Uzasadnienie
J. S. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na opisane w sentencji postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. nakładające na skarżącego obowiązek uiszczenia w terminie 7 dni od daty otrzymania niniejszego postanowienia opłaty legalizacyjnej w kwocie [...] zł za dobudowanie do domku letniskowego dobudówki o konstrukcji drewnianej o wymiarach 5,4 x 4,3m, na terenie działki nr [...] w miejscowości [...] bez pozwolenia na budowę.
Do skargi załączył na formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze, że złożony formularz zawierał braki formalne, polegające na niewskazaniu zakresu żądanego prawa pomocy, wezwaniem z dnia 4 września 2013 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do usunięcia w terminie 7 dni braku formalnego ww. wniosku poprzez wypełnienie rubryki nr 4 wniosku załączonego do skargi albo wypełnienie, podpisanie i odesłanie formularza PPF załączonego do wezwania – pod rygorem przyjęcia, że złożony wniosek obejmuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych (zgodnie z treścią skargi z dnia 22.08.2013 r.).
Równocześnie na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) referendarz sądowy zobowiązał wnioskodawcę do złożenia w terminie 7 dni od daty doręczenia niniejszego pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy dowodów dotyczących sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej:
- - oświadczenia czyją własność stanowi dom położony w [...] w którym skarżący zamieszkuje wraz z rodziną,
- - oświadczenia dotyczącego sytuacji osobistej syna, tj. czy syn jest osobą bezrobotną (w takim przypadku przedłożenie zaświadczenia z PUP potwierdzającego posiadanie statusu osoby bezrobotnej), czy jest zatrudniony (w takim przypadku przedłożenie zaświadczenia z miejsca pracy wskazującego wysokość miesięcznego wynagrodzenia z okresu ostatnich trzech miesięcy),
- - wyciągów lub wykazów z posiadanych przez wszystkich członków rodziny kont bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy,
- - dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie domu w okresie ostatnich trzech miesięcy (np. gaz, woda, prąd) i innych niezbędnych wydatków z okresu ostatnich trzech miesięcy,
- - dowodu potwierdzającego wysokość emerytury otrzymywanej przez małżonkę skarżącego w okresie ostatnich trzech miesięcy,
- - kserokopię decyzji w sprawie podatku od nieruchomości za rok 2013.
W zakreślonym terminie wnioskodawca nadesłał uzupełniony formularz PPF w którym wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podał, że jest osobą w podeszłym wieku, po udarze mózgu, z objawami afazji. Poniesienie jakichkolwiek opłat zagrozi mu w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych, nabyciu leków oraz wyżywienia. Z załączonego wykazu wydatków oraz załączonych dokumentów wynika, że po zaspokojeniu niezbędnych potrzeb do dyspozycji skarżącego nie pozostają żadne wolne kwoty.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach J.S. wskazał, że pozostaje w wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i 30 – letnim synem. Nie posiada żadnych nieruchomości, ani zasobów pieniężnych.
Miesięczny dochód trzyosobowej rodziny wynosi [...] zł netto i składa się na niego: emerytura żony J. S. w wysokości [...] zł, renta wnioskodawcy w kwocie [...] zł oraz pensja syna w wysokości [...] zł.
Końcowo skarżący podał, że syn płaci alimenty na dwoje dzieci w kwocie [...] zł, spłaca kredyt za używany samochód, którym dojeżdża do pracy i wymaga wsparcia od skarżącego i jego żony, ponieważ brakuje mu pieniędzy na utrzymanie.
Nadto skarżący wyjaśnił, że mieszkanie położone w [...] jest własnością Gminy i zajmowane jest przez jego rodzinę na podstawie umowy najmu. Z tego też powodu skarżący nie płaci podatku od nieruchomości.
W wykonaniu wezwania referendarza sądowego skarżący przedłożył następujące dokumenty: decyzję ZUS o waloryzacji emerytury z dnia 25.03.2013 r. z której wynika, że od marca 2013 r. wysokość świadczenia do wypłaty wynosi [...] zł, wyciąg z własnego konta bankowego za okres od 29.05.2013 r. do 31.08.2013 r. z którego wynika, że otrzymuje co miesiąc emeryturę w wysokości [...] zł, decyzję o waloryzacji emerytury żony J. S. z dnia 1 marca 2013 r. podającą, że od marca 2013 r. wysokość emerytury do wypłaty wynosi [...] zł, oświadczenia obydwojga małżonków wymieniające wysokość otrzymywanych świadczeń oraz nazwy zażywanych leków i witamin, umowę pożyczki zawartą z PKO BB w dniu 3 czerwca 2013 r. w kwocie [...] na okres dwóch lat z wysokością raty do spłaty [...] zł miesięcznie, umowę zakupu ratalnego kołdry i szybkowara za łączną kwotę [...] zł, polisę ubezpieczenia domu na kwotę [...] zł, polisę indywidualnego ubezpieczenia skarżącego i jego żony w kwocie [...] zł, fakturę VAT wystawioną przez Telekomunikację Polską S.A. na kwotę [...] zł z terminem płatności do 26.08.2013 r., fakturę PTK Centertel na kwotę [...] zł z terminem płatności 24.06.2013 r., fakturę za prąd za okres od 22.04. do 24.06.2013 r. na kwotę [...] zł, fakturę za gaz za okres od 12.04. do 12.06.2013 r. na kwotę [...] zł, fakturę za prąd za okres od 06.04. do 06.06.2013 r. na kwotę [...] zł, pismo Zespołu Placówek Oświatowych informujące, że opłaty za odprowadzanie nieczystości stałych wynosić będą [...] zł, wyliczenie czynszu na kwotę [...] zł, zestawienie operacji z konta J. S. za okres od 01.06. do 13.09.2013 r., zestawienie miesięcznych dochodów i wydatków, z którego wynika, że suma miesięcznych wydatków wynosi [...] zł i składają się na nią - czynsz [...] zł, wywóz śmieci – [...] zł, prąd za mieszkanie – [...] zł, prąd za altankę – [...] zł, gaz – [...] zł, ubezpieczenie obojga małżonków – [...] zł, telefon kom.
J. S. [...] zł, telefon stacjonarny – [...] zł, spłata kredytu za garnki – [...] zł, telefon kom. skarżącego – [..] zł, ubezpieczenie mieszkania – [...] zł, dojazdy do szpitala – [...] zł, leki dla skarżącego – [...] zł, leki dla jego żony [...] zł, spłata kredytu żony – [...] zł. Na życie dla dwóch osób pozostaje kwota [...] zł, syn dokłada do opłat [..] zł. Dodatkowo skarżący przedłożył dokumenty potwierdzające sytuację materialną syna tj. umowę pożyczki z Bankiem PKO BP na kwotę [...] zł na okres 3 lat, zestawienie operacji na koncie za okres od 1.06. do 13.09.2013 r. z którego wynika, że M. S. otrzymuje wynagrodzenie w wysokości ok. [...] zł, zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł, dodatkowo lipcu 2013 r. dokonał wpłaty na konto kwoty [...] zł, a we wrześniu na jego konto wpłynęła kwota [...] zł oraz zwrot składki ubezpieczenia w kwocie [...] zł, dowód opłaty za Cyfrę + w kwocie [...] zł, dowód spłaty raty w Santander Consumer Bank w wysokości [...] zł. Oświadczenie syna, że prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe, płaci alimenty na dwoje dzieci w łącznej kwocie [...] zł, spłaca kredyt w wysokości [...] zł, a z pensji w wysokości [...] zostaje mu [...] zł.
Referendarz sądowy, oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, zważył:
Należy przede wszystkim wyjaśnić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją procesową, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.).
Instytucję prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym regulują przepisy zawarte w rozdziale 3, działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270).
Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 252 wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego.
Jednocześnie wykładnia zawartego w art. 246 § 1 pkt 2 ww. ustawy zwrotu "gdy osoba ta wykaże", sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy zatem od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w powołanym art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Wykazanie tych przesłanek powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym oraz dokumentów potwierdzających powyższe.
Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie.
Zasadność wniosku rozpatrzono w dwóch aspektach, tj. z jednej strony uwzględniono wysokość obciążeń finansowych, jakie skarżący będzie zobowiązany ponieść w niniejszym postępowaniu (na obecnym etapie jest to wpis od skargi w wysokości [...] zł), a z drugiej strony jego możliwości majątkowe i finansowe.
Oceniając złożone przez wnioskodawcę oświadczenia i dokumenty potwierdzające sytuację finansową jego i jego rodziny, referendarz sądowy uznał, że nie wykazał on, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przede wszystkim należy wskazać, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną J. S. Pomimo, iż wpisał syna do osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym zarówno on jak i syn oświadczyli, że syn prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Pomaga rodzicom jedynie dokładając [...] zł do rachunków. Zatem mając na uwadze sytuację wnioskodawcy i jego żony, należy wskazać, że uzyskuje on miesięczny, stały dochód w wysokości [...] zł netto, a nie jak podaje w formularzu PPF [...] zł, żona natomiast otrzymuje miesięcznie emeryturę w wysokości [...] zł netto, co łącznie daje kwotę [...] zł. Już tylko ta okoliczność powoduje, że nie można zaliczyć skarżącego do kategorii osób żyjących w ubóstwie, które nie posiadają środków na utrzymanie.
Jednakże zasadnicze znaczenie dla odmowy przyznania prawa pomocy miało porównanie oświadczonych wydatków z uzyskiwanym dochodem. Wnioskodawca dokonał swojego wyliczenia, wg którego miesięczne wydatki wynoszą [...] zł, a w ich skład zaliczył koszty związane z utrzymaniem mieszkania, polisy ubezpieczeniowe, raty pożyczek, koszty leczenia, dojazdów do szpitala. Powyższe wyliczenie nie może jednak zostać uwzględnione. W tym miejscu należy wnioskodawcy wyjaśnić, że rozpoznając prawo pomocy brane pod uwagę są wyłącznie wydatki niezbędne dla utrzymania, do których nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych pożyczek np. na zakup kołdry, czy garnka, oraz dobrowolnych wydatków na dodatkowe indywidualne ubezpieczenia.
Nie można bowiem przyjąć jakoby zobowiązania te miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi. I tak uwzględniając miesięczne niezbędne koszty utrzymania na które składają się prąd – [...] zł, telefony – [...] zł, gaz – [...] zł, wywóz nieczystości – [...] zł, czynsz – [...] zł, koszty zakupu lekarstw i dojazdów do szpitala – [...] zł. łącznie dają one kwotę [...] zł, co w zestawieniu z wysokością uzyskiwanego dochodu w kwocie [...] zł, prowadzi do wniosku, że skarżący jest w stanie uiścić koszty niniejszego postępowania sądowego, które na obecnym etapie stanowi wpis od skargi w wysokości [...] zł.
W tym stanie rzeczy należało odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Skarżący nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jedynie zaś spełnienie tej przesłanki obligowało referendarza sądowego do przyznania mu prawa pomocy w powyższym zakresie. Sytuacja majątkowa skarżącego wynikająca z przesłanych dokumentów pozwala mu na poniesienie kosztów związanych ze skargą inicjującą postępowanie w niniejszej sprawie.
Z tych względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.