Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 24 marca 2023 r. I. P. (dalej jako: "skarżąca", "strona", "wnioskodawczyni") wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką – G. C..
Decyzją z dnia 8 maja 2023 r., nr MGOPS SR 3096/701/1/SP279/2023, wydaną na podstawie m.in. art. 17, art. 25 ust. 1, art. 24 ust. 2a i ust. 4, art. 32 ust. 1d ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej jako: "u.ś.r.") Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C., działając z upoważnienia Burmistrza C.:
- 1. przyznał stronie świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką G. C. od dnia 2 lutego 2023 r. do dnia 12 marca 2023 r. w kwocie 2.458,00 zł miesięcznie oraz postanowił w tymże okresie opłacać składki na ubezpieczenie społeczne: emerytalne i rentowe;
- 2. odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką G. C. od dnia 13 marca 2023 r.
Powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 13 marca 2023 r. było niespełnienie warunku dotyczącego momentu powstania niepełnosprawności osoby nad którą sprawowana jest opieka oraz ustalone prawo do emerytury strony.
I. P. złożyła odwołanie od powyższej decyzji w zakresie pkt 2 dotyczącego odmowy przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Strona zarzuciła organowi I instancji błędną wykładnię art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez uniemożliwienie jej wyboru świadczenia korzystniejszego i wstrzymania wypłaty emerytury na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego.
Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie decyzją z dnia 25 września 2023 r., nr SKO.4111.1526.2023, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.) w związku z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję w zakresie zaskarżonego punktu 2.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy w pierwszej kolejności wskazał, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został poddany kontroli Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł o jego niekonstytucyjności w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Wobec tego organ odwoławczy stwierdził, że przy rozpatrywaniu wniosku należy pominąć kryterium wieku, w jakim powstała niepełnosprawność osoby dorosłej. Niemniej według organu odwoławczego pozostało to bez wpływu na rozstrzygnięcie, bowiem podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sprawie jest przesłanka negatywna wskazana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.
Organ odwoławczy wskazał, iż osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w D. w dniu 23 lutego 2023 r. na wniosek z dnia 2 lutego 2023 r. Wnioskodawczyni jest córką osoby wymagającej opieki, nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, pozostaje bierna zawodowo (ma prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od 1 listopada 2022 r. do 31 marca 2023 r.) i sprawuje faktyczną opiekę nad mamą w sposób ciągły, co zostało potwierdzone w drodze wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracownika socjalnego w dniu 4 kwietnia 2023 r. Nadto wnioskodawczyni ma przyznane prawo do emerytury od osiągnięcia wieku emerytalnego tj. od 13 marca 2023 r. We wniosku o przyznanie emerytury zaznaczyła, że nie pobiera świadczenia pielęgnacyjnego.
Wobec tego organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie zachodzi przesłanka negatywna do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wskazana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., według którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Wnioskodawczyni nie spełnia zatem wszystkich przesłanek określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych, warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Organ odwoławczy wskazał również, że w dniu 3.04.2023 r. chcąc uzyskać świadczenie pielęgnacyjne strona oświadczyła, że po otrzymaniu decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego wstrzyma wypłatę emerytury. Jednakże powyższy przepis stanowiący o przesłankach negatywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego mówi wprost o ustaleniu prawa do emerytury. Samo jej zawieszenie, a właściwie wypłaty środków, nie ma w sprawie znaczenia. Organ odwoławczy podkreślił, że nie może wydać decyzji warunkowej, tj. nie może orzec o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, pod warunkiem zawieszenia prawa do emerytury.
Skargę na powyższą decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie złożyła I. P.. Skarżąca zarzuciła organowi II instancji naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez błędną jego wykładnię opartą wyłącznie o wykładnię językową polegającą na przyjęciu, że zastosowanie powyższego przepisu wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości uzupełniającej przysługującą skarżącej emeryturę, podczas gdy tak wąska interpretacja powyższego przepisu stanowi naruszenie zasady równości i pozbawia skarżącą przysługującego jej świadczenia rodzinnego.
Mając powyższe na uwadze, skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Skarżąca odwołując się do stanowiska wyrażonego w orzecznictwie sądów administracyjnych co do sposobu wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wskazała, że nie ma przesłanek uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do emerytury w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Skarżąca podała, że pobiera emeryturę w wysokości 1.530 zł netto, podczas gdy wysokość przysługującego świadczenia pielęgnacyjnego wynosi 2.458 zł. Wskazała, że nie ma możliwości zrezygnowania z niższej emerytury na rzecz pobierania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, co powoduje, że w gruncie rzeczy została pozbawiona prawa do ubiegania się o polepszenie sytuacji życiowej niepełnosprawnej matki w oparciu o istniejące w tym celu instrumenty ochrony gwarantowanej przez państwo.
Skoro organ z góry powiedział jej, że nie ma podstaw do rezygnacji z emerytury w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, to skarżąca nie złożyła jeszcze stosownego wniosku w ZUS, ponieważ przez cały czas trwania postępowania zostałaby bez środków do życia. Skarżąca wskazała, że potrzebowała zapewnienia organu, że jej rezygnacja z emerytury będzie równoznaczna z decyzją przyznającą świadczenie, zwłaszcza biorąc pod uwagę fakt, że spełniła wszystkie inne przesłanki konieczne do przyznania świadczenia. Skarżąca wskazała również, że na wezwanie organu przedłoży stosowne zaświadczenie o wstrzymaniu emerytury.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie wniosło o jej oddalenie oraz podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, a to w związku z wnioskiem organu odwoławczego oraz brakiem żądania przeprowadzenia rozprawy przez skarżącą. Stosownie bowiem do art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") sprawa może zostać rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie, a żadna z pozostałych stron w terminie 14 dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Zgodnie z art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Wskazać również należy, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 4292 ze zm.) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem. W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Sąd kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia uznał, że wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Skarżącej odmówiono przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, iż posiada ustalone prawo do emerytury, a więc zachodzi negatywna przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia.
Analiza akt postępowania prowadzi do wniosku, że organ prawidłowo ustalił stan faktyczny. W sprawie nie kwestionowane jest, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz że wymaga stałej i długotrwałej opieki i pomocy w codziennym funkcjonowaniu, którą zapewnia jej skarżąca. Poza sporem pozostaje również, iż skarżąca ma ustalone prawo do emerytury od dnia 13 marca 2023 r. i nie zawiesiła tego prawa.
Oznacza to, że od dnia 13 marca 2023 r. skarżąca nie spełniała warunków do przyznania świadczenia, zgodnie bowiem z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługiwało, jeżeli osoba sprawująca opiekę miała m.in. ustalone prawo do emerytury.
W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto, że zawieszenie prawa do emerytury powoduje wyeliminowanie negatywnej przesłanki, o której mowa w treści tego przepisu i umożliwia przyznanie świadczenia, przy czym przyznanie świadczenia stawało się możliwe od dnia złożenia dokumentu potwierdzającego zawieszenie prawa do emerytury. Przyjęto również, iż stosownie do art. 9 i art. 79a k.p.a. obowiązkiem organów było poinformowanie strony o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnienia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 3 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 436/21, z dnia 14 września 2022 r., sygn. akt I OSK 2055/21, z dnia 17 listopada 2022 r., sygn. akt I OSK 233/22, z dnia 7 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 911/22, z dnia 11 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1034/22).
Na gruncie badanej sprawy skarżąca takiego dokumentu nie przedłożyła. Złożyła jedynie oświadczenie, iż po otrzymaniu decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego wstrzyma wypłatę emerytury. Co prawda organy nie pouczyły skarżącej o tym, że aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne musi uprzednio zawiesić prawo do emerytury, jednakże w ocenie Sądu nie ma to w badanej sprawie znaczenia, bowiem w związku ze zmianą przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne skarżącej nie będzie przysługiwało bez względu na to, czy zawiesi ona prawo do emerytury. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w aktualnym brzmieniu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,
- 3) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego
- - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W związku ze zmianą przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, wprowadzoną ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429), dalej jako "u.ś.w.", opiekunowie osób niepełnosprawnych, które ukończyły 18 rok życia zostali pozbawieni możliwości ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Możliwe natomiast stało się ubieganie się przez osobę niepełnosprawną o przyznanie świadczenia wspierającego na warunkach określonych w ustawie o świadczeniu wspierającym.
Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (ustawie o świadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Zgodnie z przywołaną regulacją przepisy dotychczasowe nie będą mogły mieć zastosowania w niniejszej sprawie, bowiem na dzień 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej nie powstało, gdyż nie zostały spełnione warunki do jego przyznania.
Zdaniem Sądu o powstaniu prawa do świadczenia można mówić jedynie w takim wypadku, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie przed dniem 31 grudnia 2023 r. spełniła wszystkie wymagane przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych warunki, a organ nie zdążył przed tą datą wydać decyzji przyznającej świadczenie. Zatem jest to, w ocenie Sądu, rozwiązanie umożliwiające przyznania świadczenia tym osobom, które przed zmianą przepisów złożyły kompletny wniosek, ale organy nie zdążyły go do dnia 31 grudnia 2023 r. rozpoznać.
Regulacja ta nie będzie natomiast mogła mieć zastosowania w takich sprawach, w których przyznanie świadczenia przed dniem 31 grudnia 2023 r. było niemożliwe z uwagi na niespełnienie przez wnioskodawcę wszystkich warunków i taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie.
Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.
Orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego przywołane w uzasadnieniu wyroku są dostępne w Internecie na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl