Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...] roku w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 z późn zm.), w związku z § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 roku w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz. 1115), po rozpatrzeniu odwołania [...] [...] utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego [...] r. znak: [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej - uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu.
Z uzasadnienia tej decyzji wynika, iż [...] został zbadany w kierunku choroby zawodowej -uszkodzenia słuchu w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy [...] roku i otrzymał orzeczenie lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Nie zgadzając się z treścią w/w orzeczenia lekarskiego [...] wniósł o ponowne badania lekarskie w instytucie naukowo-badawczym. W dniach od [...]. do [...] r. został zbadany w Instytucie Medycyny Morskiej i Tropikalnej. W dniu [...] r. Instytut ten wydał orzeczenie lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej uszkodzenia słuchu.
W podstawie prawnej tego orzeczenia powołano rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 roku w sprawie chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U.Nr 132, poz. 1115).
Na podstawie powyższych orzeczeń lekarskich oraz wywiadu epidemiologicznego, przeprowadzonego z [...] oraz w zakładzie pracy Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny [...], wydał w dniu [...] r. decyzję Nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.
Od powyższej decyzji [...] wniósł odwołanie do Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego [...], w którym domagał się uchylenia decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego i stwierdzenia choroby zawodowej, wywołanej działaniem hałasu, poprzez ponowne wnikliwe rozpatrzenie sprawy.
Rozpatrując odwołanie organ odwoławczy stwierdził szereg uchybień w postępowaniu organu I instancji decyzją [...] z dnia [...]. uchylił powyższą decyzje Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w całości oraz przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Rozpatrując ponownie sprawę Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny zwrócił się do Instytutu Medycyny Morskiej i Tropikalnej o uzupełnienie orzeczenia lekarskiego i wyjaśnienia podstawy prawnej jego wydania.
Po ponownym przeanalizowaniu dokumentacji Instytut Medycyny Morskiej i Tropikalnej, powołując się tym razem na przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...] r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 65, poz. 294 ze zm.) wydał w dniu [...] r. orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. W orzeczeniu tym wskazano, iż u badanego rozpoznano niedosłuch odbiorczy obustronny pochodzenia niezawodowego, chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa z rwą kulszową w wywiadzie, oraz zespół neurasteniczny o miernym nasileniu. Badanie w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy wykazało, iż ubytek słuchu mieści się w graniach poniżej [...], zatem nie spełnia kryterium choroby zawodowej. W badaniu klinicznym audiometria impedencyjna, badanie [...] oraz zbliżone z nimi wyniki audiogramu tonacyjnego wskazują, iż średnia [...].
Biorąc pod uwagę, iż w badaniu środowiska pracy nie wykazano przekroczeń NDN hałasu, a niedosłuch w uchu lepiej słyszącym nie jest większy od [...] nie stwierdza się spełnienia kryteriów niezbędnych do rozpoznania zawodowego uszkodzenia słuchu stosownie do pkt.15 wykazu chorób zawodowych z dnia [...] r. (Dz. U. nr 65, poz. 294).
Kierując się powyższym orzeczeniem i stanowiskiem Instytutu Medycyny Morskiej i Tropikalnej Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w dniu [...] r. wydał kolejną decyzję /Nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia [...] choroby zawodowej - uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu. W odwołaniu od tej decyzji [...] podniósł między innymi, iż uwzględnione w prowadzonym postępowaniu administracyjnym przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] wyniki badań środowiska pracy (pomiary hałasu w samochodach nowej generacji) nie są adekwatne do warunków pracy, w których on pracował. Zakwestionował też uzależnienie uznania choroby zawodowej od stopnia uszkodzenia słuchu.
Rozpatrując ponownie sprawę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny dokonał jej analizy medycznej i prawnej. Z zebranej dokumentacji, wynika, iż [...] w latach [...] pracował jako tokarz [...] w [...] (brak danych o narażeniu na hałas), w latach [...] jako tokarz, kompletowacz pracował w Stoczni [...]., gdzie był narażony na hałas, w latach [...] był kierowcą taksówki osobowej, od [...] r. był kierowcą samochodów powyżej [...] tony marki [...]). Pomiary natężenia hałasu na stanowisku kierowcy samochodu ciężarowego nie były wykonywane. Na podstawie wyników pomiarów dźwięku w kabinach samochodów, przeprowadzonych przez Oddział Laboratoryjny Higieny Pracy Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w latach [...], uwzględniając markę i model prowadzonego przez [...] samochodu, organ odwoławczy uznał, iż pracując na stanowisku kierowcy [...] nie był narażony na hałas ponadnormatywny.
Organ odwoławczy zebrał też nowy materiał dowodowy w postaci dokumentacji lekarskiej -audiogramy z lat [...] i zgodnie z art. 7 i 80 Kpa zwrócił się w dniu [...] r. do Instytutu Medycyny Morskiej i Tropikalnej o ustosunkowanie się do w/w audiogramów. Uzyskano odpowiedź, że powyższe audiogramy wskazują jedynie na niewielki niedosłuch, nie spełniający kryteriów klinicznych do rozpoznania niedosłuchu zawodowego a przeprowadzone w tym czasie badania okresowe zezwalały [...] na pracę zawodową w charakterze kierowcy samochodów ciężarowych powyżej 3,5 tony do roku [...]. W czasie pobytu w Klinice Instytutu Medycyny Morskiej i Tropikalnej [...]. stwierdzono ISO ucha prawego 26 dB i 17 dB a ucha lewego 51 db i 47 dB, a aby zostały spełnione kryteria kliniczne do rozpoznania niedosłuchu zawodowego ISO dla ucha lepiej słyszącego musi być większe od 30 dB. Jednostka orzecznicza II instancji podtrzymała tym samym swoje orzeczenie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej.
Kolejnym pismem z dnia [...]. organ odwoławczy zwrócił się do Akademii Medycznej - Pracownia Orzecznictwa Zawodowego Kliniki Chorób Zawodowych i Wewnętrznych Międzywydziałowego Instytutu Medycyny Morskiej i Tropikalnej o wyjaśnienie różnic zaistniałych w wydanym orzeczeniu lekarskim oraz wcześniejszych pismach kierowanych przez ten Instytut do Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, dotyczących obliczania ubytku słuchu na podstawie przeprowadzonych badań. W odpowiedzi z dnia [...] r. Instytut wyjaśnił, że postępowanie administracyjne w sprawie [...] powinno być prowadzone z godnie z rozporządzeniem z dnia [...] r. Z audiogramów wykonanych w Instytucie Medycyny Morskiej i Tropikalnej zweryfikowanych odpowiednimi badaniami audiologicznymi, stopień niedosłuchu obliczono jako średnią arytmetyczną krzywej powietrznej dla częstotliwości 1,2,3 kHz z uwzględnieniem poprawki na niedosłuch związany z wiekiem.
Tak uzyskana wartość oznaczono jako ISO. Aby można było rozpoznać niedosłuch zawodowy ISO w uchu lepiej słyszącym powinno być większe od 30 dB. U [...] ISO ucha prawego miało wartość 26 dB w pierwszym audiogramie i 17 dB w drugim audiogramie, w uchu lewym natomiast 41 dB i 47 dB. Słuch ucha prawego był zbyt dobry, aby rozpoznać niedosłuch zawodowy. Ponieważ postępowanie w sprawie choroby zawodowej [...] było bardzo rozciągnięte w czasie, w pierwszym orzeczeniu niedosłuch mylnie obliczono według rozporządzenia z [...]. Zgodnie z obowiązującym obecnie rozporządzeniem niedosłuch zawodowy oblicza się z audiogramu tonalnego krzywej powietrznej dla częstotliwości 1,2,3 kHz jako średnią arytmetyczną. Jednak nie uwzględnia się poprawki na niedosłuch związany z wiekiem. Aby rozpoznać według tych zasad niedosłuch zawodowy średnia ta musi być większa od 45 dB w uchu lepiej słyszącym. U [...] średnia ta wynosi w uchu prawym 30 dB a w lewym 53 dB.
Słuch ucha prawego jest zatem zbyt dobry, aby rozpoznać niedosłuch zawodowy. Nie ma więc rozbieżności w ocenie stopnia niedosłuchu zarówno w/g rozporządzenia z dnia 18.11.1983 jak też Z 30.07.2002. Podtrzymano zatem orzeczenie o braku podstaw do rozpoznania u pana [...] niedosłuchu zawodowego.
W dalszej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ odwoławczy stwierdza, iż w myśl § 7 ust. 1 w/w rozporządzenia z 18.11.1983R.jednostkami organizacyjnymi właściwymi do rozpoznawania chorób zawodowych są poradnie chorób zawodowych, kliniki chorób zawodowych, oddziały chorób zawodowych wchodzące w skład odpowiednich zakładów społecznej służby zdrowia, akademii medycznych lub instytutów naukowo badawczych.
Jednostki organizacyjne, które wydawały orzeczenia lekarskie w sprawie choroby zawodowej [...], należą do kategorii jednostek, o których mowa w w/w przepisie. Oba ośrodki zgodnie orzekły o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u [...]. W tej sytuacji należało wydać decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej u [...].
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem [...] zaskarżył decyzję organu odwoławczego skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, domagając się jej uchylenia, uchylenia decyzji organu I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania.
Zaskarżonym decyzjom zarzucił rażące naruszenie prawa materialnego, w szczególności § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych /Dz. U. Nr 65, poz. 294. ze zm./ w związku z pkt 15 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do tego rozporządzenia, poprzez uzależnienie stwierdzenia choroby zawodowej w postaci utraty słuchu od rozmiaru owego uszkodzenia
W uzasadnieniu skargi podniósł, iż z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, iż u podstaw rozstrzygnięcia legła zbyt mała - zdaniem organu - skala uszkodzenia słuchu skarżącego, jakkolwiek owe uszkodzenie ewidentnie stwierdzono.
W odwołaniu z dnia [...]. skarżący zakwestionował powyższe stanowisko podnosząc m.in., iż przez 35 lat pracował w warunkach hałasu ponadnormatywnego.
§ 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983r. nie zawiera żadnego innego kryterium do stwierdzenia, że schorzenie ma charakter zawodowy, poza dwoma elementami, tj.:
1/ zamieszczenia schorzenia w wykazie chorób zawodowych, 2/ istnieniem związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem a warunkami pracy.
Uszkodzenie słuchu zostało umieszczone w wykazie chorób zawodowych /pkt. 15/ z przeprowadzonego dochodzenia epidemiologicznego i innych materiałów sprawy wynika także charakter dotychczasowej pracy skarżącego, a w nim takie elementy jak wieloletnia praca na stanowisku tokarza w [...] i kierowcy samochodów ciężarowych, wskazujące na oczywiste zagrożenie ponadnormatywnym hałasem w środowisku pracy.
W odniesieniu do chorób zawodowych ustawodawca przyjął domniemanie związku przyczynowego z pracą i aby domniemanie to obalić, należy udowodnić, że zachorowanie wymienione w wykazie jest skutkiem innej przyczyny niż warunki pracy. W prowadzonym postępowaniu ani organ administracyjny I instancji, ani też organ II instancji domniemania owego nie obaliły.
Skoro zatem zarówno wymóg formalny /umieszczenie schorzenia w wykazie/, jak też i związek przyczynowy /...spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy../ zostały spełnione - rolą organów administracji w niniejszej sprawie było stwierdzenie u skarżącego choroby zawodowej.
Powyższe stanowisko zostało ugruntowane w wieloletniej już praktyce orzeczniczej sądów. Skarżący przytacza niektóre z tych orzeczeń.
Odpowiadając na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:
Skargę nalepy uznać za zasadną.
Z treści zaskarżonej decyzji i prezentowanego przez organy sanitarne stanowiska, opartego na stanowisku jednostek orzeczniczych, właściwych do rozpoznania chorób zawodowych wynika, iż podstawą do uznania braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej był zbyt niski, bo nie przekraczający 30 dB ubytek słuchu w uchu lepiej słyszącym. Zdaniem jednostek orzeczniczych w szczególności eksponowanego w zaskarżonej decyzji stanowiska Instytutu Medycyny Morskiej i Tropikalnej, w takim przypadku uszkodzenia słuchu nie można uznać za chorobę zawodową.
Stanowisko to nie zasługuje na uwzględnienie i było wielokrotnie krytykowane w orzecznictwie sądowo-administracyjnym jak też w sądownictwie powszechnym i Sądu Najwyższego. Świadczą o tym dobitnie m.in. następujące orzeczenia:.
- - wyrok NSA z dnia 29.02. 1996r. opubl.: PP 1997, Nr 3, s.37,BIP 1997, Nr 2, s. 17/,
- - wyrok Sądu Najwyższego - Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 04.06. 1998r. /opubl: OSNAPiUS 1999, Nr 6, poz. 192, BIP 1999, Nr 2, s. 67/,
- - wyrok Sądu Najwyższego - Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 07.
- 10. 1998r. /opubl.: OSNAPiUS 1999, Nr 20, poz. 663/,
- - wyrok Sądu Najwyższego - Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 03.02. 1999r. opubl.: OSNAPiUS 1999, Nr 22, poz. 709/,
- - wyrok Sądu Najwyższego - Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11.O3.1999r. /opubl.: OSNAPiUS 1999, Nr 24, poz. 771, Wokanda 1999, Nr 8, poz. 20, BlP 1999, Nr 3, s. 56/,
- - wyrok NSA z dnia 17.11.1999r. /opubl.: BlP 2000, Nr 4, s. 55, PP 2000, Nr 7, s. 39/,
- - wyrok Sądu Najwyższego - Izba Administracyjna Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28.06.2000r. /opubl.: OSNAPiUS 2001, Nr 8, poz. 252, BIP 2001, Nr 1, s. 1, Wokanda 2000, Nr 9,8.331.
Również najnowsze orzecznictwo odnoszące się do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych z [...]. linię tę podtrzymuje. /patrz wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 października 2004r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie podziela tę linię orzecznictwa, najpełniej wyrażoną w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 1998r. OSNAPiUS -1999 z.6 poz. 192/.
Przyjęto w nim w szczególności, że stosownie do § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych, za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Wynika stąd, że definicja prawna choroby zawodowej składa się z dwóch elementów, z których jeden jest formalnie wskazany w określonym wykazie, a drugi dotyczy istnienia związku przyczynowego objętej wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy. W pozycji 15 przedmiotowego wykazu chorób zawodowych znajduje się: "uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu". W takim określeniu zawarte zostało pewne ograniczenie chorób polegających na uszkodzeniu słuchu. Jest ono ściśle związane z występującym w środowisku pracy z hałasem. Brak jest natomiast podstaw prawnych do tego, ażeby z pojęcia choroby zawodowej eliminować: uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu, ze względu na stopień uszkodzenia słuchu.
Takiego ograniczenia omawianej choroby nie przewidują przepisy prawa materialnego. Przedmiotem oceny prawnej w rozważanej sprawie jest to, czy skarżący zachorował na chorobę zawodową. Poza zakresem tej sprawy pozostają natomiast wynikające z innych regulacji prawnych wymagania, które powinny zachodzić, ażeby pracownik dotknięty chorobą zawodową uzyskał określone świadczenia.
Istotne jest jedynie, czy istnieje związek przyczynowy pomiędzy stwierdzonym u skarżącego uszkodzeniem słuchu, a warunkami pracy którą wykonywał, tzn. ustalenie występowania hałasu w środowisku pracy.
Występowanie tego czynnika, przynajmniej na niektórych stanowiskach, na których skarżący był zatrudniony, zostało w postępowaniu epidemiologicznym potwierdzone /zatrudnienie w charakterze tokarza w [...]/.
W takim przypadku ocenić należało, czy stwierdzone narażenie skarżącego na hałas mogło spowodować u skarżącego uszkodzenie słuchu, czy też nie, i jakie w takim przypadku czynniki pozazawodowe mogły go spowodować. Zaskarżona decyzja nie daje odpowiedzi na to pytanie.
Z powyższych przyczyn uznać należało, że zarzuty skargi są uzasadnione, wobec czego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaskarżoną decyzję wraz z decyzją I instancji uchylił.
Orzeczenie w pkt II oparto na art. 152 P.p.s.a, zaś o kosztach postępowania na art. 200 P.p.s.a.