Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. po rozpatrzeniu wniosku H. K. z dnia [...] listopada 2009 r. o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym w dniu [...] sierpnia 2009 r. ojcu W. K., decyzją z dnia [...] marca 2010 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227), odmówił przyznania wskazanego świadczenia.
W uzasadnieniu decyzji podano, iż wnioskodawczyni jest osobą pełnoletnią, wobec której nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy, a to powoduje, że nie może być jej przyznane świadczenie w trybie wyjątkowym. Dodatkowo organ wyjaśnił, iż okres pobierania nauki powyżej 18 roku życia nie jest przesłanką uprawniającą do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Pismem z dnia [...] kwietnia 2010 r. H. K. zwróciła się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazała, że decyzja z dnia [...] marca 2010 r. jest dla niej krzywdząca, albowiem trudna sytuacja finansowa jej matki (osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku), na utrzymaniu której się znajduje, uniemożliwia jej kontynuowanie nauki.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku, decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – dalej: kpa, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] marca 2010 r.
W uzasadnieniu stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki:
- - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
- - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności,
- - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,
- - nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak choćby jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia.
W toku postępowania ustalono, że wnioskodawczyni nie spełnia łącznie przesłanek określonych w art. 83 ww. ustawy, przede wszystkim przesłanki niezdolności do pracy ze względu na wiek, ponieważ jest osobą pełnoletnią, tzn. nie pozostaje poza aktywnością zawodową, nie została również uznana za całkowicie niezdolną do pracy ze względu na stan zdrowia. Ocenie organu podlegała również sytuacja materialna wnioskodawczyni, która, jak podkreślił Prezes ZUS, nie stanowi jedynego kryterium, które przesądza o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku.
Pismem z dnia 16 maja 2010 r. H. K. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...].
W treści skargi skarżąca zwróciła się do Sądu o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu, podnosząc, że przepracował on 29 lat 2 miesiące i 11 dni. Zaznaczyła, iż jest osobą pełnoletnią, a brak środków finansowych utrudnia jej dalszą edukację.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Ustosunkowując się do zarzutów skargi Prezes ZUS stwierdził, że sama trudna sytuacja skarżącej, choć była brana pod uwagę przy podejmowaniu decyzji, nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia, dodając, że świadczenie w drodze wyjątku nie może być przyznane osobie zdolnej do pracy, niezależnie od kontynuowania przez nią nauki.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje
W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do art. 1 § 2 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, lecz z powodów odmiennych niż podnosi skarżąca.
Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227). Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Na tle całej ustawy określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel, ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna, pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w zwykłym trybie. Wyjątkowość przedmiotowych świadczeń polega również na tym, że nie mają one charakteru roszczeniowego, są finansowane z budżetu państwa, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Uznaniowość nie oznacza jednak pozostawienia organowi całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym zakresie, bowiem jej granice wyznaczają z jednej strony przesłanki zawarte w ww. przepisie art. 83 ust. 1, z drugiej zaś przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, stosownie do treści art. 124 ww. ustawy.
W myśl przepisu art. 124 ww. ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia w niej określone stosuje się przepisy ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Tak więc Prezes ZUS, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, związany jest regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. W szczególności winien on przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest zobowiązany także do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 kpa.
W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Stosownie do powołanego art. 83 ust. 1, rozpatrywanie sprawy o świadczenie w drodze wyjątku dopuszczalne jest po ostatecznym rozstrzygnięciu przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a w przypadku wniesienia odwołania, po prawomocnym wyroku Sądu, stwierdzającym po stronie wnioskodawcy brak uprawnień do świadczeń z ubezpieczenia społecznego w trybie ustawowym.
Jak wynika z akt sprawy, skarżąca we wniosku z dnia [...] listopada 2009 r. o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku wskazała, iż występuje z przedmiotowym wnioskiem w związku z otrzymaną decyzją odmowną przyznania renty rodzinnej z dnia [...] września 2009 r. znak [...]. Tymczasem ZUS decyzją z dnia [...] września 2009 r. znak [...], wydaną po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] sierpnia 2009 r., odmówił prawa do renty rodzinnej E. K. – matce skarżącej, a nie skarżącej, przy czym w dacie wydania wskazanej decyzji H. K. była osobą pełnoletnią (ur. [...] września 1991 r.).
W tej sytuacji organ powinien był wstrzymać się z rozpoznaniem sprawy o świadczenie w drodze wyjątku do czasu rozstrzygnięcia o prawie skarżącej do renty rodzinnej w trybie art. 65 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.
O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 powołanej ustawy.
Orzekając o kosztach Sąd działał na podstawie art. 200 w zw. z art. 209 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.