Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] lutego 2013 r. R. K. zwrócił się do Archiwum Państwowego w [...] o wydanie uwierzytelnionych kopii akt sprawy rehabilitacyjnej J. K., prowadzonej w latach 1945-1946 przez Sąd Grodzki w [...] wyjaśniając, że dokumenty te są niezbędne do przedłożenia w Konsulacie Generalnym [...] w [...] w celu uzyskania obywatelstwa [...].
Dyrektor Archiwum Państwowego w [...] postanowieniem z dnia [...] lutego 2013 r. znak: [...], na podstawie art. 219 K.p.a. odmówił wydania wnioskowanych uwierzytelnionych kopii.
W uzasadnieniu stwierdził, że żądanie wnioskodawcy wydania wymienionego dokumentu, który opatrzony oznaczeniami wystawcy uznawany jest za dowód równorzędny z zaświadczeniem, nie spełnia warunku art. 17 § 2 pkt 2 K.p.a., by urzędowe potwierdzenie faktów lub stanu prawnego miało oparcie w interesie prawnym wnioskodawcy ocenianym według norm obowiązujących w Rzeczypospolitej Polskiej.
W jego ocenie takie znaczenie można też wyjątkowo przypisywać przepisom innego państwa, o ile nie są sprzeczne z prawem krajowym. Jednakże w przedmiotowej sprawie warunek ten nie został spełniony, gdyż urzędy [...] traktują akta postępowań rehabilitacyjnych, prowadzonych przez polskie organy po 1944 r. w sprawach osób zgłaszających akces do [...] listy narodowej (wraz z ich krewnymi), które zamieszkiwały na terenach przyłączonych do [...], jako pośredni dowód związków z narodem [...].
Powyższe działania zmierzają do wywodzenia obecnych skutków prawnych z nielegalnych aktów władz okupacyjnych, co godzi w zasadę suwerenności RP na całości terytorium państwa.
W zażaleniu na powyższe postanowienie R. K. wskazał, że obecnie stara się o uzyskanie obywatelstwa [...], a jego sprawa jest w toku przed Sądem Administracyjnym w [...].
Dlatego też zarówno aspekty prawne, jak i społeczne przemawiają za tym, aby wydać mu uwierzytelnione kopie dokumentów rodzinnych, których nieuwierzytelnione kopie załączył.
Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych postanowieniem nr [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r., po rozpatrzeniu zażalenia, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a., utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.
W uzasadnieniu podał, że organ pierwszej instancji prawidłowo przyjął, iż do wydawania uwierzytelnionych kopii mają zastosowanie przepisy Działu VII K.p.a., gdyż owe kopie w obrocie prawnym są równorzędne z zaświadczeniami albo stanowią wręcz formę zaświadczenia.
Podzielił ponadto pogląd ww. organu co do podstaw oceny występowania interesu prawnego i uznał za trafną jego opinię, z obowiązującym w Polsce porządkiem prawnym kolidowałoby respektowanie ustaleń, jakie wynikają z aktów władz okupacyjnych, które wykraczały poza dozwolony prawem międzynarodowym zakres administrowania na okupowanym terytorium. Także trafne było zastrzeżenie dotyczące różnicowania przez obecne [...] urzędy statusu ludności zamieszkującej terytorium Rzeczypospolitej, co stanowi formę publicznej akceptacji dla dokonanej przez władze okupacyjne terytorialnej aneksji.
Organ stwierdził zatem, że wnioskodawca nie wykazał interesu prawnego w uzyskaniu żądanych uwierzytelnionych kopii podnosząc jednocześnie, iż z uwagi na wszczęcie postępowania przed urzędem [...] z inicjatywy wnioskodawcy, nie wchodził w rachubę wymóg prawa, o którym mowa w art. 217 § pkt 1 k.p.a.
Dyrektor Archiwów Państwowych wskazał ponadto na niepełne uzasadnienie okoliczności, iż wniosek o urzędowe potwierdzenie treści akt powojennej sprawy rehabilitacyjnej, złożony dla potrzeb bieżącego postępowania w sprawie nadania obywatelstwa [...], rozpoznany został analogicznie do wniosków o potwierdzenie wpisów na [...] listę narodową. Jednakże uchybienie to nie miało istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia.
W skardze na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie R. K. wyjaśnił, że władze polskie podpisały z władzami [...] na szczeblu rządowym liczne umowy i prawne regulacje, dotyczące spraw mniejszości [...] zamieszkałej na obszarze Państwa Polskiego.
Stąd też niezrozumiałe jest dla niego stwarzanie niczym nieuzasadnionych utrudnień w uzyskaniu uwierzytelnionych dokumentów dotyczących jego rodziny, znajdujących się w Archiwum Państwowym. Działanie dyrektora Archiwum Państwowego w [...] skarżący ocenił jako bezprawne, gdyż "stanowi to zatajenie bądź celowe utrudnianie dostępu do źródeł materiałów historycznych jak i też samej historii jaka się rozgrywała na terenach [...] w latach powojennych".
Skarżący podniósł, że jego rodzina zawsze deklarowała swoją przynależność do kultury i narodowości [...], zaś nieporozumieniem jego zdaniem jest powoływanie się na sprzeczność prawa krajowego i międzynarodowego.
W odpowiedzi na skargę Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko faktyczne oraz prawne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie, lecz z powodów innych niż podniesienie w zarzutach skargi. Stosownie bowiem do przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 270 ze zm.), sąd rozstrzyga w przepisach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym (tekst jedn.: Dz. U. z 2011 r. Nr 123, poz. 698 ze zm.), materiałami archiwalnymi wchodzącymi do narodowego zasobu archiwalnego, zwanymi dalej "materiałami archiwalnymi", są wszelkiego rodzaju akta i dokumenty, korespondencja, dokumentacja finansowa, techniczna i statystyczna, mapy i plany, fotografie, filmy i mikrofilmy, nagrania dźwiękowe i wideofonowe, dokumenty elektroniczne w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz. U. Nr 64, poz. 565 z późń. zm.) oraz inna dokumentacja, bez względu na sposób jej wytworzenia, mająca znaczenie jako źródło informacji o wartości historycznej o działalności Państwa Polskiego, jego poszczególnych organów i innych państwowych jednostek organizacyjnych oraz o jego stosunkach z innymi państwami, o rozwoju życia społecznego i gospodarczego, w działalności organizacji o charakterze politycznym, społecznym i gospodarczym, zawodowym i wyznaniowym, o organizacji nauki, kultury i sztuki, a także o działalności jednostek samorządu terytorialnego i innych samorządowych jednostek organizacyjnych – powstała w przeszłości i pozostająca współcześnie.
Natomiast zgodnie z art. 2 ust. 1 powołanej ustawy, zasób archiwalny służby nauce, kulturze, gospodarce narodowej oraz potrzebom obywateli, a materiały archiwalne udostępnia się jednostkom organizacyjnym i obywatelom dla potrzeb nauki, kultury, techniki oraz gospodarki. Udostępnianie materiałów archiwalnych dla powyższych potrzeb jest bezpłatne.
Zagadnienie udostępnienia materiałów archiwalnych reguluje przepis art. 17 ust. 1 omawianej ustawy stanowiąc, że materiały archiwalne są udostępniane po upływie 30 lat od ich wytworzenia, z zastrzeżeniem określonym w art. 17 ust. 1a tej ustawy, w świetle którego niezależnie od wieku materiałów archiwalnych można, w drodze decyzji, odmówić ich udostępnienia, jeżeli:
- 1. ich stan fizyczny nie pozwala na udostępnienie;
- 2. udostępnienie miałoby spowodować naruszenie:
- a. prawnie chronionych interesów Państwa, jednostek organizacyjnych i obywateli,
- b. tajemnic prawnie chronionych.
Do zakresu działania archiwów państwowych w myśl art. 28 wymienionej ustawy, należy w szczególności oprócz ewidencji, przechowywana, opracowana, zabezpieczona i udostępniana materiałów archiwalnych należących do ich zasobu archiwalnego (pkt 3) również wydawane uwierzytelnionych odpisów, wypisów, wyciągów i reprodukcji przechowywanych materiałów, a także zaświadczeń na podstawie tych materiałów (pkt 5).
Z powyższego wynika, że pojęcie udostępnienia materiałów archiwalnych ma szeroki zakres i obejmuje zarówno bezpośrednie udostępnienie materiałów przez wgląd do oryginałów, jak też wydawanie uwierzytelnionych odpisów, wypisów, wyciągów i reprodukcji oraz zaświadczeń na ich podstawie, przy czym udostępnianie materiałów archiwalnych poprzez wgląd do nich oznacza zapoznanie się z ich oryginałami.
Odnosząc przedstawione rozważania do okoliczności niniejszej sprawy należy podkreślić, że R. K. domagał się udostępnienia materiałów archiwalnych w formie uwierzytelnionych kopii wskazanych dokumentów z akt sprawy rehabilitacyjnej J. K. prowadzonej przez Sąd Grodzki w [...] w latach 1945-46, niezbędnych do przedłożenia w Konsulacie Generalnym [...] w [...], celem uzyskania obywatelstwa [...]. Ponadto jak wynika z akt administracyjnych, dokumenty, których uwierzytelnionych odpisów zażądał, zostały mu udostępnione poprzez wgląd do oryginałów tych dokumentów.
Nie wnioskował natomiast o wydanie zaświadczenia w trybie przepisów Działu VII ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), na podstawie przedmiotowych dokumentów, jak jego wniosek rozpoznały organy.
Cytowane przez Sąd przepisy ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach nie dają zdaniem składu orzekającego, podstaw do takiego załatwienia sprawy. Wniosek skarżącego winien być zatem rozpoznany w oparciu o przepisy powołanej ustawy. W konsekwencji organy orzekające w rozpatrywanej sprawie dopuściły się naruszenia tak przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, tj. art. 28 pkt 3 i 5 ww. ustawy jak i przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy w postaci naruszenia w szczególności zasady praworządności (art. 6 k.p.a.) oraz zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.).
Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykroczenia zaskarżonego postanowienia orzeczono w oparciu o art. 152 powołanej ustawy.