Uzasadnienie
R. D., dalej jako "strona", "skarżący, zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. z wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej na wynajem mieszkania w wysokości [...] zł, kaucję w wysokości [...] zł oraz pokrycie kosztów przeprowadzi w wysokości [...] zł.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2022 r., wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta S., na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 1, ust. 3, w związku z art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, 3 i 4, art. 39, art. 41, art. 106 ust. 1 i 4, art. 110 ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.), dalej jako "u.p.s.", § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U z 2021 r. poz. 1296), § 1 uchwały nr [...] Rady Miasta S. z dnia 17 grudnia 2018 r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności oraz określenia zasad zwrotu wydatków w zakresie dożywiania w formie posiłku albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych w ramach programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023, odmówiono stronie przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, zebranej dokumentacji, a także w oparciu o obowiązujące przepisy prawa stwierdzono, że skarżący zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z narzeczoną A. W. oraz matką I. D.. Aktualnie rodzina utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym I. D. w wysokości [...] zł, tj. [...] zł na osobę i przekracza ustawowe kryterium dochodowe, które wynosi [...] zł tj. [...] zł na osobę w rodzinie.
W tej sytuacji organ rozważył ewentualność skorzystania z art. 41 u.p.s., który stwarza możliwość udzielenia pomocy osobie lub rodzinie przekraczającej kryterium dochodowe w szczególnie uzasadnionych przypadkach, wskazując, że zgodnie z treścią tego przepisu, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nic podlega zwrotowi.
Dokonując oceny sytuacji skarżącego organ wyjaśnił, że od wielu lat zamieszkuje w rodziną w S., w prywatnym mieszkaniu, za które nie ponosi opłat. W związku z powyższym sąd orzekł eksmisję wszystkich osób w tym lokalu zamieszkujących. Organ podkreślił, że sytuacja ta jest znana stronie od lat, bowiem organ z urzędu posiada wiedzę o tym, że właściciel mieszkania kieruje do strony roszczenia o opuszczenie mieszkania i jego zwrot. Okoliczność, iż skarżący i jego rodzina muszą się wyprowadzić nie stanowi zatem zdarzenia nagłego czy nieprzewidywalnego, które świadczyłoby o szczególnym charakterze sytuacji jego i jego rodziny.
Odnosząc się do oczekiwania, iż organ pokryje koszty najmu mieszkania w wysokości [...] zł, kaucji również w wysokości [...] zł oraz koszty przeprowadzki w kwocie [...]zł organ wyjaśnił, że kwoty te nie mieszczą się w jego możliwościach finansowych. Wskazał, że środki finansowe pomocy społecznej są bardzo ograniczone i udzielając wsparcia finansowego organ musi mieć na względzie nie tylko sytuację osoby zwracającej się z wnioskiem o pomoc, ale także sytuację innych osób korzystających ze świadczeń z pomocy społecznej. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej).
Ponadto, zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej, udzielenie ewentualnego wsparcia w postaci specjalnego zasiłku celowego możliwe jest do wysokości kryterium dochodowego rodziny - zatem w przypadku rodziny skarżącego - do kwoty [...]zł i tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach.
W ocenie organu taki szczególny przypadek w niniejszej sprawie nie zachodzi, ponieważ skarżący posiadał wiedzę o tym, że będzie wraz z rodziną musiał opuścić dotychczasowe miejsce zamieszkania, za które od dłuższego czasu nie ponosi praktycznie żadnych opłat. Miał więc czas aby się do przeprowadzki przygotować, w tym również finansowo.
Organ przeanalizował sytuację skarżącego i doszedł do przekonania, że od wielu lat nie podejmuje on żadnych działań w kierunku jej poprawy oczekując pełnego pokrycia tych kosztów przez organ pomocy społecznej. Poza tym organ wyraził wątpliwość co do ceny najmu lokalu mieszkalnego, wskazując, że skarżący nie podał żadnych danych identyfikujących właściciela i położenie mieszkania, co uniemożliwiło weryfikację tych okoliczności przez pracownika socjalnego. Dodatkowo organ zwrócił uwagę na okoliczność, iż na rynku nieruchomości dostępne są mieszkania tańsze.
Organ podkreślił, że skarżący od wielu lat nie podejmuje żadnych działań w celu podjęcia stałego zatrudnienia i poprawy tym samym sytuacji finansowej i bytowej rodziny. Wskazał, że S. jest miastem o niskim poziomie bezrobocia i z uwagi na atrakcyjne położenie oferuje wiele miejsc pracy, nie tylko fizycznej, której skarżący podjąć nie może ze względu na przeciwskazania lekarskie.
Organ wyjaśnił, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, co oznacza, że osoby w trudnym położeniu powinny w pierwszej kolejności skorzystać z własnych środków i możliwości, czego jednak skarżący nie czyni. Pod opieką MOPR w S. pozostaje wiele osób i rodzin, które znajdują się w trudnej sytuacji osobistej jak i finansowej, którym udzielana pomoc jest niezbędna, a czasem jedyna jaką są w stanie uzyskać. Rodzina skarżącego nie jest pozbawiona własnych środków finansowych, a podjęcie zatrudnienia przez osoby w wieku aktywności zawodowej przyczyniłoby się do poprawy jej sytuacji finansowej.
Końcowo organ wskazał, że zasoby finansowe ośrodka są ograniczone i nie ma możliwości zabezpieczania wszelkich potrzeb osób i rodzin w całości. W 2021 r. MOPR w S. na realizację zadań w zakresie zasiłków celowych i zakup żywności wydatkował kwotę [...]zł. Pomocy udzielono 493 osobom, które otrzymały decyzją świadczenie. Średnia wysokość zasiłku celowego, w tym także na zakup żywności na osobę lub osobę w rodzinie wyniosła w 2021 r. miesięcznie [...] zł. W 2022 r. na realizację zadań w zakresie zasiłków celowych Ośrodek dysponował środkami w wysokości [...] zł.
R. D. złożył odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta S. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ odwoławczy podkreślił, że zasiłek celowy i specjalny zasiłek celowy są świadczeniami o charakterze uznaniowym, co oznacza, że organ orzekając w konkretnej sprawie może, a nie musi przyznać wnioskowaną pomoc, oceniając sytuację wnioskodawcy. Wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych danej sprawy.
Kolegium uznało, że organ I instancji prawidłowo obliczył dochód rodziny skarżącego i prawidłowo ocenił, że przekracza on kryterium dochodowe, co uniemożliwia przyznanie zasiłku celowego.
Organ odwoławczy dostrzegł, że organ I instancji przeanalizował sytuację skarżącego pod kątem przyznania specjalnego zasiłku celowego i zasadnie uznał, że brak jest podstaw do przyznania tego świadczenia.
W ocenie Kolegium z zebranego materiału dowodowego wynika, że nie występują żadne szczególne okoliczności, które uzasadniałaby przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Skarżący od wielu lat zamieszkuje w S. w lokalu wynajmowanym od osoby trzeciej, za które nie ponosi dobrowolnie opłat. Skarżący przekazuje co miesiąc [...] zł na konto komornika sądowego tytułem spłaty zadłużenia z tytułu opłat za wynajem lokalu. Właściciel mieszkania od lat kieruje do skarżącego roszczenia o opuszczenie lokalu i jego zwrot. Powyższa sytuacja nie stanowi zatem zdarzenia nagłego czy nieprzewidywalnego, które stanowiłoby "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s..
Co więcej domaganie się przez skarżącego pomocy finansowej w łącznej wysokości [...] zł z przeznaczeniem na opłaty związane z wynajmem mieszkania, kaucją i kosztami przeprowadzki jest stanowczo zbyt wygórowane i przekracza możliwości finansowe organu. Ponadto skarżący nie wskazał nawet, jaki konkretnie lokal chce wynająć, tak aby pracownik socjalny mógł zweryfikować podaną informację.
Kolegium podzieliło pogląd, że środki finansowe z pomocy społecznej są ściśle limitowane i powinny być wykorzystane zgodnie z przeznaczeniem.
Jak wynika z art. 3 ust. 1 ustawy pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, nie jest zaś instytucją, która zobowiązana jest dostarczać swoim podopiecznym świadczeń pieniężnych w wysokości dla nich wygodnych czy pożądanych. Cele pomocy społecznej mają charakter pomocniczy i wspierający, nie polegają zaś ma wyręczaniu osób potrzebujących w trudzie przezwyciężania sytuacji życiowych. Rolą organów pomocy społecznej jest wspieranie potrzebujących osób i rodzin w celu ich usamodzielnienia się oraz ich integracji ze środowiskiem. Funkcji tej nie można jednak utożsamiać z obowiązkiem stałego dostarczania środków pieniężnych w wysokości satysfakcjonujących wnioskodawców oraz zaspokojenia wszystkich ich oczekiwań oraz realizacji zgłaszanych potrzeb w pełnym wymiarze. Tymczasem z ustaleń organu I instancji wynika, że skarżący nie podejmuje żadnych działań w celu podjęcia stałego zatrudnienia i poprawy tym samym sytuacji finansowej i bytowej rodziny, co w ocenie organu odwoławczego uzasadniało odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia.
R. D. wystąpił Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie ze skargą na decyzję Kolegium, zarzucając jej:
- 1. Brak jakiejkolwiek rzeczywistej merytorycznej kontroli instancyjnej decyzji wydanych przez MOPR.
- 2. Powielenie w decyzjach SKO fałszywych i niezgodnych z prawdą ustaleń MOPR, bez jakiejkolwiek ich weryfikacji.
- 3. Pominięcie dowodów świadczących o przekroczeniu i nadużyciu uprawnień przez MOPR polegających na fabrykowaniu nieprawdziwego i nieistniejącego stanu faktycznego, na szkodę wnioskującego o pomoc.
- 4. Naruszenie przez SKO prawa w kwestii uznania administracyjnego, przekroczenie uprawnień wynikających z ustawy o Pomocy Społecznej, stworzenie zagrożenia dla życia, zdrowia i egzystencji mnie i mojej rodziny.
- 5. Rażące naruszenie ustawy o Pomocy Społecznej, a w szczególności art. 2 ust 1, art. 3 ust 1 ust 4 oraz art. 39 w/w ustawy.
- 6. Uchylanie się organu odwoławczego od odniesienia się do najbardziej istotnych podniesionych w ww. odwołaniach zarzutów, w celu pominięcia podstaw prawnych i faktycznych uzasadniających przyznanie wnioskowanej pomocy.
- 7. Świadome łamanie prawa i preparowanie fałszywego stanu faktycznego, w celu generowania przewlekłości postępowania i wymuszania bezzasadnej drogi odwoławczej, skutkujących nieodwracalnymi konsekwencjami dla dalszej egzystencji mojej i mojej rodziny.
- 8. Preparowanie przez SKO obraźliwych insynuacji noszących znamiona pomówienia, w celu podważenia wiarygodności osoby wnoszącej o udzielenie pomocy, a szczególności insynuacji o celowym uchylaniu się od podjęcia zatrudnienia.
- 9. Uchylenie się SKO od skierowania zarzutów o nadużycie uprawnień przez MOPR w wydaniu w/w decyzji, do prokuratury celem ustalenia czy działania MOPR u fabrykowaniu fikcyjnego stanu faktycznego i stwarzaniu pozorów w zamiarze udzielenia wnioskowanej pomocy wypełniają znamiona przekroczenia i nadużycia uprawnień, a tym samym, czy wydanie w/w decyzji na szkodę życia, zdrowia i mienia wnioskującego, zostało osiągnięte drogą przestępstwa oraz znęcania się nad skarżącym i jego rodziną ze szczególnym okrucieństwem.
- 10. Uchylenie się zarówno MOPR jak i SKO od wzięcia pod uwagę faktu oraz jego weryfikacji w Prokuraturze na podstawie przedstawionych przez skarżącego zawiadomień prokuratur o wszczęciu śledztwa, w celu ustalenia rzeczywistych przyczyn sytuacji skarżącego i jego rodziny jako ofiary ciężkich przestępstw przeciwko życiu, zdrowiu i mieniu.
W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że organ odwoławczy nie dokonał kontroli instancyjnej zaskarżonej odwołaniem decyzji organu I instancji, powielając twierdzenia tam zawarte. Nie wzięto pod uwagę tego, że zarówno on jaki i jego rodzina są ofiarami przestępstw, nie ustalono z jakich względów skarżący wraz z rodziną musiał opuścić dotychczasowe miejsce pobytu i zamieszkać w S.. Organ wadliwie ustalił, że skarżący nie podejmuje żadnych działań zmierzających do poprawy sytuacji jego i jego rodziny.
Skarżący podkreślił, że jest zarejestrowany w powiatowym urzędzie pracy, ale ze względu na liczne schorzenia kardiologiczne, będące skutkiem popełnianych na jego szkodę przestępstw urząd ten nie jest w stanie znaleźć mu pracy. Zatajono również powody zadłużenia względem właściciela mieszkania.
Skarżący podał także, że ubiegał się o przyznanie pomocy z Funduszu Sprawiedliwości, ale jej nie otrzymał. Wskazał ponadto, że podejmował się szeregu dorywczych zajęć aby wspomóc materialnie swoją rodzinę, czego organ nie wziął pod uwagę.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, wnosząc o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje
Na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 – j.t.), dalej jako "p.p.s.a.", sprawa niniejsza została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.
Skarga okazała się niezasadna, bowiem sądowa kontrola zaskarżonej decyzji, dokonana z mocy art. 1 §1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 – j.t.) według kryterium legalności, wykazała, że akt ten nie narusza prawa.
Przedmiotem skargi jest decyzja, którą odmówiono skarżącemu przyznania zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego w łącznej wysokości [...] zł, z przeznaczeniem na pokrycie kosztów najmu mieszkania (5000 zł), kaucji (5000 zł) i kosztów przeprowadzki (2000 zł).
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, przyczyną odmowy przyznania zasiłku celowego w oczekiwanej przez skarżącego wysokości było ustalenie, że dochód jego rodziny przekracza kryterium dochodowe, z czym skarżący nie polemizuje. Natomiast podstawą odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego było stwierdzenie, iż sytuacja skarżącego i jego rodziny nie spełnia kryterium szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s.
Przepis ten stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.
Decyzja o przyznaniu tego świadczenia ma charakter uznaniowy, co oznacza, że brak jest ścisłych kryteriów warunkujących jej przyznanie. Nie oznacza to dowolności, bowiem organ winien w uzasadnieniu rozstrzygnięcia szczegółowo wyjaśnić, z jakich względów przyznał bądź odmówił przyznania świadczenia. Przede wszystkim powinien zinterpretować pojęcie szczególnie uzasadnionego przypadku i odnieść je do sytuacji podmiotu ubiegającego się o przyznanie zasiłku.
Sądowa kontrola takich decyzji ogranicza się do oceny, czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, w szczególności, czy zgromadził wystarczający materiał dowodowy oraz, czy prawidłowo ocenił sytuację podmiotu domagającego się przyznania pomocy.
Analiza akt postępowania badanej sprawy prowadzi do wniosku, że organ poczynił wyczerpujące ustalenia co do sytuacji skarżącego, co znalazło odzwierciedlenie w przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym.
Wynika z niego, że skarżący zamieszkuje wraz z rodziną w wynajmowanym mieszkaniu, jednak w związku z orzeczeniem eksmisji musi je opuścić. Rodzina skarżącego utrzymuje się z emerytury jego matki, natomiast skarżący i jego partnerka nie pracują z uwagi na stan zdrowia i nie posiadają żadnych własnych dochodów.
Z wywiadu środowiskowego wynika, że pracownik socjalny proponował skarżącemu różne rozwiązania zarówno w zakresie podjęcia zatrudnienia, czy też uzyskania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Przedstawiano również skarżącemu różne oferty pracy oraz oferty najmu mieszkań o cenie najmu znacznie niższej aniżeli [...] zł. Pracownik zaproponował również możliwość wyprowadzki do schroniska dla bezdomnych. Odmawiając przyznania pomocy organy obu instancji odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych uznały, że sytuacja skarżącego nie jest szczególna, bowiem nie ma charakteru nagłego, a skarżący o tym, że będzie musiał opuścić dotychczasowe mieszkanie wiedział od dawna.
W świetle powyższych okoliczności ocena sytuacji skarżącego została dokonana prawidłowo. Nie ulega wątpliwości, iż rodzina skarżącego przekracza kryterium dochodowe, co uniemożliwia skorzystanie z pomocy w formie zasiłku celowego. Nie zachodzą również przesłanki do udzielenia skarżącemu żądanego wsparcia w formie specjalnego zasiłku celowego. Świadczenie to może zostać przyznane w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Pojęcie to ma charakter ogólny, ale w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że przesłanka ta występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, czy wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 22 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Po 722/22, dostępny w CBOSA na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Na gruncie badanej sprawy organ zasadnie uznał, że okoliczności te w stosunku do skarżącego nie zachodzą. Należy podzielić stanowisko organu, iż skoro skarżący od wielu lat mieszka w wynajmowanym mieszkaniu na które go faktycznie nie stać, nie ponosi wydatków na jego utrzymanie i ma wiedzę o toczącym się postępowaniu eksmisyjnym, to konieczność opuszczenia mieszkania nie jest sytuacją nagłą i niespodziewaną. To bowiem skarżący w pierwszej kolejności powinien podjąć działania zmierzające do zapewnienia lokum sobie i swojej rodzinie.
Nie ulega wątpliwości, że brak zatrudnienia i stałych dochodów przyczyniają się do trudnej sytuacji, niemniej jednak w ocenie organów i Sąd tę ocenę podziela, zarówno skarżący jak i jego partnerka mają obiektywne możliwości znalezienia pracy odpowiedniej ze względu na ich stan zdrowia. Trafnie bowiem organ zauważył, że S. jest miastem, w którym oferty pracy są dostępne.
Ma również rację organ, że dostępne są mieszkania tańsze, a ostatecznie w sytuacji, gdy skarżący z żadnej z dostępnych na rynku ofert nie skorzysta, istnieje możliwość chociażby czasowego zamieszkania w schronisku.
Nie zasługuje na aprobatę postawa skarżącego, który oczekuje, że organ pomocy społecznej będzie pokrywał koszty najmu drogiego mieszkania jemu i jego rodzinie w sytuacji całkowitej bierności tych osób i braku starań o poprawę własnej sytuacji.
Podkreślić w tym miejscu należy, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, co oznacza, że w pierwszej kolejności osoby znajdujące się w trudnej sytuacji powinny wykorzystać własne możliwości, zasoby i środki w celu jej przezwyciężenia. Nie ulega także wątpliwości, że organ dysponuje ograniczonymi środkami, które musi wykorzystać na pomoc wielu osobom znajdującym się w trudnej sytuacji bez własnej winy. Brak jest zatem możliwości pokrycia wygórowanych wydatków związanych z najmem mieszkania, czego domaga się skarżący.
Sąd nie podzielił zarzutów skargi, bowiem zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest kompletny i obszerny i w zupełności wystarczał do dokonania prawidłowej oceny sytuacji skarżącego, która została dokonana wnikliwie i wyczerpująco.
Z tych względów, uznając, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.