Uzasadnienie
- I. Stan sprawy przedstawia następująco się:
- 1. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej "Prezesem ZUS") decyzją z [...] marca 2023r. (znak [...]), po rozpatrzeniu wniosku z [...] grudnia 2022r. małoletniej N.M. (zwana dalej "Skarżącą"), reprezentowanej przez M. N., o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu – J.M., odmówił przyznania ww. świadczenia.
W podstawie prawnej powołano art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998r.
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2022r., poz. 504, zwanej dalej u.e.r.FUS").
Prezes ZUS w uzasadnieniu decyzji wskazał, że przyznanie renty rodzinnej na podstawie art. 83 u.e.r.FUS jest możliwe, gdy są spełnione następujące przesłanki:
- - wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
- - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności,
- - nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi, z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,
- - nie posiada niezbędnych środków utrzymania.
Warunki określone w ww. przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Z ww. dokumentacji rentowej wynika, że Skarżącej, z uwagi na wystąpienie w sprawie szczególnych okoliczności, przyznano rentę rodzinną w drodze wyjątku do ukończenia 16 roku życia. Wypłata była realizowana do [...] czerwca 2021r. Świadczenia w drodze wyjątku nie są przyznawane raz na całe życie. Świadczenia te nie mają charakteru roszczeniowego, a ich przyznanie w drodze wyjątku pozostawiono uznaniu Prezesa ZUS. Aktualny stan faktyczny wskazuje jednak, że okoliczności przyznania świadczenia w drodze wyjątku uległy zmianie. Z dokumentacji rentowej wynika, że Skarżąca obecnie przebywa w [...] Placówce Opiekuńczo-Wychowawczej w [...], a zatem ma zapewnione niezbędne środki utrzymania. Nie ma więc podstaw do przyznania renty rodzinnej na mocy przepisu art. 83 u.e.r.FUS.
- 2. Przedstawicielka ustawowa Skarżącej w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z [...] marca 2023r. wnioskowała o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją Prezesa ZUS z [...] marca 2023r. oraz wskazała, że Skarżącą umieszczono w placówce opiekuńczo-wychowawczej w [...], a starsza córka nie mieszka razem z matką. Wprawdzie Skarżąca ma zapewnione środki utrzymania, ale nie ma zapewnionej odpowiedniej opieki.
- 3. Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023r. poz. 259 ze zm., zwana dalej "P.p.s.a."). W uzasadnieniu podtrzymał dotychczasową argumentację prezentowaną w zaskarżonej decyzji.
- 4. Przedstawiciel ustawowy Skarżącej w piśmie procesowym z [...] maja 2023r. wskazał m.in., że obie córki były na Jej utrzymaniu, otrzymując alimenty. Po śmierci ojca zmieniła się sytuacja finansowa rodziny, bo przedstawicielka ustawowa nie pracuje i w kwietniu 2018r. złożyła wniosek o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy. Pobierała zasiłek rodzinny i 500+ oraz dodatek do mieszkania. Od lipca 2021r. jest bez środków do życia i korzysta z pomocy synów. Do pisma załączono szereg dokumentów w tym decyzję ZUS z [...] sierpnia 2015r. odmawiającą przyznania renty rodzinnej Skarżącej.
- 5. Przedstawiciel ustawowy Skarżącej w piśmie procesowym z [...] czerwca 2023r. wyraziła zgodę na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
- II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
- 1. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
- 2. Sąd administracyjny na wstępie zauważa, że rozpoznał sprawę, stosownie do art. 119 pkt 2 P.p.s.a., w trybie uproszczonym, gdyż Przedstawicielka ustawowa Skarżącej, której doręczono odpowiedź na skargę z zawartym w niej wnioskiem Prezesa ZUS, wniosła także o rozpoznaniu sprawy w trybie uproszczonym.
Sąd wyjaśnia ponadto, że stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022r., poz. 2492 ze zm.) oraz art. 3 § 1 P.p.s.a., sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Możliwe jest zatem wyeliminowanie przez Sąd z obrotu prawnego aktu wydanego przez organ administracji publicznej (np. decyzji), po stwierdzeniu, że narusza ona bądź przepis prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepis postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepis prawa dający podstawę do wznowienia postępowania, lub po ustaleniu, że decyzja organu dotknięta jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)-c), pkt 2 P.p.s.a.).
Sąd administracyjny innymi słowy, kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.
Sąd, stosownie do art. 151 P.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.
Sąd administracyjny nie orzeka zatem co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, stanowiącego przedmiot postępowania administracyjnego. Sąd ocenia czy decyzja administracyjna wydana przez Prezesa ZUS w okolicznościach faktycznych sprawy spełniała wymagania zarówno zawarte w art. 83 u.e.r.FUS, jak również czy sprostała wymogom wyrażonym m.in. w art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a.
3. Sąd, przechodząc do oceny legalności zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS z [...] marca 2023r., stwierdza, że organ dokonał prawidłowej subsumpcji art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS do stanu faktycznego, ustalonego z zachowaniem reguł przewidzianych w k.p.a., a oceny organu należy uznać za spójne, logiczne i nieprzekraczające granic uznania administracyjnego.
Zgodnie z art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Przepis art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS na tle u.e.r.FUS - określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców - stanowi regulację szczególną, która pozwala na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie.
Tym samym rację ma Prezes ZUS wskazując w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że świadczenia przewidziane w art. 83 u.e.r.FUS nie mają charakteru roszczeniowego i są finansowane z budżetu państwa (art. 84 u.e.r.FUS), zaś u.e.r.FUS pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa ZUS. Przepis art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." je w drodze wyjątku. Wskazuje to na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie.
Pozostawienie Prezesowi ZUS uprawnienia do wydania decyzji uznaniowej nie oznacza jednak, że organ administracyjny ma całkowitą swobodę w tym względzie. Z art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS wynikają bowiem cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Warunki te wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego.
Pierwszą przesłanką jest bycie ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny.
Drugą przesłankę stanowi niespełnianie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych, które musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami.
Trzeci warunek to brak możliwości podjęcia pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym przez ubezpieczonego z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku.
Czwartym wymogiem jest to, by osoba ubezpieczona nie miała niezbędnych środków utrzymania.
U.e.r.FUS uzależnia zatem przyznanie przez Prezesa ZUS ww. świadczenia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech ww. przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. W tym kontekście stanowisko Prezesa ZUS wyrażone w zaskarżonej decyzji należy uznać za w pełni prawidłowe. Organ ten w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, mając na względzie całokształt okoliczności wynikających z akt sprawy, rozważył w sposób należyty wszystkie ww. przesłanki, o których mowa w art. art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS oraz dał temu wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Prezes ZUS wskazał, że z przedstawionej dokumentacji rentowej wynika, że z uwagi na wystąpienie w sprawie szczególnych okoliczności, Skarżącej przyznano rentę rodzinną w drodze wyjątku do ukończenia 16 roku życia. Wypłata tego świadczenia była realizowana do [...] czerwca 2021r. (k. 52 i 74 akt administracyjnych).
Dodatkowo Prezes ZUS wskazał, że z dokumentacji rentowej wynika, że Skarżąca przebywała obecnie - na dzień wydania zaskarżonej decyzji – w [...] Placówce Opiekuńczo-Wychowawczej w [...], a zatem ma zapewnione niezbędne środki utrzymania (k. 98 akt administracyjnych).
Tym samym nie sposób uznać, że doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Organ dostatecznie i w pełni wyjaśnił stan faktyczny sprawy, a materiał dowodowy zebrano w sposób wyczerpujący. Prezes ZUS odniósł się ponadto i rozważył wypełnienie przez Skarżącą przesłanek z ww. przepisu art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS, dokonując prawidłowej wykładni tego przepisu. Z pisma [...]" w [...] z [...] maja 2021r. wynika, że Skarżąca przebywająca w [...] Placówce Opiekuńczo-Wychowawczej typu [...] w [...] ma zapewnione niezbędne środki utrzymania. W przypadku utraty dochodu, jakim jest renta rodzinna w drodze wyjątku, to Starostwo Powiatowe w [...] jest instytucją obowiązaną do finansowania pobytu małoletniej (k 101 akt administracyjnych).
Natomiast z pisma [...] w [...] z [...] lutego 2023r. wynika, że pobyt Skarżącej w ww. placówce jest finansowany ze środków publicznych - dotacji Starostwa Powiatowego w [...]. Przedstawicielka ustawowa Skarżącej nie współfinansuje pobytu w placówce i nie uczestniczy w jakichkolwiek innych kosztach (k. 98 akt administracyjnych).
W kontekście tych ustaleń Prezesa ZUS nie sposób zakwestionować stanowiska organu, że możliwe było uznanie, że w sprawie nie została spełniona przesłanka nieposiadania niezbędnych środków utrzymania. Art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Powoływanie się przez Przedstawicielkę ustawową w skardze, że Skarżąca nie ma odpowiedniej opieki nie może być podstawą do zakwestionowania zaskarżonej decyzji, którą wydano na mocy art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS. Z przepisu tego wynika bowiem, że jeśli Skarżąca posiada niezbędne środki utrzymania – to wykluczone jest przyznanie świadczenia w drodze wyjątku.
W tym kontekście Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania stanowiska Prezesa ZUS wyrażonego w zaskarżonej decyzji. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji – zdaniem Sądu – realizuje wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a., gdyż zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne. Argumentacja Prezesa ZUS odnosi się do okoliczności faktycznych ujawnionych w toku postępowania administracyjnego, a oceny zawarte w ww. decyzji mają uzasadnienie w materiale dowodowym sprawy. Sama trudna sytuacja materialna Przedstawicielki ustawowej Skarżącej, nie wskazuje na wypełnienie przez Skarżącą, która ma zapewnione niezbędne środki utrzymania przesłanki warunkującej zastosowanie przez Prezesa ZUS ww. przepisu art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS. Świadczenie z art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS nie jest bowiem świadczeniem socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby, która sprawuje pieczę nad Skarżącą. Potrzeby te mogą co najwyżej uzasadniać ubieganie się o świadczenia z tytułu pomocy społecznej.
4. Sąd, mając powyższe na względzie, na mocy art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 119 pkt 2 P.p.s.a., uznał, że zasadne było oddalenie skargi. Prezes ZUS, wydając zaskarżoną decyzję ani nie przekroczył granic uznania administracyjnego, ani nie naruszył przepisów prawa znajdujących w sprawie zastosowanie.