Uzasadnienie
Prezes Rady Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej decyzją z dnia [...] lutego 2005 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), po rozpatrzeniu sprawy z wniosku R. W. o przyznania emerytury specjalnej, odmówił przyznania tego rodzaju świadczenia.
W uzasadnieniu decyzji wskazał, iż zgodnie z powołanym art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej, niż określone w ustawie, Przyznanie (lub odmowa przyznania) emerytury lub renty na podstawie tego upoważnienia ma charakter uznaniowy.
Przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczeń specjalnych sytuacja bytowa wnioskodawców brana jest pod uwagę, jednak nie stanowi jedynego kryterium przyznawania tych świadczeń. Świadczenie specjalne może być przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, niezdolnej do pracy z uwagi na wiek lub stan zdrowia, o ile w sprawie występują też inne okoliczności, wskazujące na jej szczególny charakter. Mogą to być m.in. wybitne zasługi wnioskodawcy w jakiejś dziedzinie albo szczególne zdarzenia losowe.
Okoliczności wynikające z uzasadnienia wniosku i nadesłanych dokumentów nie dają, zdaniem organu, podstaw do przyznania R. W. emerytury specjalnej.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy R. W. zarzuciła organowi, iż nie zapoznał się z nadesłanymi dokumentami, w tym z pismami Burmistrza Miasta S. i Starosty Powiatu S., z których wynika, iż jako osoba, która nie uzyskała statusu repatrianta, pozostaje bez środków na wyżywienie i leczenie.
Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lutego 2005 r. i w uzasadnieniu, poza argumentacją zawartą już w decyzji pierwszoinstancyjnej, podał, iż R. W. ur. w 1940 r. przyjechała do Polski wraz z mężem z [...], w lipcu 2001 r. na zaproszenie władz miasta S. na pobyt stały. Mąż jej otrzymał status repatrianta i pobiera polską emeryturę w najniższej kwocie, natomiast R. W. nie nabyła statusu repatrianta. Po otrzymaniu zaproszenia Państwo W., złożyli w Wydziale Konsularnym Ambasady RP na [...] odpowiednie dokumenty, w których zobowiązali się udowodnić swoje polskie pochodzenie. Takie pochodzenie potrafił udowodnić jedynie mąż wnioskodawczyni M. W. W wyniku tego, postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2001 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji udzielił zgody na wydanie wizy repatriacyjnej, ale tylko dla M. W., zaś wnioskodawczyni nie była w stanie udowodnić swojego polskiego pochodzenia, co potwierdziła osobiście w piśmie z dnia [...] sierpnia 2003 r. skierowanym do Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców.
Po przyjeździe do Polski w lipcu 2001 r. R. W. podjęła starania o otrzymanie obywatelstwa polskiego, które uzyskała [...] września 2002 r., tracąc obywatelstwo [...], a tym samym prawo do świadczenia emerytalnego z tego kraju. Oprócz zaproszonych osób, tj. M. W. i jego żony, do S. przyjechały dodatkowo, bez zaproszenia, ich dorosłe dzieci: W. W. z synem oraz syn V. O. Córka wraz z synem otrzymali obywatelstwo polskie i zameldowani zostali na pobyt stały u wnioskodawców, a syn przebywa na karcie stałego pobytu (do [...] maja 2005 r.) i również zameldowany jest (czasowo) u wnioskodawców, ale pracuje i przebywa w J. Źródłem utrzymania dwuosobowej rodziny W. jest polska emerytura M. W. wraz z dodatkami oraz renta z [...] i dodatek mieszkaniowy. Łączny dochód to 847 zł netto. W związku z zaliczeniem R. W. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, postanowieniem [...] Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] maja 2002 r., MOPS przyznał wnioskodawczyni zasiłek stały.
Wypłata tego zasiłku wstrzymana została z dniem [...] lipca 2004 r. w związku z wyprowadzeniem się syna, bowiem kryterium 2-osobowej rodziny uprawniające do otrzymywania tego zasiłku wynosi 632 zł i jest niższe od dochodu rodziny W. Prezes ZUS odmówił przyznania R. W. prawa do emerytury w drodze wyjątku, w związku z brakiem jakiegokolwiek okresu ubezpieczenia w Polsce.
Wskazano ponadto, iż wnioskodawczyni nadesłała też zaświadczenie z 1999 r. Związku Polaków w P., iż była wówczas członkiem zarządu tego związku, zorganizowała klasę polską w P. i była nauczycielem języka polskiego dzieci z rodzin polskich.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi R. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i w jej uzasadnieniu – poza argumentami zawartymi już we wniosku, które nie zostały jej zdaniem należycie ocenione stwierdziła, iż po przesiedleniu się do Polski znalazła się wraz z rodziną w bardzo trudnej sytuacji, bez stałego mieszkania i środków do życia. Podniosła też, iż swoje pochodzenie polskie, jak również działalność w organizacjach polskich na [...] udowodniła dokumentami, lecz nikt ich w Polsce nie bierze pod uwagę.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wskazując, iż dokonał wszechstronnego i wnikliwego rozważenia całokształtu materiału dowodowego, po uprzednim jego zgromadzeniu i wyjaśnieniu okoliczności faktycznych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem obowiązującym w dacie jego wydania.
Skarga analizowana w aspekcie tych podstaw zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie.
Podkreślić należy, iż pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji organu nie oznacza, iż ma on całkowitą swobodę w tym względzie. Podejmując decyzję w ramach uznania administracyjnego, organ jest związany rygorami procedury administracyjnej. Powinien więc przestrzegać zasad postępowania administracyjnego, a zwłaszcza zasady dochodzenia do prawdy materialnej. W tym celu organ zobowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zobowiązany był również do wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 kpa oraz uzasadnienia decyzji według wymogów określonych w art. 107 § 3 kpa.
W przedmiotowej sprawie organ dopuścił się naruszenia tych reguł procesowych w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czego dowodem są uzasadnienia obu decyzji, sprowadzające się wyłącznie do przytoczenia okoliczności faktycznych, które w ocenie organu uzasadniały wydanie decyzji o odmowie przyznania świadczenia specjalnego. Wprawdzie organ w uzasadnieniu wskazał, że świadczenie z art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w szczególnie uzasadnionych przypadkach, a za takie mogą być uznane m.in. wybitne zasługi wnioskodawcy w jakiejś dziedzinie, przykładowo kultury lub sportu, albo szczególne zdarzenia losowe i stwierdził, że dokumentacja i wniosek skarżącej nie dają podstaw do tego świadczenia, to jednak w żaden sposób nie uzasadnił, na jakiej podstawie doszedł do takich wniosków i nie przeprowadził w tym względzie stosownej analizy obszernego materiału sprawy.
Skarżąca, poza trudną sytuacją życiową w jakiej znalazła się po osiedleniu się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, utratą po nabyciu obywatelstwa polskiego prawa do wypracowanego na [...] prawa do emerytury, wskazywała ponadto, iż czynnie uczestniczyła w pracach na rzecz środowiska polonijnego, jako nauczycielka była organizatorem klasy polskiej dla dzieci z polskich rodzin. Okoliczności te nie były jednakże przedmiotem rozważań organu, choć wydają się one być istotne przy ocenie zasadności wniosku opartego na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Czyni to zasadnym podnoszony przez skarżącą zarzut, iż wniosek jej nie został rozpatrzony wnikliwie, z uwzględnieniem wszystkich nadesłanych materiałów i dokumentów.
Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).