Uzasadnienie
J.L. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stwierdzające niedopuszczalność odwołania od wydanego przez straż miejską polecenia usunięcia sześciu pojazdów z drogi publicznej.
J.L. wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...]zł, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu wniosku podał, że wraz z żoną i dwojgiem dzieci mieszka w domu, którego powierzchnia użytkowa wynosi [...] i jest to jedyny majątek jego rodziny. Wnioskodawca wyjaśnił, że prowadzi działalność gospodarczą która przynosi straty, żona nie pracuje, a o dochodach studiującego syna i córki uczącej się w liceum nie ma danych, co jest związane z toczącą się egzekucją z nieruchomości (żona zakazała podawania tych danych z powodu obawy przed komornikiem). Oświadczył, że zalega z zapłatą podatku od nieruchomości za ok. lat, ma kilka spraw w sądach karnych i cywilnych, ponadto jest winien szwagrowi[...] zł, które pożyczył ponad lat temu.
Wezwaniem z dnia 20 listopada 2014 r. referendarz sądowy zobowiązał wnioskodawcę do przedłożenia, w terminie 7 dni, następujących dokumentów:
- - odpisu zeznania podatkowego skarżącego i jego żony,
- - dowodów potwierdzających wydatki poniesione na utrzymanie domu, z okresów ostatnich trzech miesięcy,
- - zaświadczenia z uczelni, że syn studiuje i czy otrzymuje stypendium,
- - zaświadczenia z powiatowego urzędu pracy, że żona jest osobą bezrobotną,
- - kserokopii decyzji dotyczącej podatku od nieruchomości za [...],
- - dowodów potwierdzających posiadane zadłużenie i prowadzenie egzekucji komorniczej.
Skarżący nie przedłożył żadnego z ww. dokumentów. W piśmie procesowym z dnia 18 grudnia 2014 r. oświadczył, że wystarczająco opisał swoją sytuację majątkową i rodzinną, może tylko nie podał dochodu na osobę w rodzinie, który wynosi ok. [...] miesięcznie. Tak niski dochód, zdaniem wnioskodawcy, w pełni uprawnia go do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, ponieważ [...]zł miesięcznie wystarczyć musi na wszystko dla czteroosobowej rodziny.
Postanowieniem z dnia 8 stycznia 2015 r. referendarz sądowy odmówił zwolnienia J.L. od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, by znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Składane przez niego oświadczenia o uzyskiwanych dochodach były niespójne i niepełne, a wnioskodawca nie przedłożył żadnego z dokumentów źródłowych określonych w wezwaniu. Samo złożenie przez niego oświadczenia, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie kosztów sądowych, okazało się jest niewystarczające.
Pismem z dnia 10 lutego 2015 r. J.L. złożył sprzeciw od ww. postanowienia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
Zarządzeniem z dnia 13 lutego 2015 r. wezwano skarżącego do przedłożenia w terminie 14 dni pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy następujących dokumentów:
- - odpisu zeznania podatkowego skarżącego i jego żony za [...],
- - dowodów potwierdzających wydatki poniesione na utrzymanie domu, z okresów ostatnich trzech miesięcy,
- - zaświadczenia z uczelni, że syn studiuje i czy otrzymuje stypendium,
- - zaświadczenia z powiatowego urzędu pracy, że żona jest osobą bezrobotną,
- - kserokopii decyzji dotyczącej podatku od nieruchomości za [...],
- - dowodów potwierdzających posiadane zadłużenie i prowadzenie egzekucji komorniczej.
W odpowiedzi na wezwanie, w piśmie z dnia 16 marca 2015 r. skarżący oświadczył, że jego żona nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako bezrobotna, ponieważ zajmuje się niepełnosprawnym synem, który studiuje i otrzymuje rentę socjalną w wysokości [...]. Syn nie otrzymuje stypendium. Żona nigdy nie składała zeznań podatkowych. Jeżeli chodzi o wydatki, to rachunki są opłacane, ale brak jest dowodów potwierdzających ich uiszczanie.
Do pisma skarżący załączył następujące dokumenty:
- - kserokopie dwóch tytułów wykonawczych z dnia [...] wystawionych na skarżącego na kwotę [...]zł,
- - informacja o wysokości dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym [...], w której skarżący wykazał stratę na kwotę [...],
- - zaświadczenie z urzędu skarbowego, wystawione w celu uzyskania świadczeń rodzinnych, że dochód skarżącego. wyniósł zł,
- - kserokopię pisma z urzędu skarbowego z dnia [...] o przesłaniu komornikowi przy sądzie rejonowym tytułów wykonawczych wystawionych na skarżącego na kwotę [...] zł,
- - kserokopię postanowienia sądu rejonowego z dnia [...] o odmowie wyznaczenia terminu pierwszej licytacji nieruchomości należącej do skarżącego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zdanie pierwsze, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Stosownie do art. 245 § 1 ww. ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2).
Należy zauważyć, że instytucja przyznania prawa pomocy jest instytucją nadzwyczajną, stanowiącą pomoc państwa dla osób, które żyją w ubóstwie lub znajdują się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazałyby się niewystarczające, a także gdy wnioskodawca ze względu na stan zdrowia, sytuację osobistą, rodzinną, wiek, zawód nie ma realnych możliwości wykorzystania swej zdolności zarobkowej, albo nie korzysta z niej z przyczyn społecznie uzasadnionych – może zwrócić się o pomoc państwa.
Przytoczone powyżej przepisy jednoznacznie wskazują, że przy całkowitym zwolnieniu, osoba fizyczna winna wykazać brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, a przy częściowym - brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy przy tym podkreślić, że przepisy te stanowią odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 ww. ustawy, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanych wyżej przepisach.
Biorąc pod uwagę okoliczności wskazane we wniosku i dane wynikające z akt sprawy, w szczególności znaczne zadłużenie skarżącego (z tytułu zobowiązań podatkowych) oraz posiadane z urzędu (akta sprawy I SA/Sz 280/14, I SA/Sz 279/14, w których zwolniono skarżącego od kosztów sądowych) informacje o dodatkowym zadłużeniu skarżącego z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, należności wobec PGNiG S.A., należności z tytułu zaległego podatku od nieruchomości; prowadzenie wobec skarżącego egzekucji z nieruchomości stanowiącej miejsce zamieszkania czteroosobowej rodziny skarżącego, utrzymującej się z dochodów z działalności gospodarczej skarżącego, brak oszczędności i majątku skarżącego, należało uznać, że wykazał on, że nie ma realnych możliwości finansowych pozwalających na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Skarżący znajduje się w trudnej sytuacji i nie będzie w stanie pokryć należnego na tym etapie sprawy wpisu od skargi, ustalonego w kwocie [...]zł, a także przewidywanych dalszych kosztów postępowania.
Z tych względów, Sąd postanowił, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, o czym orzeczono w sentencji.