Uzasadnienie
A. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...]nr [...]. Decyzją tą Kolegium utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r. w sprawie zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę Miasta z tytułu odpłatności za pobyt W. K. w Domu Pomocy Społecznej [...], w wysokości [...] zł i odsetkami w kwocie [...] zł.
Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Decyzją z dnia [...] r. Starosta orzekł o umieszczeniu W. K. z Domu Pomocy Społecznej dla Dorosłych Zgromadzenia [...]. W dniu 4 maja 2009 r. syn W. K. – A. K., zawarł z Miejskim Ośrodkiem Pomocy Rodzinie umowę, mocą której zobowiązał się do ponoszenia opłaty za pobyt ww. w domu pomocy społecznej, zgodnie z art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.). W § 3 ust. 1 umowy wysokość odpłatności ustalono na kwotę [...] zł miesięcznie, płatnej do 10 dnia każdego miesiąca. Wysokość odpłatności, zgodnie z § 3 ust. 4 opłata podlega aktualizacji w przypadku zmiany wysokości kosztu średniego utrzymania osoby w DPS. Zmiany dochodu Świadczeniobiorcy, powodującej zmianę decyzji ustalającej opłatę ponoszoną przez nią w związku z umieszczeniem jej w DPS, a także w sytuacji zmiany dochodu lub sytuacji osobistej majątkowej zobowiązanego, potwierdzonego stosownymi dokumentami, z których wynikałoby jednocześnie, że nie jest w stanie ponieść opłaty bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i swojej rodziny.
Umowa w części dotyczącej wysokości opłaty była wielokrotnie zmieniana.
Decyzjami z dnia [...] r. wydanymi z upoważnienia Prezydenta Miasta przez Kierownika Referatu w Wydziale Księgowości Urzędu Miasta, orzeczono o zwrocie wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę Miasto z tytułu odpłatności za pobyt W. K. w Domu Pomocy Społecznej [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. stwierdziło nieważność tych decyzji z powodu naruszenia przepisów o właściwości (decyzje z [...] r.).
Pismem z dnia 17 kwietnia 2015 r. A. K. poinformował Kolegium, że nie wiedział o toczących się postępowaniach dotyczących zaległości z tytułu odpłatności matki za pobyt w domu pomocy społecznej, nigdy nie otrzymał decyzji z [...]r. Zwrócił również uwagę na błąd w nazwie i miejscowości domu pomocy społecznej, w którym przebywa W. K. Następnie, pismem z dnia 1 października 2015 r. skarżący zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie o doręczenie szczegółowego rozliczenia dokonywanych przez niego wpłat, wyjaśniając, że często przebywa poza granicami kraju i stamtąd dokonuje przelewów bankowych i rozliczenie pozwoli mu na skonfrontowanie posiadanych dowodów wpłat ze stanem zarejestrowanym w księgowości MOPR.
Pismem z dnia 27 maja 2015 r. udzielono A. K. odpowiedzi, w której wyjaśniono jakie były przyczyny wydania decyzji z dnia [...] r., a następnie stwierdzenia ich nieważności przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. Wskazano również, że o dalszych czynnościach w sprawie zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę Miasto, z tytułu odpłatności za pobyt W. K. w domu pomocy społecznej zostanie poinformowany odrębnym pismem.
Pismem z dnia 6 lipca 2015 r. zawiadomiono A. K. o wszczęciu postępowania w przedmiocie wydania decyzji o zwrocie wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę Miasto z tytułu odpłatności za pobyt W. K. w Domu Pomocy Społecznej [...].
Pismem z dnia 17 sierpnia 2015 r. skarżący został powiadomiony o wysokości zadłużenia i poproszony o skontaktowanie się z pracownikiem socjalnym w celu ustalenia terminu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego.
Z notatki służbowej z dnia 23 września 2015 r. wynika, że A. K. skontaktował się z pracownikiem socjalnym i poinformował, że przeprowadzenie wywiadu środowiskowego będzie możliwe dopiero wówczas, gdy uzyska szczegółowe wyjaśnienia z działu finansowego dotyczące rozliczenia jego wpłat, ponieważ według niego nie zalega z żadną odpłatnością za pobyt matki w domu pomocy społecznej.
Organ kilkakrotnie przedłużał termin załatwienia sprawy, następnie decyzją z dnia [...] r. orzekł o zwrocie wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę Miasto z tytułu odpłatności za pobyt W. K. w Domu Pomocy Społecznej [...] za okres od 1 lipca 2011 r do 31 października 2015 r. w kwocie [...] zł należności głównej wraz z odsetkami ustawowymi w kwocie [...] zł na dzień wydania decyzji.
W uzasadnieniu decyzji organ opisał stan faktyczny i przytoczył przepisy prawa, które stanowiły podstawę wydania decyzji, przedstawiając jednocześnie zadłużenie skarżącego w formie tabelarycznej. W tabeli wskazano okres obowiązywania, kwotę należności, tytuł należności, termin płatności i kwotę zaległości. W aktach sprawy znajduje się dokument zatytułowany "wydruk z salda odbiorcy – szczegółowo", zawierający zestawienie faktur i wysokość salda debetowego.
A. K. złożył odwołanie od decyzji podnosząc, że organ niedokładnie wyjaśnił stan faktyczny, błędnie wyliczył kwotę należności głównej i odsetek, a także iż nie powiadomił go przed wydaniem decyzji o przygotowanych dowodach i materiałach, a tym samym uniemożliwił wyjaśnienie rozbieżności. Wskazał, że decyzja nie zawiera szczegółowych wyliczeń, a posiadane przez niego zestawienie płatności z historii rachunku bankowego wskazuje na istotne różnice w przedstawionych wyliczeniach.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymując w mocy decyzję Prezydenta Miasta, powołując się na przepisy ustawy o pomocy społecznej, wyjaśniło zasady ponoszenia odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej. Organ odwoławczy nie podzielił argumentacji skarżącego dotyczącej błędnego obliczenia kwoty zaległości i odsetek, wskazując, że był on informowany o toczącym się postępowaniu, miał możliwość zapoznania się z aktami sprawy, przede wszystkim jednak nie przedstawił żadnych dowodów na potwierdzenie podnoszonych zarzutów. Dodatkowo organ powołał się na okoliczność, iż skarżący nie kontaktował się z pracownikiem socjalnym i uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, a także okoliczność, iż aktach sprawy znajduje się zestawienie kwot zaległości.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając naruszenie art. 7 i 77 § 1 oraz art. 10 k.p.a. Podniósł, że od maja 2009 r. do sierpnia 2014 r. nie otrzymywał z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. żadnych powiadomień, z których wynikałoby, że zalega z opłatami. Wskazał, że otrzymał pismo z dnia 16 września 2014 r., zawierające wykaz wpłat, które nie pokrywa się z rzeczywistością wynikającą z przelewów bankowych. Skarżący wyjaśnił, że w dniu 19 listopada 2014 r. stawił się w Wydziale Księgowości Miasta, celem złożenia wyjaśnień odnośnie stwierdzonych rozbieżności i wyjaśnienia te w jego mniemaniu zostały przyjęte. Pomimo tego wszczęto postępowanie i wydano zaskarżoną decyzję.
W ocenie skarżącego organy nie wyjaśniły w sposób prawidłowy stanu faktycznego, na dowód czego załączył do skargi zestawienie dokonanych wpłat wskazane w piśmie MOPR z dokonanymi przez niego wpłatami oraz plik wydruków z rachunku bankowego, a także kopię pisma z dnia 16 września 2014 r., którego nie ma w aktach sprawy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważy co następuje:
Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.
Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji według wskazanego wyżej kryterium wykazała, że narusza ona prawo w stopniu powodującym konieczność jej uchylenia.
Przedmiotem kontroli sądu jest decyzja w przedmiocie zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę Miasto z tytułu opłat za pobyt W. K. w Domu Pomocy Społecznej [...].
Zgodnie z art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.), zwanej dalej również "u.p.s.", pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Na podstawie art. 61 § 1 u.p.s. zobowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:
- 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,
- 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,
- 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej
- - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
Opłatę za pobyt, stosownie do art. 61 ust. 2 u.p.s., w domu pomocy społecznej wnoszą:
- 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;
- 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:
- a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,
- b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;
- 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.
Art. 103 ust. 2 u.p.s. stanowi, że Kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększana w przypadku gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64.
W niniejszej sprawie A. K. zobowiązał się do ponoszenia kosztów utrzymania swojej matki – W. K. z domu pomocy społecznej, zawierając na tę okoliczność stosowną umowę. Umowa ta była następnie wielokrotnie zmieniana w części dotyczącej wysokości opłaty.
Z akt postępowania administracyjnego wynika, że skarżący nie kwestionuje ani obowiązku wnoszenia opłaty, ani jej wysokości. Kwestią sporną pozostaje natomiast, czy wnoszone przez skarżącego opłaty pokryły w całości należności wynikające z umowy. Skarżący w toku postępowania konsekwentnie kwestionował wysokość zadłużenia i domagał się od organu przedstawienia szczegółowego rozliczenia, którego jak wynika z akt sprawy i oświadczenia złożonego na rozprawie – nie otrzymał.
Jakkolwiek udział w postępowaniu polega nie tylko na kwestionowaniu ustaleń organu, ale również na przedstawieniu organowi wszelkich posiadanych dowodów, które mogą się przyczynić do wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności, to jednak na organie ciąży wynikający z art. 7 k.p.a., obowiązek podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Skoro zatem skarżący zwracał uwagę na to, że ustalenia organu nie są prawidłowe i domagał się przedstawienia szczegółowego rozliczenia, to obowiązkiem organu było takie rozliczenie skarżącemu przedstawić i wezwać go do przedłożenia dokumentów, z których wynika kiedy i w jakiej wysokości wpłat dokonywał.
Następnie, po przedstawieniu przez skarżącego posiadanych dowodów wpłat, organ powinien dokonać ich analizy z posiadanymi przez siebie dowodami i dopiero tak zebrany materiał dowodowy powinien stanowić podstawę wydania decyzji.
Jak słusznie zauważył skarżący uzasadnienie decyzji jest mało czytelne i nie zawiera wyjaśnienia w jaki sposób została obliczona należność główna, której zwrotu domaga się organ, jakie kwoty się na nią składają i z czego wynika ich wysokość - czy stanowią niedopłatę a jeżeli tak, to za który miesiąc i rok, czy zaległość jest wynikiem braku wpłaty, a jeżeli tak, to za który miesiąc i rok. Takiego wyjaśnienia uzasadnienie decyzji nie zawiera, a przedstawiona w nim tabela jest nieczytelna, co oznacza, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji zostało sporządzone w naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a.
W aktach sprawy brak jest dokumentów, które pozwoliłyby zweryfikować prawidłowość obliczenia kwoty, której zwrotu domaga się organ, co jest szczególnie istotne w sytuacji, gdy skarżący ją kwestionuje.
Z analizy załączonych do skargi dokumentów, w tym przede wszystkim wyciągów z rachunku bankowego, z którego dokonywane były płatności za pobyt W. K. w domu pomocy społecznej wynika, że w niektórych miesiącach skarżący dokonywał opłat kilkakrotnie, w różnych wysokościach - na przykład w miesiącu marcu 2014 r. Oznacza to, że zadaniem organu przy ponownym rozpatrzeniu sprawy będzie szczegółowe zweryfikowanie dowodów przedstawionych przez skarżącego, skonfrontowanie ich z wpłatami zaewidencjonowanymi przez organ, a także wskazanie w jaki sposób zostały one rozliczone, a także w jaki sposób zostały obliczone odsetki od należności głównej.
Postępowanie dowodowe w niniejszej sprawie było kilkakrotnie przedłużane, jednak organ nie zgromadził i nie rozpatrzył wyczerpująco całego materiału dowodowego, co prowadzi do wniosku, że zaskarżona decyzja została wydana również z naruszeniem art. 77 § 1 k.p.k.
W tym stanie rzeczy sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.