Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] r. "F" Spółka, reprezentowana przez adw. K.B., skierowała do Dyrektora Izby Celnej wniosek o sporządzenie i doręczenie kopii dokumentów z akt sprawy prowadzonej przez organ, dotyczącej zezwolenia udzielonego Spółce decyzją z dnia [...] r. na prowadzenie gier o niskich wygranych w [...] punktach zlokalizowanych na terenie województwa [...]. Zakres żądania Spółki obejmował, m.in. sporządzenie i doręczenie kopii włączonych do akt niniejszego postępowania, materiałów przekazanych przez Prokuraturę Apelacyjną, w szczególności protokołu przesłuchania przedstawiciela Politechniki [...] A.S. z dnia [...] r.
Dyrektor Izby Celnej w dniu [...] r., wydał postanowienie o wyłączeniu z akt przedmiotowej sprawy dokumentów w postaci m.in. kopii protokołów przesłuchań przedstawiciela Politechniki [...] A.S. z dnia [...]r.
Postanowieniem z dnia [...], wydanym na podstawie art. 216 § 1 i § 2 w związku z art. 179 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), Dyrektor Izby Celnej odmówił Spółce "F" sporządzenia i doręczenia kopii dokumentów w postaci materiałów przekazanych przez Prokuraturę Apelacyjną w sprawie [...], tj.: kopii protokołów przesłuchań przedstawiciela Politechniki [...] A.S. z dnia [...], ze względu na interes publiczny.
"F" Spółka złożyła zażalenie na powyższe postanowienie z dnia [...]wnosząc o jego uchylenie w całości oraz sporządzenie i doręczenie wnioskowanych przez stronę kopii dokumentów, względnie o uchylenie kwestionowanego postanowienia w całości i ponowne rozpatrzenie sprawy.
Wydanemu przez organ postanowieniu Spółka postawiła zarzut naruszenia: art. 179 Ordynacji podatkowej, art. 93 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 217 § 2 Ordynacji podatkowej oraz art. 123 i art. 217 § 2 Ordynacji podatkowej.
Postanowieniem z dnia [...] wydanym na podstawie art. 216 § 1 i § 2, art. 233 § 1 pkt 1 w związku z art. 239 Ordynacji podatkowej, Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia [...].
Skargę na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego "F" Spółka, reprezentowana przez adw. A.A., która wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o przekazanie organowi sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Zaskarżonemu postanowieniu Spółka zarzuciła naruszenie:
- - art. 179 Ordynacji podatkowej, poprzez błędne zastosowanie przepisu i błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu, że w sprawie występuje przesłanka interesu publicznego, uzasadniająca wydanie zaskarżonego postanowienia; według wiedzy Spółki, w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka uzasadniająca ograniczenie jej prawa do dostępu do akt;
- - naruszenie art. 217 § 1 pkt 4 oraz art. 217 § 2 Ordynacji podatkowej, poprzez zaniechanie wskazania podstawy prawnej wydanego postanowienia i w konsekwencji także zaniechanie zawarcia uzasadnienia prawnego wydanego postanowienia;
- - naruszenie art. 93 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez oparcie podstawy orzeczenia na wewnętrznym piśmie Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej;
- - naruszenie art. 217 § 2 Ordynacji podatkowej, poprzez zaniechanie sporządzenia uzasadnienia faktycznego w sprawie, w szczególności poprzez niewskazanie okoliczności wyjaśniających ocenę organu;
- - naruszenie art. 123 w związku z art. 178 Ordynacji podatkowej, poprzez naruszenie prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu.
Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która polega na sprawdzeniu prawidłowości zastosowania przepisów prawa procesowego i materialnego. Jednocześnie zauważyć należy, że w świetle art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "P.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Powyższe oznacza, że niezależnie od zarzutów podniesionych przez stronę skarżącą przeciw kwestionowanemu rozstrzygnięciu, sąd winien dokonać pełnego zbadania zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego.
Przedmiotem skargi stało się postanowienie Dyrektora Izby Celnej w sprawie udostępnienia dokumentów z akt postępowania, dotyczącego udzielonego Spółce "F" zezwolenia na prowadzenie gier o niskich wygranych w [...]punktach zlokalizowanych na terenie województwa [...]. Przy wydaniu zaskarżonego postanowienia znajdowały odpowiednie zastosowanie przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.) w zw. z art. 8 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 ze zm.).
Zgodnie z art. 216 § 1 Ordynacji podatkowej, w toku postępowania organ podatkowy wydaje postanowienia. Zgodnie z treścią § 2 powołanego wyżej artykułu, postanowienia dotyczą poszczególnych kwestii wynikających w toku postępowania podatkowego, lecz nie rozstrzygają o istocie sprawy, chyba że przepisy niniejszej ustawy stanowią inaczej. Stosownie do art. 236 § 1 Ordynacji podatkowej, na wydane w toku postępowania postanowienie służy zażalenie, gdy ustawa tak stanowi.
W myśl art. 179 § 2 Ordynacji podatkowej, odmowa umożliwienia stronie zapoznania się z dokumentami, zawierającymi informacje niejawne, a także innymi dokumentami, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny (art. 179 § 1 tej ustawy), sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelniania odpisów i kopii lub wydania uwierzytelnionych odpisów, następuje w drodze postanowienia. Na postanowienie to służy zażalenie (art. 179 § 3 Ordynacji podatkowej).
Wedle art. 130 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej, pracownik urzędu skarbowego, urzędu gminy (miasta), starostwa, urzędu marszałkowskiego, izby skarbowej, funkcjonariusz celny lub pracownik urzędu celnego, izby celnej, urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw finansów publicznych oraz członek samorządowego kolegium odwoławczego, podlegają wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawach dotyczących zobowiązań podatkowych oraz innych spraw normowanych przepisami prawa podatkowego, w których brali udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Powyższe oznacza, że pracownik organu, który brał udział w wydaniu rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego, nie może następnie brać udziału w kolejnym stadium postępowania, w którym rozstrzygnięcie to, w wyniku złożenia przez stronę środka zaskarżenia, podlega kontroli. W doktrynie i orzecznictwie podkreśla się, że celem tej regulacji jest wykluczenie wątpliwości co do bezstronności pracownika i wzmocnienie zaufania do działania organów administracji publicznej (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r., sygn. akt SK 19/02, opubl. w OTK-A z 2004 r., Nr 7, poz. 67).
Instytucja wyżej opisana ma również służyć do zagwarantowania prawidłowej realizacji zasady dwuinstancyjności postępowania wynikającej z art. 78 Konstytucji RP (patrz wyrok NSA z dnia 20 grudnia 2006 r., sygn. akt II FSK 62/06, opubl. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Instytucja wyłączenia stanowi proceduralne zabezpieczenie przed stronniczością pracowników organów administracji publicznej. Pozwala to uniknąć konfliktu ról oraz interesów. Wyłączenie to ma charakter działania profilaktycznego, będącego wyrazem urzędowej przezorności. Przesłanki wyłączenia abstrahują bowiem od tego, czy ewentualny udział pracownika w postępowaniu może mieć wpływ "korzystny", czy też "niekorzystny" dla postępowania (por. wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2012 r., sygn. akt II FSK 1357/10 – www.orzecznia.nsa.gov.pl).
Wydane w pierwszej instancji postanowienie z dnia [...] podpisała, z upoważnienia Dyrektora Izby Celnej Zastępca Dyrektora, nadkomisarz celny J.L. Ta sama osoba rozpoznała następnie zażalenie wniesione od tego postanowienia i wydała zaskarżone postanowienie z dnia [...] r., utrzymujące w mocy postanowienie z dnia [...] r. Zatem osoba ta brała udział w wydaniu postanowienia w pierwszej jak i drugiej instancji.
W myśl art. 239 Ordynacji podatkowej, w sprawach nieuregulowanych w rozdziale dotyczącym zażaleń, do tego środka zaskarżenia mają odpowiednie zastosowanie przepisy odnoszące się do odwołań. Zgodnie z art. 221 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonego postanowienia, w przypadku wydania decyzji w pierwszej instancji przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych, dyrektora izby skarbowej, dyrektora izby celnej lub przez samorządowe kolegium odwoławcze odwołanie od decyzji rozpatruje ten sam organ podatkowy, stosując odpowiednio przepisy o postępowaniu odwoławczym. Z zacytowanych wyżej przepisów wynika, że w przypadku zażalenia na postanowienie, wydane przez dyrektora izby celnej, zażalenie to rozpoznaje ten sam organ - dyrektor izby celnej. Nie oznacza to jednak, że osoba zatrudniona w tym organie i upoważniona do wydawania postanowień nie podlega, na podstawie art. 130 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej, wyłączeniu od rozpatrzenia zażalenia na postanowienie, w wydaniu którego uczestniczyła podpisując je jako osoba do tego uprawniona.
Brak klasycznej instancyjności postępowania rozumianej jako rozpatrywanie sprawy przez inny organ (wyższego stopnia) niż ten, który wydał decyzję/postanowienie, nie może być czynnikiem skutkującym odstąpieniem od wymogu respektowania dyspozycji art. 130 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej. Dlatego też należy stwierdzić, że wyłączenie pracownika izby celnej, o którym mowa w art. 130 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej dotyczy także sytuacji przewidzianej w art. 221 w związku z art. 239 § 1 Ordynacji podatkowej, tj. rozpatrywania zażalenia od postanowienia wydanego przez tego pracownika, jako osoby działającej w imieniu (z upoważnienia) dyrektora izby celnej (por. WSA w Lublinie z dnia 28 września 2012 r., sygn. akt I SA/Lu 466/12).
Mając na uwadze treść art. 221 Ordynacji podatkowej Sąd stwierdził, że uprawnionym do rozpoznania zażalenia na postanowienie z dnia [...] r. jest ten sam organ, który wydał postanowienie, ale z wyłączeniem pracownika tego organu, który je podpisał, bowiem brał on udział w wydaniu postanowienia z dnia [...] (art. 130 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej). Skoro w wydaniu objętego skargą postanowienia brała udział osoba (pracownik organu), podlegająca wyłączeniu stosownie do art. 130 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej, to ziściła się przesłanka stanowiąca podstawę do wznowienia postępowania (art. 240 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej).
W myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W takim stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia.
W związku z tym, że ze względu na charakter stwierdzonego uchybienia sprawa będzie musiała być w całości ponownie rozpoznana przez Dyrektora Izby Celnej, z uwzględnieniem oceny Sądu co do należytego stosowania przepisów postępowania, przedwczesnym byłoby ustosunkowanie się do kwestii merytorycznych związanych ze sposobem załatwienia wniosku strony skarżącej z dnia [...] r.