Uzasadnienie
J. G. wnioskiem z dnia 28 stycznia 2013 r. wystąpił w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego.
Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 31 stycznia 2013 r. odmówiono stronie przyznania prawa pomocy, wobec braku wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Postanowienie to stało się prawomocne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2013 r. oddalił wniesioną w niniejszej sprawie skargę.
J. G. wniósł o sporządzenie uzasadnienia wydanego orzeczenia i ponownie złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu – tym razem adwokata.
W uzasadnieniu wniosku podniósł, że sytuacja finansowa nie pozwala mu na ustanowienie pełnomocnika z wyboru, w celu wniesienia skargi kasacyjnej od wydanego przez Sąd wyroku.
Wskazał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną oraz dwoma małoletnimi synami. Podał, że na dochód rodziny składa się wynagrodzenie za pracę jego – w wysokości 2.050 zł brutto oraz żony – 2.868 zł brutto – łącznie 4.918 zł brutto (3.536,44 netto) miesięcznie. Stwierdził również, że posiada mieszkanie o powierzchni 46 m2 oraz działkę o powierzchni 39 arów 36 m2, na której stoi 3-izbowa wiejska chata, używana w celach rekreacyjnych. Oświadczył, że z tego tytułu nie osiąga żadnych dochodów.
Wnioskodawca wyjaśnił, że ponosi wydatki związane z utrzymaniem mieszkania (opłaty eksploatacyjne, opłaty za gaz, wodę, ogrzewanie, energię elektryczną), a także opłaca telefon, Internet, przedszkole dla młodszego dziecka oraz ubezpieczenie na życie - łącznie 1.372 zł miesięcznie. Podniósł, że na utrzymanie rodziny pozostaje kwota 2.164 zł (wyżywienie, leczenie, zakup odzieży, edukacja dzieci).
Mając na względzie powyższe zważono, co następuje:
Należy podkreślić, iż przyznanie przez Sąd prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i być uzasadnione sytuacją majątkową strony żyjącej w ubóstwie. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i winno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący.
Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Prawo dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych.
Dlatego też pomoc państwa wyrażona w przepisach o prawie pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym skierowana jest do osób, które albo mają bardzo niskie dochody, albo ich w ogóle nie posiadają, tj. do osób, które z uwagi na bardzo ciężką sytuację materialną, często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. Prawo pomocy powinno być więc udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku.
Należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie J. G., stosownie do treści art. 239 pkt 1 lit. d ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.
Natomiast zgodnie z art. 262 powołanej ustawy, przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.
Stosownie zaś do art. 245 § 1 i 3 tej ustawy, prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie częściowym i obejmować tylko ustanowienie adwokata. Przyznanie tego prawa osobie fizycznej następuje na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy wtedy, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Jednocześnie należy wskazać, że zgodnie z art. 165 cytowanej ustawy, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne.
Dokonując oceny wniosku skarżącego z dnia 8 kwietnia 2013 r. zauważyć należy, że jest to kolejny wniosek w przedmiocie prawa pomocy złożony w niniejszej sprawie. Poprzedni wniosek z dnia 28 stycznia 2013 r. (również o ustanowienie pełnomocnika z urzędu) został już rozstrzygnięty prawomocnym postanowieniem z dnia 31 stycznia 2013 r. Rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie można odstąpić od oceny sytuacji materialnej strony, zawartej we wskazanym wcześniej prawomocnym orzeczeniu. Podkreślić przy tym należy, że zmiana stanowiska i odmienne rozstrzygnięcie w przedmiocie aktualnie rozpatrywanego wniosku z dnia 8 kwietnia 2013 r. o prawie pomocy, jest możliwe wyłącznie przy spełnieniu warunku w postaci zmiany okoliczności sprawy. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zupełną odmienność dotychczasowego rozstrzygnięcia, w szczególności istotne pogorszenie sytuacji (przede wszystkim finansowej) wnioskodawcy.
Natomiast ze złożonych dokumentów nie wynika, aby w okresie pomiędzy złożeniem pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy, a przedmiotowym wnioskiem z dnia 8 kwietnia 2013 r. zaszły takie zmiany w sytuacji finansowej skarżącego, które by uzasadniały zmianę prawomocnego orzeczenia wydanego w zakresie prawa pomocy.
Z tych względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 262 oraz w zw. z art. 165 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, postanowiono, jak w sentencji.