Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] lutego 2005 r., odmawiającą przyznania małoletniemu J. S. świadczenia w drodze wyjątku po zmarłym ojcu R. S. W uzasadnieniu ww. decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki:
- 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
- 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności,
- 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,
- 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku.
Świadczenie z art. 83 ust. 1 cyt. ustawy jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z powyższym Prezes ZUS w pierwszej kolejności zbadał uprawnienia zmarłego. W toku postępowania nie stwierdzono istnienia dwóch z czterech przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy. Nie uznano bowiem za szczególną okoliczność, która uniemożliwiła nabycie prawa do renty, faktu, że wystąpiła długotrwała, bo trwająca od [...] czerwca 1992 r. do [...] września 2002 r., przerwa w wykonywaniu zatrudnienia przez ojca dziecka. Organ podkreślił, iż we wskazanym okresie ubezpieczony był osobą zdolną do wykonywania zatrudnienia, nie została wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby.
Ponadto, w ocenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wykazany dochód na członka rodziny w kwocie 900 zł brutto nie pozwala na uznanie, że zainteresowany pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania.
Powyższa decyzja została zaskarżona przez E. P., ustawową przedstawicielkę małoletniego J. S. Zaskarżonej decyzji zarzucono, iż wydana została z naruszeniem przepisów prawa materialnego, a to przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych polegającym na przyjęciu, iż po stanie skarżącej nie zostały spełnione przesłanki umożliwiające przyznanie świadczenia w drodze wyjątku.
Zdaniem przedstawicielki ustawowej skarżącego, ubezpieczony nie wypracował prawa do świadczenia na ogólnych zasadach w następstwie zaistnienia szczególnych okoliczności, które mu to uniemożliwiły. W skardze podniesiono, iż takimi szczególnymi okolicznościami były: zły stan zdrowia ubezpieczonego oraz postępowanie karne prowadzone przeciwko niemu, połączone z aresztowaniem go w 1992 r., a ponadto zła opinia wywołana tym postępowaniem, która uniemożliwiła mu zatrudnienie w zawodzie oraz niepowodzenia w podejmowanej działalności gospodarczej.
Ponadto przedstawicielka ustawowa skarżącego wskazuje, iż podstawowym źródłem utrzymania rodziny jest dochód z tytułu jej zatrudnienia w Szkole [...] w K. w wysokości 1800 zł brutto, co daje na osobę kwotę 900 zł. W skardze podniesiono, iż w obecnych realiach społeczno-gospodarczych kwota ta nie zabezpiecza niezbędnych środków utrzymania dziecka w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w szczególności, przy konieczności zapewnienia mu, stosownie do jego zdolności (uzdolnienia plastyczne i muzyczne, wzorowy uczeń), właściwego poziomu rozwoju i wykształcenia.
W skardze podniesiono także zarzut naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, a to naruszenia przepisów art. 7, 9, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona.
Art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) statuuje zasadę kontroli przez sąd administracyjny zaskarżonych decyzji pod względem ich zgodności z prawem.
Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając skargę w świetle powołanych powyżej przepisów należy stwierdzić, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 83 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wprowadza on szczególną regulację pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym.
Świadczenia z omawianego przepisu mają wyjątkowy charakter także dlatego, że są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa, a nie z FUS. Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie decyzji Prezesa ZUS, która to decyzja ma charakter uznaniowy. Decyzja ta nie jest jednak dowolna, ograniczona jest czterema przesłankami wymienionymi w art. 83 ust. 1 cyt. ustawy, a mianowicie, uprawniony jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w postępowaniach w sprawach o świadczenia określone w ustawie ma obowiązek stosować przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.).
Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, ubezpieczony legitymował się w dziesięcioleciu przed zgonem okresem składkowym i nieskładkowym w łącznym wymiarze 1 roku 7 miesięcy i 5 dni. W okresie od [...] marca 1992 r. do [...] października 2002 r. ojciec małoletniego nie odprowadzał składek na ubezpieczenie społeczne, chociaż, jak wynika z załączonej do skargi dokumentacji, prowadził w tym czasie działalność gospodarczą w postaci: Przedsiębiorstwa [...], spółki cywilnej [...] oraz Agencji [...].
W ocenie Sądu, prowadzenie przez skarżącego przez okres od [...] sierpnia 1993 r. (data rozpoczęcia działalności gospodarczej w postaci Przedsiębiorstwa [...]) do grudnia 2000 r. działalności gospodarczej, w związku z którą nie odprowadzono żadnych składek na ubezpieczenie społeczne, nie może zostać uznane za szczególną okoliczność, która uniemożliwiła spełnienie ubezpieczonemu warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do renty.
Nie można także uznać, iż poddanie się przez ubezpieczonego operacjom [...], w związku z którą to chorobą nie orzeczono całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy ubezpieczonego, stanowi okoliczność szczególną w rozumieniu przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Podobnie, w ocenie Sądu, nie stanowi takiej szczególnej okoliczności fakt prowadzenia przeciwko ubezpieczonemu postępowania karnego.
Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut, iż małoletni nie dysponuje niezbędnymi, w rozumieniu ustawy emerytalnej, środkami utrzymania. Małoletni i jego przedstawicielka ustawowa dysponują bowiem kwotą 1800 zł brutto, a więc kwotą przekraczającą na jedną osobę w gospodarstwie domowym kwotę najniższej emerytury i renty. Wskazać należy, iż według polskiego prawa obowiązek dostarczenia małoletniemu środków utrzymania spoczywa przede wszystkim na członkach jego najbliższej rodziny, a nie na państwie. Fakt ten stanowi dodatkową przesłankę uzasadniającą odmowę przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Nie zasługuje nadto na uwzględnienie zarzut naruszenia przepisów art. 7, 9, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa. Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie prowadzone było zgodnie z zasadami zawartymi w Kodeksie postępowania administracyjnego, materiał dowodowy zgromadzony w sprawie został zebrany w sposób wyczerpujący i w całości rozpatrzony, a rozstrzygnięcie oparte zostało na tak zgromadzonym materiale dowodowym, czemu Prezes ZUS dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.