tego tytułu wynoszą odpowiednio ok. [...] zł i [...] zł miesięcznie, umowę nieodpłatnego użyczenia terenu i pomieszczenia gospodarczego zięciowi M.i M.. Wnioskodawcy oświadczyli także, że nie prowadzą z córką i zięciem wspólnego gospodarstwa domowego, na dowód czego przedłożyli rachunki za media wystawiane na córkę. Wyciągów z rachunków bankowych nie przedłożyli, nie wskazali też powodu tego zaniechania.
Zdaniem orzekającego wniosek H. S. i H. S. zasługuje na uwzględnienie w części.
Zwolnienie od kosztów sądowych w ramach instytucji prawa pomocy zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym).
Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, gdy sytuacja majątkowa strony jest ciężka, gdy strona pozbawiona jest środków do życia lub posiadane środki są tak niewielkie, że zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie SN z dnia 24.09.1984 r. sygn. II CZ 104/84).
Zatem udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Należy również mieć na uwadze, że zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 241 § 1 P.p.s.a, zgodnie z którą do uiszczania kosztów sądowych obowiązany jest ten kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki.
W rozpoznawanej sprawie skarżący wykazali, że Ich miesięczny dochód wynosi [...] zł, a ponoszone niezbędne wydatki związane z utrzymaniem domu to kwota rzędu [...] zł miesięcznie. Jednakże rozpoznając przedmiotowy wniosek nie można pominąć faktu, że skarżący dysponują gruntem związanym z działalnością gospodarczą oraz budynkami gospodarczymi. Teren ten użyczyli nieodpłatnie zięciowi, który prowadził na nim komis samochodowy, który niewątpliwie przynosił dochód. Udostępniając grunty nieodpłatnie skarżący pozbawiają się regularnych dochodów, które mogliby przeznaczyć na swoje potrzeby.
Równocześnie należy zwrócić uwagę, na fakt, że prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły, a udzielenie prawa pomocy winno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe.
Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Skarżący posiadają bowiem majątek, który może stanowić źródło regularnych dochodów.
Reasumując należy uznać, iż powyższe daje podstawy do stwierdzenia, że skarżący posiadają obiektywną zdolność do uzyskania środków nie tylko na niezbędne utrzymanie, ale także na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Jednakże mając na uwadze wysokość stałego dochodu uzyskiwanego przez skarżących, referendarz sądowy uznał, że uiszczenie wpisu sądowego wpisu w całości mogłoby prowadzić do uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawców, dlatego postanowił jak w sentencji.