Uzasadnienie
Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z dnia [...] na podstawie art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zmianami) oraz rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. Nr 105, poz. 881) uznał, że kwoty świadczeń rodzinnych przyznanych K. B. w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka M. D., przyznanego decyzją z dnia [...] Nr [...] wypłacone w okresie od dnia [...] do dnia [...] były nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi.
Organ I instancji zobowiązał K. B. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami wynoszącymi [...] zł, tj. łącznie [...] zł.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że jego decyzja z dnia [...] w przedmiocie przyznania K. B. świadczeń rodzinnych w postaci zasiłku rodzinnego oraz dodatku z tytułu samotnego wychowywania dzieci K. i P. B. oraz M. D. oraz jednorazowego zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przez dzieci K. i P. B., została uchylona decyzją z dnia [...]. Tą samą decyzją organ przyznał świadczenia rodzinne obejmujące zasiłek rodzinny dla [...] dzieci, dodatek z tytułu samotnego wychowywania dzieci K. i P. B. oraz dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego K. i P. B.. Organ jednocześnie odmówił przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka – M. D., albowiem ustalił, że K. B. wychowuje syna wspólnie z jego ojcem- J. D.. Uznając świadczenia otrzymywane w związku z samotnym wychowywaniem M. D. za nienależnie pobrane, organ na podstawie art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych orzekł o ich zwrocie wraz z odsetkami ustawowymi.
W odwołaniu od decyzji organu I instancji K. B. domagała się uchylenia decyzji Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej oraz wstrzymania wykonania tej decyzji.
Odwołująca się kwestionowała ustalenia organu w oparciu o które uznano, że wychowuje syna M. D. razem z jego ojcem – J. D.. K. B. podała, że ojciec dziecka nie zamieszkuje wspólnie z nią od początku [...], mimo, iż jest zameldowany w mieszkaniu, który zajmuje.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] Nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 ze zmianami), art. 30 ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zmianami) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Kolegium w uzasadnieniu decyzji przedstawiło stan faktyczny sprawy, z którego wynikało, że K. B. w dniu [...] wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczeń rodzinnych na [...] dzieci: K. i P. B. oraz M. D.. We wniosku podała, że jest wdową i samotnie wychowuje dzieci, których ojcem jest nieżyjący mąż P. B. oraz M. D., którego ojcem jest J. D..
Decyzją z dnia [...] organ przyznał zasiłek rodzinny na [...] dzieci wymienionych we wniosku od dnia [...] do dnia [...] po [...] zł, dodatek z tytułu samotnego wychowywania dzieci K. i P. B. oraz M. D. po [..] zł oraz jednorazowy dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego K. i P. B. w kocie po [..] zł.
W związku z wątpliwościami dotyczącymi sytuacji rodzinnej K. B. po urodzeniu w dniu [...] kolejnego dziecka – syna M. D., organ przeprowadził wywiad środowiskowy, którego ustalenia wskazywały, iż odwołująca się wychowuje dzieci wspólnie z ojcem [...] dzieci –J. D..
Po wznowieniu postępowania administracyjnego organ I instancji decyzją z dnia [...] na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 i art. 151 § 1 Kpa uchylił swoja decyzję z dnia [...] przyznającą K. B. świadczenia rodzinne na [...] dzieci K. i P. B. oraz M. D. (zasiłek rodzinny, dodatek z tytułu samotnego wychowywania dzieci, dodatek jednorazowy z tytułu rozpoczęcia oku szkolnego przez K. i P. B.), przyznał zasiłek rodzinny na [...] dzieci: K. i P. B. oraz M. D., dodatek rodzinny z tytułu samotnego wychowywania dzieci oraz jednorazowy zasiłek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dzieci K. i P. B.. Równocześnie organ odmówił przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka- M. D..
Organ jako podstawę wydania decyzji w przedmiocie wznowienia postępowania wskazał art. 145§ 1 pkt 5 Kpa i stwierdził, że wbrew twierdzeniom K. B. nie wychowywała ona dzieci samodzielnie lecz z ojcem [...] jej dzieci – J. D., z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, natomiast w [...] zameldowała go na pobyt stały w lokalu, który zajmuje. Nadto, [...] urodziła syna M., którego ojcem jest J. D.. Okoliczności te zdaniem organu istniały w dniu wydania decyzji w przedmiocie świadczeń rodzinnych, jednakże nie były znane organowi orzekającemu w sprawie.
Zważywszy na to, że K. B. nie spełniała ustawowych przesłanek do uznania jej za osobę samotnie wychowującą dziecko w stosunku do dzieci M. i M. D. (wg stanu prawnego obowiązującego w dniu [...]), organ odmówił przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka.
Ze względu na to, że decyzja wydana w wyniku wznowienia postępowania stała się ostateczna, organ decyzją z dnia [...] uznał świadczenia rodzinne przysługujące K. B. na podstawie decyzji z dnia [..] w formie dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka M. D., za świadczenia nienależnie pobrane i zobowiązał stronę do ich zwrotu wraz z należnymi odsetkami w łącznej kwocie [...] zł.
Kolegium uznało decyzję organu I instancji za zgodna z obowiązującym prawem, albowiem K. B. nie spełniała wymogów do uznania jej za osobę samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
K. B. wywiodła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.
W uzasadnieniu skargi K. B. podniosła argumenty przytoczone w odwołaniu od decyzji organu I instancji, dotyczące jej statusu jako osoby samotnie wychowującej dzieci. Skarżąca wskazała nadto, że decyzję wydano nie umożliwiając jej uprzednio zapoznanie się z zebranym materiałem dowodowym. Zarzuciła również, że decyzja nie odpowiada wymogom art. 107 Kpa, albowiem nie zawiera pełnego uzasadnienia faktycznego oraz narusza art. 7-9 i art. 11 Kpa.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę administracji publicznej według kryterium zgodności z prawem. Oznacza to między innymi, że sąd kontrolując zaskarżoną decyzję bada, czy decyzja ta jest zgodna z przepisami prawa materialnego stanowiącymi podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz czy w toku postępowania nie zostały naruszone w sposób istotny przepisy procedury administracyjnej. W przypadku ustalenia, że decyzja obarczona jest istotnymi wadami prawnymi sąd - w zależności od ustalonego rodzaju i stopnia naruszenia decyzje taką uchyla lub stwierdza jej nieważność.
Przedmiotem skargi do Sądu jest decyzja uznająca, że świadczenia rodzinne pobierane przez skarżącą w postaci dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka są świadczeniami nienależnie pobranymi oraz nakazująca zwrot tych świadczeń wraz z odsetkami.
Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zmianami), za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:
- 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;
- 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia.
W świetle powyższego przepisu ustawy, zasadny jest pogląd, iż warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest jednak uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której to świadczenie zostało przyznane. Uznanie świadczenia za nienależne i nałożenie obowiązku jego zwrotu, bez uprzedniego wzruszenia decyzji przyznającej to świadczenie, prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której w obrocie prawnym pozostawałyby dwie sprzeczne ze sobą decyzje administracyjne, jedna przyznająca świadczenie oraz druga nakładająca obowiązek jego zwrotu (por. Wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 grudnia 2005 r. – I SA/Wa 331/05- Lex nr 187405).
Przed wydaniem decyzji stanowiącej przedmiot rozpoznania przez Sąd, Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z dnia [...] uchylił w wyniku wznowienia postępowania administracyjnego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 Kpa swoją decyzję z dnia [...] o przyznaniu skarżącej dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka- M. D.. Tą samą decyzją, wydaną w wyniku wznowienia postępowania, organ odmówił przyznania skarżącej dodatku z tytułu samotnego wychowywania syna M.. Decyzja z dnia [...] stała się ostateczna. Podstawa jej wydania wskazywała, że wyszły na jaw istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, istniejące w dacie przyznania świadczenia, lecz nieznane organowi właściwemu do orzekania w przedmiocie prawa do świadczenia rodzinnego. W wyniku przeprowadzonego postępowania organy zakwestionowały bowiem status skarżącej jako osoby samotnie wychowującej dziecko uznając, że skarżąca faktycznie prowadziła wspólne gospodarstwo domowe z J. D.- ojcem M. D., zameldowała go w zajmowanym lokalu przy ul. [...] w [...], a nadto składała rozbieżne oświadczenia co do zerwania więzi osobistych i gospodarczych z konkubentem..
W świetle ustawowych przesłanek wznowienia postępowania administracyjnego, nową okolicznością istotną dla sprawy była zatem taka okoliczność, której skutkiem byłoby wydanie w dniu [...] decyzji co do swej istoty odmiennej aniżeli ta, która zapadła w sprawie (podobnie wyrok NSA z dnia 8 czerwca 2000 r. V SA 1885/99-Lex nr 50152). Konkludując, gdyby skarżąca ujawniła organowi fakt wspólnego wychowywania dziecka z jego ojcem, nie otrzymałaby statusu osoby samotnie wychowującej dziecko, a co za tym idzie prawa do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka (wg stanu prawnego na dzień [...]).
Wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji na podstawie której przyznano skarżącej dodatek z tytułu samotnego wychowywania syna M. D. oraz odmowa przyznania tego świadczenia, jak również okoliczność, że decyzja w tym zakresie stała się ostateczna, stanowiły wystarczające przesłanki do zainicjowania postępowania w przedmiocie uznania przyznanych świadczeń za nienależne oraz zobowiązania skarżącej do zwrotu tych świadczeń wraz z odsetkami.
Za nienależnie pobrane świadczenia w rozumieniu art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych uważa się m.in. świadczenia rodzinne przyznane i wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Ujawnienie przez organ administracji publicznej okoliczności, które miały wpływ na status K. B. w zakresie jej uprawnień do świadczeń rodzinnych i pozbawienie z tego powodu skarżącej prawa do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, stanowią niewątpliwie przesłankę, o której mowa w art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych i stąd też nie można uznać, że decyzja uznająca wypłacony dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka- M. D. za świadczenie nienależnie pobrane oraz nakazująca zwrot wypłaconej kwoty dodatku wraz z odsetkami, jest nieprawidłowa.
Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi wskazać należy, że organ na etapie postępowania w sprawie uznania świadczenia za nienależnie pobrane oraz w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia nie badał tych okoliczności sprawy, który miały wpływ na utratę przez skarżącą statusu osoby samotnie wychowującą dziecko w kontekście jej uprawnień do dodatku z tego tytułu, albowiem ustaleń w tym zakresie tych dokonano w postępowaniu wznowieniowym. Decyzja wydana w oparciu o treść art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiła jedynie konsekwencję decyzji ostatecznej mocą której skarżącą pozbawiono dodatku, który jako świadczenie nienależne podlegał zwrotowi wraz z odsetkami.
Mając na uwadze powołane wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), orzekł jak w sentencji.