Uzasadnienie
G. Z. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie opisane w sentencji postanowienie Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia.
Wraz ze skargą G. Z. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
Z uzasadnienia wniosku wynika, że wnioskodawczyni ma [...] lata i jest emerytką. Nadto jest osobą schorowaną i z tego powodu na leki wydaje miesięcznie ok. [...] zł, natomiast opłaty za prąd i ogrzewanie pochłaniają pozostałą część emerytury. Mąż również jest emerytem i z tego powodu skarżącej nie stać na poniesienie kosztów w niniejszej sprawie oraz ustanowienie pełnomocnika z wyboru.
Posiadany majątek stanowi dom o powierzchni ok. 140 m˛ i wartości ok. [...] zł oraz lokal użytkowy w D.. Miesięczny dochód dwuosobowego gospodarstwa domowego wynosi [...] zł i składa się na niego emerytura skarżącej w wysokości [...] zł oraz emerytura jej męża w kwocie [...]zł. Ponoszone miesięcznie wydatki to: leki – [...] zł, prąd – [...] zł, woda – [...] zł, śmieci – [...] zł, gaz – [...] zł.
W wykonaniu wezwania starszego referendarza sądowego zobowiązującego do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń potwierdzających przedstawioną sytuację materialną skarżąca nadesłała: wyciągi z konta bankowego za okres od 14 grudnia 2017 r. do 14 lutego 2018 r., decyzję ZUS o waloryzacji emerytury A. Z., której wysokość do wypłaty od 1 marca 2017 r. wynosi [...] zł oraz decyzję w sprawie waloryzacji swojej emerytury, której wysokość do wypłaty od 1 marca 2017 r. wynosi [...] zł, roczna strukturę przychodu z prowadzonego Baru leśnego, wg której sprzedaż za rok 2017 wyniosła [...] zł, przychód [...] zł i dochód [...] zł, decyzję w sprawie podatku od nieruchomości za rok 2018 r. w kwocie [...]zł za budynki i grunty związane z działalnością gospodarczą w wysokości [...] zł oraz za budynek mieszkalny w wysokości [...] zł, informację o przyjęciu deklaracji dotyczącej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, z której wynika, że jej miesięczna wysokość wynosi [...] zł, fakturę za prąd na kwotę [...]zł za okres dwóch miesięcy, fakturę za gaz na kwotę [...]zł za okres dwóch i miesięcy oraz na kwotę [...]zł, fakturę za wodę i ścieki na kwotę [...]zł, [...] i [...] zł za okres dwóch miesięcy.
Postanowieniem z dnia 28 lutego 2018 r. Starszy referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie całkowitym.
W uzasadnieniu postanowienia podano, że analiza nadesłanych przez G. Z. dokumentów wskazuje, że nie przedstawia ona w sposób pełny i niebudzący wątpliwości swojej sytuacji finansowej. Wnioskodawczyni podała bowiem, że na dochód jej rodziny składa się emerytura jej oraz męża, których łączna wysokość wynosi [...] zł (nie jak wskazała skarżąca [...] zł) oraz dochód z prowadzonej sezonowo działalności gospodarczej w łącznej kwocie [...]zł co daje miesięcznie kwotę [...]zł. Ponoszone miesięcznie udokumentowane wydatki kształtują się na poziomie ok. [...] zł i składają się na nie: śmieci i odpady – [...] zł, prąd – [...] zł, gaz – [...] zł, woda – [...] zł. Przy czym na uwagę zasługuje fakt, że w styczniu 2018 r. skarżąca dokonała z konta wypłaty środków w wysokości [...] zł. Powyższe, w zestawieniu z wysokością wskazywanego miesięcznego dochodu z wysokością udokumentowanych wydatków, świadczy, o tym, że skarżąca nie wyjaśniła należycie swojej sytuacji finansowej, oraz, że jest w stanie pokryć koszty sądowe oraz koszty ustanowienia adwokata z wyboru w niniejszej sprawie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Pismem z dnia 6 marca 2018 r. skarżąca wniosła zażalenie na ww. postanowienie starszego referendarza sądowego, zarzucając mu błędne przyjęcie, iż ma ona zdolność finansową i ukończone [...] lata, podczas gdy skarżąca skończyła [...] lat. Skarżąca podniosła, że wyliczenie stałych kosztów nie objęło takich wydatków jak wyżywienie i środki czystości. Wydatki wynoszą zatem: [...] zł (skarżąca) i [...] (mąż skarżącej). Z kolei dochód rodziny skarżącej wynosi [...] zł, co kwalifikuje skarżącą, jej zdaniem, do objęcia jej prawem pomocy. Ponadto, zdaniem skarżącej, niesprawiedliwe jest również nieprzyznanie jej prawnika z urzędu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje
W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.).
Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w tym postępowaniu, stąd każda osoba wszczynająca postępowanie winna się liczyć z wydatkami na ten cel. Dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona winna znaleźć pokrycie w swych dochodach nawet przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla utrzymania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r., I CZ 99/1980, Lex 8257). Przyznanie przez sąd prawa pomocy w zakresie całkowitym winno mieć zatem charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie.
Stosownie do art. 243 § 1 i art. 245 § 1 P.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i następuje, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.).
Ciężar dowodu spoczywa przy tym na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. To strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić należy, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (zob. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04, dostępne w Internecie).
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 64/04, udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe.
W orzecznictwie podkreśla się, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Przyznanie prawa pomocy ma bowiem na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów postępowania.
Mając na uwadze przytoczone przepisy prawa oraz ich wykładnię przez orzecznictwo sądowe, a także analizując wniosek o przyznanie prawa pomocy, sprzeciw skarżącej oraz nadesłane przez nią dokumenty, należy podzielić stanowisko starszego referendarza sądowego, że G. Z. nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w prowadzonym z jej skargi postępowaniu sądowym.
Z przedłożonych przez skarżącą do akt dokumentów wynika, że na dochód jej rodziny składa się emerytura jej oraz męża, których łączna wysokość wynosi [...] zł (a nie jak wskazała skarżąca [...] zł) oraz dochód z prowadzonej sezonowo działalności gospodarczej w łącznej kwocie [...]zł co daje miesięcznie kwotę [...]zł. Ponoszone miesięcznie udokumentowane wydatki kształtują się na poziomie ok. [...] zł. Tym samym do dyspozycji skarżącej pozostaje kwota ok. [...] zł, z której część bez wątpienia przeznacza się na pozostałe koszty swojego utrzymania, jak chociażby wyżywienie, zakup środków higieny i czystości, odzieży, obuwia. Na ocenę sytuacji finansowej skarżącej ma niewątpliwie również wpływ okoliczność, że w styczniu 2018 r. skarżąca dokonała z konta wypłaty środków w wysokości [...] zł, co świadczy o tym, że skarżąca nie wyjaśniła należycie swojej sytuacji finansowej.
Sąd mając na uwadze powołane normy prawne, przedstawioną sytuację majątkową skarżącej, okoliczności sprawy i kwotę należnego w sprawie wpisu sądowego w wysokości [...] zł, jak również zdolność skarżącej do wygospodarowania pewnej kwoty pieniędzy na wynagrodzenie pełnomocnika, stwierdził, że skarżąca będzie w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania, bez negatywnego wpływu na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.
Jak wskazano wcześniej udzielenie stronie prawa pomocy, powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Sytuacja finansowa skarżącej przedstawiona w nadesłanych dokumentach nie wskazuje natomiast, aby wygospodarowanie środków pieniężnych na ten cel było niemożliwe.
Mając na uwadze, że zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego odpowiada prawu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.