Uzasadnienie
Burmistrz G. decyzją z dnia [...] maja 2022 r. odmówił A. B. (zwany dalej: wnioskodawcą, skarżącym, stroną) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz brata: J. B..
W skutek odwołania wniesionego przez wnioskodawcę Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] sierpnia 2022 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021r. poz. 735 ze zm.), art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022r. poz. 615), art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2018r. poz.570) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Wnioskiem z dnia 14 kwietnia 2022 r. A. B. zwrócił się do Burmistrza G. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym bratem J. B..
J. B. jest bezdzietnym kawalerem i legitymuje się orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...].04.2021r. znak: [...] zaliczającym go do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, przy czym ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od urodzenia. Zamieszkuje sam w oddzielnym mieszkaniu w domu posadowionym kilkadziesiąt metrów od domu wnioskodawcy. Jest on uczestnikiem zajęć Środowiskowego Domu Samopomocy "P. " w G., który jest placówką dziennego pobytu przeznaczoną dla osób przewlekle psychicznie chorych, z niepełnosprawnością intelektualną oraz dla osób wykazujących inne przewlekłe zaburzenia czynności psychicznych. Dom Świadczy swoje usługi od poniedziałku do piątku w godzinach od 7.00 do 15.00, a zajęcia z uczestnikami prowadzone są co najmniej przez 6 godzin dziennie.
W drodze wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracownika socjalnego GOPS G. w dniu 10.05.2022 r. ustalono, że wnioskodawca pomaga bratu w codziennym funkcjonowaniu poprzez utrzymanie domu, dokonywaniu opłat rachunków, robi zakupy gotuje posiłki, podaje leki, pomaga i sprawuje opiekę nad bratem również w weekendy i inne dni wolne. Zamieszkuje wraz z małżonką E. B., która pobiera świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.
Na podstawie przedłożonych dokumentów organy ustaliły, że A. B. wykonywał umowę zlecenia w okresie od dnia 10.07.2020 r. do dnia 01.01.2021 r. następnie pracował w okresie od 14.02.2022 r. do 15.04.2022 r. Od połowy kwietnia 2022 r. opiekuje się niepełnosprawnym bratem. Po tym okresie nie zarejestrował się nawet jako osoba bezrobotna.
W ocenie organów wnioskowane świadczenie nie należy się wnioskodawcy ponieważ pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo skutkowy. Brat wnioskodawcy korzysta z zajęć w placówce dziennego pobytu, która zapewnia opiekę w godzinach od 7,00 do 15.00 w czasie pobytu brata w ŚDŚ P. wnioskodawca może podjąć pracę zarobkową, jeśli tego nie zrobił to jest to jego wybór.
Pismem z dnia 26 września 2022 r. A. B. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, w której nie zgodził się z zaskarżoną decyzją. Wyjaśnił, że nie może podjąć zatrudnienia na pół etatu w czasie kiedy brat uczęszcza do Ośrodka ponieważ brat uczęszcza tam 3-4 dni w tygodniu. Nie idzie tam jak go coś boli lub nie ma ochoty. Ponadto w miesiącu sierpniu ośrodek jest nieczynny przez 3 tygodnie.
Skarżący wskazuje, że cały czas trzeba brata pilnować i czuwać aby nie zrobił sobie lub innym krzywdy. Skarżący wyjaśnił, że zrezygnował z zatrudnienia w szczególności z pracy w [...] gdzie pracował od 6 do 10 miesięcy w roku. Podczas jego nieobecności bratem zajmowała się żona lecz ze względu na pogarszający się stan zdrowia jej matki nie mogła się dalej nim i jego sprawami zajmować. Konieczność sprawowania nad bratem bezpośredniej opieki była przyczyną powrotu w kwietniu 2022 r. do kraju (gdzie sezon rozpoczął od lutego 2022 r.).
Skarżący wskazał, że opieka nad bratem polega na dbaniu o jego higienę, robieniu zakupów, podawaniu leków, umawianiu wizyt do lekarza, przygotowywaniu i wydzielaniu posiłków (nieumiarkowany apetyt). Potrafi być też agresywny lub nie przewidywalny dlatego też jest pacjentem Poradni Zdrowia Psychicznego w K..
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje
Na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 – j.t.), dalej jako "p.p.s.a.", sprawa niniejsza została rozpoznana w składzie trzech sędziów w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym.
Na wstępie należy wyjaśnić, że stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2021 r., poz. 137 – j.t.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 - dalej "p.p.s.a.") stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, przepisów postępowania, bądź też naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.
Przeprowadzona przez Sąd, w trybie uproszczonym, kontrola zaskarżonej decyzji, według kryterium legalności wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie uczyniono decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza G. odmawiającą przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Na wstępie wskazać należy, że brat skarżącego jest bezdzietnym kawalerem, rodzice jego nie żyją, a zatem należy uznać bezspornie, że A. B. należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszym stopniu. Kolejną bezsporną okolicznością jest to, że J. B. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, z którego wynika m.in. konieczność stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną po stronie J. B. możliwością samodzielnej egzystencji.
Orzekające w sprawie organy administracji I i II instancji – nie kwestionując sprawowania przez wnioskodawcę opieki nad bratem - odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oparły na braku związku przyczynowo - skutkowego między rezygnacją /niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia a sprawowaniem tej opieki.
W ocenie Sądu, argumentacja ta w realiach niniejszej sprawy jawi się jako całkowicie nieuzasadniona, a przez to niemożliwa do zaakceptowania.
Odnośnie wskazania jako przyczyny odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego braku (bezpośredniego) związku przyczynowo -skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym bratem należy podkreślić, że wniosek ten został oparty na błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Z zawartej w nim normy prawnej wynika, że podstawowym warunkiem jaki musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej (lub traktowane równorzędnie niepodejmowanie jej) wynikająca z konieczności sprawowania opieki nad wymagającą jej bliską osobą niepełnosprawną.
W tym kontekście należy wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, która niezależnie od obowiązku moralnego ma swoje prawne oparcie w regulacji art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego; zgodnie z jego treścią, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego stanowi bowiem konsekwencję faktycznego braku możliwości podjęcia zatrudnienia (rezygnacji z niego) z powodu konieczności sprawowania opieki i nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej aby opiekować się osobą niepełnosprawną. Stanowi więc ono rekompensatę za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, powodującej w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna.
Jak wynika z powyższego, między rezygnacją z zatrudnienia lub z jego podjęcia a wykonywaniem opieki nad osobą wskazaną w art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi rzeczywiście istnieć wyraźny i bezpośredni związek, jednak jego spełnienie podlega ocenie przez pryzmat daty wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wynika to pośrednio z art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych (a więc i świadczenia pielęgnacyjnego) ustala się począwszy od miesiąca w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.
Art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki (por. wyrok WSA w Łodzi z 24 czerwca 2020 r. II SA/Łd 218/20 - LEX nr 3029117). Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi.
W okolicznościach sprawy wobec powyższego trudno jednak zaakceptować stanowisko Kolegium, które wskazało, że skarżący ostatnie zatrudnienie podejmował w okresie od 14 lutego 2022 r. do 15 kwietnia 2022 r. i po tym okresie nie zarejestrował się nawet jako osoba bezrobotna, co zdaniem organu jest jego wyborem.
Organ odwoławczy jednak nie zauważa argumentów skarżącego, z których on wywodzi, iż rezygnacja z intratnego zatrudnienia w [...] gdzie pracował od 2005 r. była podyktowana koniecznością zajęcia się bratem i nastąpiło to wówczas gdy już dalszej opieki nad nim nie mogła sprawować żona skarżącego. Należy zwrócić uwagę na to, że skarżący złożył wniosek o przyznaje przedmiotowego świadczenia 19 kwietnia 2022 r. a więc kilka dni po rezygnacji z dalszej pracy w [...].
Skarżący wyjaśniał, że brat jego uczęszcza na terapię zajęciową w ŚDS w G. 3-4 dni w tygodniu jest to pobyt dzienny kilkugodzinny, a jeżeli nie chce lub nie czuje się dobrze to pozostaje w domu. Z uwagi na stan zdrowia J. B. wymaga osobistej opieki, którą sprawuje skarżący jako jedyny zobowiązany do alimentacji. Z opieki tej wywiązuje się prawidłowo, co potwierdza wywiad środowiskowy. Skarżący zrezygnował z pracy w [...] z uwagi na pogarszający się stan zdrowia brata i brak możliwości skorzystania z pomocy małżonki, która musiała zająć się opieką nad chorą matką. Zatem zdaniem Sądu trudno zaakceptować stanowisko Kolegium, że nie podejmowanie zatrudnia przez stronę skarżącą jest jego wyborem. Wręcz przeciwnie skarżący dokonał wyboru i zrezygnował z pracy na rzecz konieczności sprawowania opieki nad bratem.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ uwzględni powyższe rozważania wg. których wywiedziona przez niego przyczyna (brak związku przyczynowego) nie mogą stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną nad bratem opieką.
Z opisanych wyżej przyczyn skutkujących naruszeniem przez organ administracji przy rozstrzyganiu sprawy prawa materialnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.), które miało wpływ na wynik sprawy, wniesioną skargę należało uznać za uzasadnioną. W związku z tym niezbędne było uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) p.p.s.a.