Uzasadnienie
D. K. urodził się w dniu [...] 1970 roku. Starał się o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Legitymował się okresem składkowym i nieskładkowym łącznie w rozmiarze 10 lat, 2 miesięcy i 6 dni. W ostatnim dziesięcioleciu na wymagany okres minimalny ubezpieczenia 5 lat udowodniono okres 5 lat, 2 miesięcy i 26 dni. Orzeczeniem lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2005 r. został uznany za całkowicie niezdolnego po pracy i samodzielnej egzystencji okresowo do kwietnia 2006 r. Ustalono także, iż niezdolność ta powstała we wrześniu 2004 r.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Decyzję uzasadniał brakiem przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, określonych w art. 83 § 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2004 r. nr 39, poz. 353 ze zm.). W ocenie organu D. K. posiada niezbędne środki na utrzymanie albowiem z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. otrzymuje zasiłek stały w wysokości 317,00 zł. i otrzymuje także zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 144,00 zł., a zatem jego miesięczny dochód wynosi 461,00 zł.
W wyniku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2006 r. utrzymał swoją poprzednią decyzję w mocy, argumentując jak w decyzji poprzedzającej, powołując się w tym przedmiocie na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 kwietnia 2002 r. sygn. akt II SA 4189/01.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący wskazał na swój stan zdrowia uniemożliwiający wykonywanie pracy zarobkowej. Podniósł, że potrzebuje pieniędzy na koszty leczenia.
W odpowiedzi na skargę, pełnomocnik Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. W niniejszej sprawie sądem tym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 za zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.
Badana pod tym kątem skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2004 r. nr 39, poz. 353 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków.
Jedyną przyczyną wskazaną przez organ, uzasadniająca odmowę przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku jest fakt uzyskiwania przez skarżącego świadczenia z pomocy społecznej i fakt otrzymywania zasiłku pielęgnacyjnego, co łącznie daje mu dochód miesięczny 461,00 zł. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uznał zatem, że D. K. posiada niezbędne środki utrzymania i na poparcie swojego twierdzenia przywołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 kwietnia 2002 r. sygn. akt II SA 4189/01.
Trudno przyznać rację takiej argumentacji. Po pierwsze organ dokonując oceny posiadanych przez skarżącego dochodów powinien uzasadnić dlaczego w tym konkretnym przypadku ten właśnie dochód (461,00 zł.) należy uznać za niezbędne środki utrzymania. W uzasadnieniu obu decyzji brak jakiejkolwiek argumentacji w powyższym kierunku, co może wskazywać na przypadkowość tak podjętej decyzji. Uchybienie to stanowi przede wszystkim naruszenie art. 7 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Wskazać także należy, że wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 kwietnia 2002 r. sygn. akt II SA 4189/01, w którym wyrażono tezę: " Przepis art. 83 ust. 1 ustawy z 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych (a nie niewystarczających) środków utrzymania." zapadł w krańcowo odmiennym finansowo stanie faktycznym, albowiem w kilkuosobowej rodzinie na osobę przypadała średnio kwota 929,97 zł., a więc całkowicie nieporównywalna z kwotą 461,00 zł. i nieporównywalna z wysokością świadczenia w drodze wyjątku. Tak więc orzeczenie to dobitnie wskazuje na odmienną argumentację co do oceny dochodów skarżącego.
Analizując wyżej wskazany aspekt sprawy, organ winien wziąć także pod uwagę, iż skarżący jest nie tylko osobą całkowicie niezdolną do pracy ale także niezdolną do samodzielnej egzystencji.
Jednakże nie powyższe okoliczności zaważyły na treść wyroku.
Podjęta w niniejszej sprawie decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2006 r. odmawiająca przyznania świadczenia w drodze wyjątku została podpisana z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przez Wicedyrektora Departamentu Świadczeń Emerytalno-Rentowych – Ewę Nowakowską. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powziął wątpliwości co do skuteczności tego pełnomocnictwa.
Ustalono, że Wicedyrektor Departamentu Świadczeń Emerytalno-Rentowych – Ewa Nowakowska posiada pełnomocnictwo do wydawania przedmiotowych decyzji wystawione przez Członka Zarządu ZUS – Wandę Pretkiel, umocowaną z kolii do tych czynności przez prezesa ZUS.
Zgodnie z treścią art. 83 ust 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych kompetencje do wydawania decyzji w zakresie przyznania i odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku posiada Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Brak jest podstaw do uznania, że Ewie Nowakowskiej - Wicedyrektorowi Departamentu Świadczeń Emerytalno-Rentowych pełnomocnictwa do podpisywania decyzji w imieniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych mogła skutecznie udzielić Członek Zarządu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Wanda Pretkiel. Upoważnienie do wydania decyzji na podstawie art. 83 powołanej ustawy mogło być skutecznie udzielone jedynie przez Prezesa ZUS, który personifikuje organ. W ustawie ubezpieczeniowej nie zawarto innego uregulowania, dotyczącego udzielania konkretnym pracownikom upoważnień przez Prezesa ZUS do działania w jego imieniu, niż to, które wynika z art. 268a kpa. W art. 74 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) zawarta jest delegacja dla Ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do wydania rozporządzenia w sprawie nadania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych statutu.
Na podstawie tego przepisu zezwolono na określenie nim w szczególności: struktury organizacyjnej Zakładu i zakresu rzeczowego działania centrali i terenowych jednostek organizacyjnych Zakładu oraz trybu funkcjonowania i kompetencji organów Zakładu. Zgodnie z § 3 ust. 2 załącznika do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 1999 r. Nr 80, poz. 914 ze zm.), Prezes Zakładu może upoważnić m.in. dyrektorów komórek organizacyjnych do:
- 1. reprezentowania Zakładu i podejmowania decyzji w jego imieniu w określonych przez niego sprawach,
- 2. upoważniania innych pracowników Zakładu w zakresie określonym w pkt 1.
Nie ulega wątpliwości, że § 3 ust. 2 pkt 2 powołanego załącznika do rozporządzenia pozostaje w sprzeczności z treścią art. 268a kpa. Prezes ZUS nie może upoważnić członka zarządu ZUS w celu dalszego upoważniania innych pracowników do reprezentowania Zakładu i podejmowania decyzji w jego imieniu w zastrzeżonych w ustawie wyłącznie dla niego sprawach. Udzielając delegacji do wydania rozporządzenia w sprawie nadania statutu Zakładowi, ustawodawca nie wskazał, że organ wykonawczy może w sposób odmienny, niż czyni to ustawa (kpa) uregulować kwestię udzielania konkretnym pracownikom upoważnień przez Prezesa ZUS do działania w jego imieniu.
W związku z powyższym uznać należy, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie została podpisana przez osobę upoważnioną do jej wydania. Decyzja administracyjna wydana przez osobę nieposiadającą umocowania do jej wydania jest z mocy art. 156 § 1pkt 1 kpa nieważna.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z art. 156 § 1 pkt 1 kpa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji. W oparciu o przepis art. 152 tej ustawy, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.