Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] Wójt Gminy S. na podstawie art. 17, art. 24, art.25 ust. 1, art.32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm.), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466), art.6 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r., poz.300), odmówił E. N. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na rzecz sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – matką I. B..
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że na podstawie zebranej dokumentacji stwierdzono, że E. N. nie spełnia warunków określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z akt sprawy wynika bowiem, że E. N. jest emerytką i pobiera z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych świadczenie emerytalne (decyzja o waloryzacji emerytury z dnia [...] marca 2020 r.).
Zdaniem organu, E. N. nie podejmuje zatrudnienia, a także z niego nie rezygnuje ze względu na ustalone prawo do emerytury, które zgodnie z art. 17 ust.5 ustawy powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
Wójt podał także w uzasadnieniu decyzji, że osoba wymagająca opieki I. B. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, niepełnosprawność istnieje od 79-roku życia, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] września 2019r. E. N. jako córka faktycznie sprawuje całodobową opiekę nad swoją matką I. B. od lipca 2019 r.
W ocenie organu, w związku z powyższym, nie został spełniony również warunek wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy i podjęto decyzję o odmowie przyznania świadczenia.
Od decyzji odwołanie wniosła E. N., reprezentowana przez pełnomocnika. W odwołaniu strona zarzuciła naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego zastosowanie w okolicznościach stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny o niekonstytucyjności tego przepisu. Nadto skarżąca zarzuciła organowi błędną wykładnię art.17 ust.5 pkt 1a tejże ustawy poprzez przyjęcie, że okoliczność pobierania emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania przedmiotowego świadczenia, podczas gdy regulacja zawarta w art. 27 ust. 5 omawianej ustawy przewiduje, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenie pielęgnacyjnego i emerytury, osobie uprawnionej przysługuje prawo wyboru świadczenia korzystniejszego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111), po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że stosownie do treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, innym osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny oraz faktycznemu opiekunowi dziecka w przypadku, jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Natomiast w art. 17 ust. 5 tejże ustawy wskazano okoliczności, w jakich świadczenie to nie przysługuje. Jedną z takich okoliczności jest ustalone prawo do emerytury (pkt 1 lit. a).
W ocenie Kolegium, z przepisu tego jasno wynika, że jeżeli osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym krewnym ma ustalone prawo do emerytury, to przedmiotowe świadczenie nie przysługuje. E. N. ma ustalone prawo do emerytury, przyznane decyzją ZUS Oddział w K. (decyzja o waloryzacji z dnia [...] marca 2020 r.), co w świetle powołanych wyżej przepisów stanowi przeszkodę w przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką na niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Organ odwoławczy podkreślił dalej, że w tej sytuacji nie ma znaczenia niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, na który powołuje się organ I instancji, ponieważ w sprawie występuje negatywna przesłanka, o której mowa w art.17 ust. 5 pkt 1a, uniemożliwiająca przyznanie wnioskowanego świadczenia. Tym samym, decyzja organu jest prawidłowa i nie narusza prawa.
Odnosząc się do zarzutów odwołania, Kolegium stwierdziło, iż wbrew twierdzeniom pełnomocnika, treść art. 27 ust. 5 omawianej ustawy nie przewiduje zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury. Przepis ten odnosi się bowiem wyłącznie do zbiegu świadczeń pobieranych w ramach ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdzie świadczeniobiorca ma możliwość wyboru korzystniejszego świadczenia. W konsekwencji obowiązujące normy prawne nie przewidują możliwości wyboru przez osobę zainteresowaną prawa do świadczenia przyznanego w ramach innej ustawy, w tym wypadku ustawy o emeryturach i rentach, wypłacanych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Nie upoważniają również organu do orzekania z urzędu, które ze świadczeń jest korzystniejsze dla strony, pozostawiając decyzję o wyborze świadczenia - na zasadach ogólnych - stronie.
E. N., reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem, zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, zarzucając zaskarżonej decyzji:
- - naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu celów tej ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Mając powyższe na uwadze strona wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2020 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy S., zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania i o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podkreśliła, że rozpatrując przedmiotową sprawę organy poprzestały na literalnym brzmieniu art. 17 ust 5 pkt 1 lit a ustawy i przyjęły, że skoro ma ustalone prawo do emerytury, to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne. Jednakże, zdaniem skarżącej, zastosowanie wykładni systemowej oraz dyrektyw wykładni funkcjonalnej i celowościowej prowadzi do takiego rozumienia tego przepisu, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo emerytury, gdy uprawniony przy zbiegu uprawnień do tych świadczeń nie złoży oświadczenia o rezygnacji z prawa do emerytury.
Ponadto Naczelny Sąd Administracyjnego w wyroku z dnia 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19 wskazał, że zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne stało by sprzeczności z konstytucyjnymi zasadami równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69). W swoim orzecznictwie także Trybunał Konstytucyjny stoi konsekwentnie na stanowisku, iż obowiązkiem ustawodawcy jest stanowienie prawa, które będzie urzeczywistniało zasadę sprawiedliwości społecznej.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.").
Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sprawa została rozpoznana w trybie art. 119 p.p.s.a., zgodnie z zaakceptowanym przez organ wnioskiem strony.
Przedmiotem kontroli Sądu było rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111). O odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a tej ustawy. Natomiast organ I instancji za podstawę odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przyjął również art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, który utracił moc z dniem 23 października 2014 r. na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U. poz. 1443) w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.
Stosownie do treści art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
- 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
- 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Jednocześnie w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
Poza sporem pozostają okoliczności, że podopieczna skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe i jej niepełnosprawność istnieje od 79. roku życia, a skarżąca sprawuje całodobową opiekę nad matką.
Skarżąca ma ustalone prawo do emerytury, które według decyzji o waloryzacji emerytury od dnia [...] marca 2020 r. wynosi [...] co - w ocenie organów
- - stanowiło podstawową negatywną przesłankę przyznania jej wnioskowanego świadczenia.
Z powyższym stanowiskiem nie zgadza się skarżąca, uważając, że prawo do emerytury może stanowić negatywną przesłankę do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji gdy przy zbiegu tych świadczeń, uprawniony nie złoży oświadczenia o rezygnacji z prawa do emerytury.
W ocenie Sądu, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, prawo do emerytury nie może automatycznie przekreślać możliwości ubiegania się przez opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy. Sąd nie podziela zatem stanowiska organu odwoławczego, który powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, opowiedział się za wykładnią językową przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, wykluczającą możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie mającej prawo do emerytury.
Sąd nie podziela również stanowiska tej linii orzeczniczej sądów, zgodnie z którą osobie posiadającej uprawnienie do jednego ze świadczeń wymienionych w powyższym przepisie, należy przyznać świadczenie pielęgnacyjne, w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikającą z ustawy i pobieranym świadczeniem emerytalnym, a więc prawo do emerytury wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jedynie do wysokości tej emerytury. Zdaniem Sądu, wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 ustawy, który określa jednoznacznie kwotowo wysokość świadczenia pielęgnacyjnego i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji, w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Jak słusznie podnosi się w orzecznictwie niektórych sądów administracyjnych, że praktyka taka, niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno- rentowe (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 stycznia 2020 r. sygn. akt IV SA/Po 824/19 oraz wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 20 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Rz 1265/19 - CBOIS).
Na powyższe trudności zwrócił również uwagę Trybunał Konstytucyjny w przywoływanym przez skarżącą wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17, w którym podkreślił, że w systemie świadczeń rodzinnych brak jest rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia.
W ocenie Sądu natomiast, właściwa interpretacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, wymaga aby organ rozpoznający wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego miał na względzie ustawowy cel tego świadczenia, którym jest zrekompensowanie opiekunowi braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie więc prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających jedno ze wskazanych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy świadczeń w niższej wysokości niż świadczenie pielęgnacyjne powoduje, że cel instytucji świadczeń pielęgnacyjnych nie jest w stosunku do pewnej grupy opiekunów realizowany, pomimo, że sprawujący opiekę nie może podjąć pracy zarobkowej. Trzeba mieć bowiem na uwadze, że fakt uzyskania świadczeń emerytalnych nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia.
Sąd zauważa, że w wyroku sygn. akt SK 2/17 Trybunał Konstytucyjny również podkreślił, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem.
Ponadto, zdaniem Sądu, przy stosowaniu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, należy dokonać jego prokonstytucyjnej wykładni, pozwalającej na realizację zasad równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) i sprawiedliwości społecznej (art. 2).
W ramach omawianej ustawy funkcjonuje zasada wypłaty jednego świadczenia, wybranego przez osobę uprawnioną, w sytuacji zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 ustawy, na mocy którego, w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.
Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.
Stąd też, w ocenie Sądu, sprawiedliwym i uzasadnionym wartościami konstytucyjnymi, jest przyjęcie analogicznego rozwiązania w zakresie prawa do wyboru świadczenia, w sytuacji gdy osoba spełniająca warunki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pobiera inne świadczenie emerytalno-rentowe, w niższej wysokości niż wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne.
Słusznie więc skarżąca podkreśliła w odwołaniu, że reguła wyboru świadczenia z ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna mieć zastosowanie także w sytuacji zbiegu prawa do emerytury i prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a jej zastosowanie pozwala na wybór świadczenia korzystniejszego dla strony.
Z powyższych przyczyn Sąd orzekający w niniejszym składzie podziela stanowisko przyjęte w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2020 r. w sprawie I OSK 254/20, z dnia 27 maja 2020 r. I OSK 2375/19 oraz z dnia 11 sierpnia 2020 r. I OSK 764/20 (dostępne na stronie CBOIS) oraz w wyroku z dnia 15 grudnia 2020 r. I OSL 2006/20 (niepub.)
We wskazanych orzeczeniach podkreślono, z czym Sąd w obecnym składzie się zgadza, że wybór świadczenia strona może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 2020 r. poz. 53). Zgodnie z tym przepisem na wniosek emeryta można zawiesić wypłatę m.in. emerytury, do której uprawniona jest jedna osoba. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2). Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, w postaci posiadania prawa do emerytury.
Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować, zgodnie z art. 9 k.p.a.
Ponadto, zgodnie z art. 79a k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych.
Odnosząc się do rozstrzygnięcia organu I instancji Sąd uznał za koniecznie wyjaśnienie, że wobec wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, utraciło przymiot konstytucyjności przewidziane art. 17 ust. 1b ustawy kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium, a zatem w tym zakresie, wbrew stanowisku organu I instancji, spełniony został warunek do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Podsumowując, w realiach niniejszej sprawy, zastosowanie prokonstytucyjnej i zgodnej z celem ustawy wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a oznacza, że skarżącej, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a pobiera emeryturę, należało umożliwić, w toku postępowania, dokonanie wyboru jednego z wymienionych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia w niższej kwocie.
Tak więc, przed wydaniem decyzji, organ I instancji winien był poinformować skarżącą o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty i dopiero rozstrzygnąć w zakresie jej wniosku. Błędna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, zastosowana przez organy obu instancji w niniejszej sprawie doprowadziła natomiast do wydania przedwczesnej i wadliwej decyzji o odmowie przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, co stanowiło podstawę do wyeliminowania z obrotu zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej.
Rozstrzygając sprawę z wniosku skarżącej ponownie, organ zastosuje się do oceny prawnej i wskazań wynikających wprost z rozważań Sądu.
Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach w punkcie II wyroku orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a.