Uzasadnienie
S. T. w dniu 17 lutego 2005 r. złożył, na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. Nr 155, poz. 1016 ze zm.), wniosek o udostępnienie dokumentów/zapytanie o status pokrzywdzonego.
W dniu [...] grudnia 2005 r. wydano wnioskodawcy zaświadczenie nr [...] stwierdzające, iż na podstawie posiadanych i dostępnych dokumentów, zgromadzonych w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej, zainteresowany nie jest pokrzywdzonym, w rozumieniu art. 6 ww. ustawy.
S. T., po zapoznaniu się z dokumentami dotyczącymi jego osoby, pismem z dnia 8 lutego 2007 r. zwrócił się o ponowne przeanalizowanie akt sprawy oraz przyznanie mu statusu pokrzywdzonego.
W związku z tym, że stan faktyczny sprawy nie uległ zmianie od czasu wydania zaświadczenia nr [...], Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu postanowieniem z dnia [...] marca 2007 r. nr [...], wydanym na podstawie art. 219 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 30 ust. 2 ww. ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, odmówił S.T. wydania żądanego zaświadczenia. W uzasadnieniu organ podał, iż w archiwum nie odnotowano dokumentów wskazujących, iż wnioskodawca jest osobą pokrzywdzoną, w rozumieniu art. 6 ustawy o IPN.
W dniu 14 marca 2007 r. S. T. skierował do organu wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, wyrażając niezadowolenie z wydanego w sprawie postanowienia.
Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 2 i art. 105 § 1 kpa oraz art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944 - 1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 63, poz. 425 ze zm.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] września 2007 r. nr [...] uchylił zaskarżone postanowienie i umorzył postępowanie pierwszej instancji jako bezprzedmiotowe.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał na nowelizację ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, dokonaną w dniu 15 marca 2007 r. ustawą o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944 - 1990 oraz treści tych dokumentów (art. 39), mocą której został skreślony art.
6. Prezes IPN, rozpatrując odwołanie, zwrócił uwagę, że uchylenie art. 6 uczyniło niemożliwym zrealizowanie pierwotnego wniosku skarżącego, jak i bezcelowe stało się rozpoznanie złożonego przez niego środka odwoławczego. Z tych względów organ uchylił postanowienie z dnia [...] marca 2007 r. i umorzył postępowanie pierwszej instancji. Organ powołał się tu na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 kwietnia 1999 r. o sygn. akt I SA 1325/98 oraz z dnia 3 sierpnia 2001 r. o sygn. akt III SAB 34/01.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję S. T. zarzucił organowi brak prawidłowego zastosowania formy umorzenia postępowania w sprawie, co – jego zdaniem – rzutuje na fakt, że niniejsze postępowanie winno się toczyć dalej, gdyż art. 105 kpa nie może stanowić podstawy prawnej wydania decyzji o umorzeniu postępowania w kwestiach rozstrzygniętych w drodze postanowienia i decyzji. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zobowiązanie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego wiarygodność zgromadzonych dokumentów w kontekście statusu pokrzywdzonego.
W odpowiedzi na skargę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.
Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), w sytuacji, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Przepis ten wskazuje, że jakakolwiek przyczyna rodząca bezprzedmiotowość postępowania stwarza podstawę do jego umorzenia, poprzez wydanie decyzji. Nie ma więc racji skarżący, twierdząc, że w sprawie doszło do wydania rozstrzygnięcia w niewłaściwej formie.
Z kolei, bezprzedmiotowość postępowania zachodzi wówczas, gdy brak jest któregoś z elementów materialnych stosunku prawnego, co powoduje, że nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 czerwca 1998 r. o sygn. akt IV SA 1225/96, publ. LEX 43250). Taki przypadek zachodzi w niniejszej sprawie.
W czasie między wydaniem postanowienia z dnia [...] marca 2007 r. a rozstrzygnięciem przez organ wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, nastąpiła zmiana przepisów stanowiących materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia. W chwili wydawania zaskarżonej decyzji obowiązywał bowiem odmienny stan prawny, aniżeli w dacie składania przez skarżącego wniosku o przyznanie statusu osoby pokrzywdzonej.
Przepis art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. Nr 155, poz. 1016 ze zm.), na podstawie którego Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu postanowieniem z dnia [...] marca 2007 r. odmówił skarżącemu wydania zaświadczenia o posiadaniu statusu pokrzywdzonego, został uchylony z dniem 15 marca 2007 r. przez art. 39 pkt 5 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944 - 1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 63, poz. 425 ze zm.).
Zgodnie natomiast z treścią art. 63 ust. 2 powołanej ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, do spraw dotyczących wniosków i pytań w przedmiocie statusu osoby pokrzywdzonej, wszczętych i niezakończonych do dnia wejścia w życie ustawy, tj. do dnia 15 marca 2007 r., należy stosować przepisy w brzmieniu ustalonym nową ustawą. W tej dacie nie został jeszcze rozstrzygnięty wniosek o ponowne rozpatrzenie niniejszej sprawy.
W związku ze wskazaną zmianą, organ był zatem zobowiązany do zastosowania przepisów obowiązujących w dacie rozstrzygania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, chyba że z przepisów intertemporalnych wynikałaby inna zasada. Za trafne należy uznać stanowisko organu, przytoczone za wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2002 r. (sygn. akt III RN 59/01, publ. OSNP 2003/3/56), iż zmiana przepisów prawa materialnego między wydaniem decyzji w pierwszej instancji a rozpatrzeniem odwołania – w niniejszej sprawie odpowiednio wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – zobowiązuje organ do uwzględnienia nowego stanu prawnego, jeżeli z nowych przepisów nie wynika inny skutek.
Skoro zatem w dacie załatwiania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie obowiązywał przepis pozwalający na orzekanie w przedmiocie posiadania statusu pokrzywdzonego (art. 6 ustawy o IPN), prawidłowo przyjęto, iż dalsze prowadzenie postępowania w tym przedmiocie, a w szczególności merytoryczne rozpoznanie tego wniosku, stało się bezprzedmiotowe i w konsekwencji organ mógł jedynie uchylić zaskarżone postanowienie i umorzyć postępowanie administracyjne w zakresie dotychczas prowadzonym, co uczynił decyzją z dnia [...] września 2007 r.
Konkludując, stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku.